Ҫӗнӗ Халал: Лука
Author: Библи куҫарӑвӗн институчӗ
Date: 2020-06-08T15:18:11.284052+00:00

Ҫӗнӗ Халал

Ҫӗнӗ Халал

1. Ум Сӑмах

1. Лука

1. Ҫӗнӗ Халалри Сӑмахсене Ӑнлантарни

2. Географи Карттисемпе…

3. Ҫӗнӗ Килӗшӳри…

Ум Сӑмах

Ум сӑмах

Ум сӑмах

Сирӗн алӑра – Ҫӗнӗ Халалӑн чӑвашла ҫӗнӗ куҫарӑвӗ. Паянхи кунчченех чи нумай ҫын вулакан Кӗнекесен Кӗнеки – Библи – Ҫӗнӗ Халалпа Авалхи Халал пайсенчен тӑрать.

Ҫӗнӗ Халал ҫинчен

Ҫӗнӗ Халала 27 кӗнеке кӗрет. Вӑл историллӗ текен пайпа – тӑватӑ кӗнекерен тӑракан Евангелипе – пуҫланать. Грекларан куҫарсан «Евангелие» тени «Ырӑ Хыпар» тени пулать. Шӑпах ҫапла ят панӑ та Хӑйӗн вӗрентӗвне Турӑ Суйласа илнӗ Иисус Христос. Вӑл этемлӗхе ҫылӑхпа вилӗм тыткӑнӗнчен хӑтарнӑ. Ырӑ Хыпарта Унӑн ҫӗр ҫинчи пурӑнӑҫӗ ҫинчен каласа панӑ, – Ҫурални тата Турӑшӑн ӗҫлесе тӑни ҫинчен, Унӑн вӗрентӗвӗпе Вӑл тунӑ хӑватсем ҫинчен, Унӑн вилӗмӗпе Вӑл чӗрӗлсе тӑни ҫинчен. Тӑватӑ Евангели те ҫак ӗҫ-пуҫсене тӗрлӗ енчен ҫутатса параҫҫӗ, Христос вӗрентӗвӗн тӗшшине лайӑхрах ӑнланса илме пулӑшаҫҫӗ. Ырӑ Хыпарӑн авторӗсем Матфей, Марк, Лука тата Иоанн ҫак ӗҫ-пуҫсене куҫӑн куракансем пулнӑ, Матфейпа Иоанн Христосӑн вун икӗ вӗренекенӗ шутне кӗнӗ; Лукапа Марк вара апостол тивӗҫӗсене каярахпа туса пыма пуҫланӑ. Иисус Христос ҫинчен мӗн-мӗн паллӑ пулнине туллин те хронологи йӗркипе ҫырса парса евангелистсем Унӑн вӗрентӗвне истори тӗлӗшӗнчен ҫирӗп сӑлтавланӑ.

Иисус Христос ҫинчен калакан Ырӑ Хыпар мӗнле сарӑлни пирки Ҫӗнӗ Халалӑн тепӗр кӗнеки – Апостолсен Ӗҫӗ-хӗлӗ – каласа парать. Тӗрӗссипе, вӑл тӑватӑ Евангелин малалли пайӗ пулса тӑрать. Ку кӗнеке Христос тӳпене ҫӗкленнипе пуҫланать те Аллӑмӗш кун уявӗнче апостолсем ҫине Святой Сывлӑш анни Христос Чиркӗвне никӗслес ӗҫре юлашки чул хунипе пӗр пулни ҫинчен каласа парать. Кунтах эпир тӗрлӗ хуласемпе ҫӗр-шывсенче Христоса ӗненессин вӑрлӑхне акакан апостолсен ӗҫӗ-хӗлӗпе паттӑрлӑхӗ ҫинчен вуласа пӗлетпӗр. Христианлӑхӑн малтанхи ҫулӗсенче пулса иртнӗ ӗҫсене сӑнласа панӑран ку кӗнеке уйрӑммӑнах истори тӗлӗшӗнчен паха. Апостолсен Ӗҫӗ-хӗлӗ кӗнеке авторӗ – Лука евангелист.

Ҫӗнӗ Халала апостолсен ҫырӑвӗсем те кӗреҫҫӗ, пурӗ 21 ҫыру, вӗсенчен ытларахӑшне (14) Павел апостол ҫырнӑ. «Мӗн пур ӗненекенсем патне янисем» текен тепӗр ҫиччӗшне тӗрлӗ апостолсем ҫырнӑ: иккӗшне – Петр апостол, виҫҫӗшне – Иоанн апостол, Иаков апостолпа Иуда апостол пӗрер ҫырнӑ. Кашни ҫырӑвӗнчех ӑна кам патне ҫырнине кӑтартнӑ, ҫырусене христиансен ушкӑнӗсене е уйрӑм ҫын патне янӑ. Ҫырусенче христианлӑх ӗненӗвӗпе пурӑнӑҫӗн тӗрлӗ ыйтӑвӗсене хускатнӑ – кунта турсӑмахлӑх ыйтӑвӗсем те, кулленхи пурӑнӑҫ ыйтӑвӗсем те пур – вӗсенче усӑллӑ канашсемпе ӳкӗтсем те тӑтӑшах тӗл пулаҫҫӗ. Вӑл вӑхӑтри ӗненекенсене, христианлӑх пурӑнӑҫӗн опычӗ питӗ сахал пулнӑ пирки, апостолсен ӑслӑ сӑмахӗ питех те кирлӗ пулнӑ. Унтанпа икӗ пин ҫула яхӑн иртнӗ пулин те, паянхи кун та Ҫырусенче каланисем кивелмен, вӗсем хальхи саманара пурӑнакансене те нумай вӗрентме пултараҫҫӗ.

Ҫӗнӗ Халалӑн юлашки кӗнеки – Турӑ сӑваплӑ Иоанн Турсӑмахҫӑна малашнехине уҫса пани (грекла «Апокалипсис») – пророкла кӗнеке. Ӑна вулама ансат мар, ку кӗнекере сӑнарсем йышлӑ, вӗсем урлӑ этемлӗх историйӗнчи Турӑ пуррин вӑрттӑнлӑхне уҫса панӑ; тӗнчене Турӑ суд тӑвасси ҫинчен, юлашки кунсенче Христос Чиркӗвӗн шӑпи епле пуласси ҫинчен каласа панӑ. Апокалипсис кӗнекен авторӗ – Иоанн Турсӑмахҫӑ апостол, вӑлах Евангелисенчен пӗрин тата апостолсен виҫӗ Ҫырӑвӗн авторӗ. I ӗмӗр вӗҫӗнче, христиансене пусмӑрланӑ тапхӑрта, Иоана ытти хӑш-пӗр ӗненекенсемпе пӗрле Патмос утравӗ ҫине яраҫҫӗ. Ҫавӑнта ӑна Турӑ, курӑну кӑтартса, малашне мӗн пулассине уҫса панӑ: Христос Чиркӗвӗ, вӑхӑтлӑха ҫӗмӗрсе тӑкнӑ пулин те, Турӑ пулӑшнипе тата Путек Юнӗпе тӗттӗмлӗх вӑйӗсене ҫӗнтермелле, вара ҫак тӗнчене «ҫӗнӗ тӳпепе ҫӗнӗ ҫӗр» текен лайӑхрах та ӗмӗрлӗх тӗнче ылмаштармалла. Хӑйне мӗн курӑннине Иоанн йӑлтах ҫырса хунӑ, тем тери йывӑр саманара та ӗненекенсем «Апокалипсиса» вуласа тӗреклӗх илеҫҫӗ.

Ҫӗнӗ Халала куҫарнӑ чухне усӑ курнӑ оригинал-текст ҫинчен

Ҫӗнӗ Халала авалхи грек чӗлхипе ҫырнӑ, ӑна алӑ вӗҫҫӗн нумай-нумай хутчен ҫыра-ҫыра илнӗ. Ҫак сӑлтава пула грекла ҫырнӑ Ҫӗнӗ Халалӑн тӗрлӗрен ал ҫырӑвӗсем пӗр-пӗринчен уйӑрӑлса тӑраҫҫӗ. Ҫапах та уйрӑмлӑхсенчен чылайӑшӗ тӗп шухӑша улӑштармаҫҫӗ, авалхи ытти ал ҫырусемпе танлаштарсан, Ҫӗнӗ Халал тексчӗсем пӗр-пӗринчен ытлах уйӑрӑлса тӑмаҫҫӗ.

Чӑвашла куҫарӑвӑн тексчӗ вырӑсла Синод куҫарӑвӗн тексчӗ ҫинче никӗсленет. Ҫӗнӗ Халалӑн чи авалхи ал ҫырӑвӗсем хӑш-пӗр тӗлте Синод куҫарӑвӗнчен урӑхларах. Кунашкал чухне вулакансем текстсем хушшинчи уйрӑмлӑхсене сноскӑра тупма пултараҫҫӗ.

Вулакана пулӑшма ҫак кӑларӑмра хушса панисем

Ҫӗнӗ Халал куҫарӑвӗнче вулакана пулӑшма сыпӑксене пӗчӗкрех пайсем ҫине уйӑрнӑ, вӗсене ят панӑ. Ҫак ятсем айӗнче, скобкӑра, ытти Евангелисенче тӗл пулакан пӗрешкелтерех вырӑнсене кӑтартнӑ. Унсӑр пуҫне, сноскӑсенче хӑш-пӗр йывӑртарах сӑмахсене ӑнлантарса панӑ.

Кӗнеке вӗҫӗнче Ҫӗнӗ Халал куҫарӑвӗнче тӗл пулакан, ӑнлантарма тивӗҫлӗ хӑш-пӗр чи кирлӗ сӑмахсемпе сӑмах ҫавӑрӑнӑшӗсене ӑнлантарса панӑ глоссарий пур. Кунта ҫакна асӑрхаттармалла: вӑхӑт иртнӗҫемӗн хӑш-пӗр сӑмахсен пӗлтерӗшӗ улшӑннӑ, словарьте вӗсен Ҫӗнӗ Халала ҫырнӑ вӑхӑтри пӗлтерӗшне илсе панӑ. Кӗнеке вӗҫӗнче ҫавнашкалах Ҫӗнӗ Халал вӑхӑтӗнчи Палестинӑпа Ҫывӑх Хӗвел тухӑҫ карттисене тата Библири ӗҫ-пуҫсем пулса иртнӗ вырӑнсен сӑн ӳкерчӗкӗсене илсе панӑ.

Ҫӗнӗ Халала чӑвашла куҫарни ҫинчен

Лайӑх пахалӑхлӑ куҫару туса ҫитерме тата оригинал-текст шухӑшне тӗрӗс палӑртма куҫару темиҫе тӗрӗслев витӗр тухать. Библи текстне нумай чӗлхене куҫарнӑ май тӗрӗслев меслечӗсем ҫирӗпленсе ҫитнӗ ӗнтӗ. Грекла текста ӑнлантарнӑ чухне чӑвашла куҫару (Библи куҫарӑвӗн институчӗн ытти кӑларӑмӗсем пекех) пӗтӗм тӗнчере йышӑннӑ стандарта пӑхӑнать. Хӑш-пӗр вырӑнта, текста темиҫе тӗрлӗ те ӑнлантарни тӗл пулнӑ чухне, пӗр вариантне кӑна суйласа илнӗ.

Ҫӗнӗ Халала икӗ пин ҫула яхӑн ӗлӗкрех ҫырнӑ. Ҫав вӑхӑтранпа ӑна тӗнчери йышлӑ тата вак ҫӗршер халӑх чӗлхине куҫарнӑ; Библие куҫарнӑ чӗлхесен шутӗнче чӑваш чӗлхи те пур. Сӑваплӑ Ҫырнине чӑвашла куҫарнин историйӗ самаях анлӑ. Чӑвашла куҫарнӑ христианлӑх кӗнекисем 1800-мӗш ҫултан пичетленсе тухма пуҫлаҫҫӗ, чӑвашла тӑватӑ Евангели вара 1820-мӗш ҫулта Хусанта кун ҫути курать. Кивӗ чӑваш ҫырулӑхӗ анчахрах йӗркеленме тытӑннӑ пирки ку куҫарусенче нумай ҫитменлӗх тупма пулать ӗнтӗ, анчах та ҫакна манар мар: малтанхи чӑвашла Евангелие мӗн пур чӑваш прихучӗсене салатнӑ, ерипен пулин те, Библин тӗп ӑнлавӗсем йӗркеленме пуҫланӑ, чӑваш чӗлхи чиркӳ чӗлхи те пулас ҫул ҫине тӑнӑ. Хальхи вӑхӑтра ҫак Евангели кивӗ чӑваш ҫырулӑхӗн палӑкӗ шутланать.

XIX ӗмӗр вӗҫӗнче ҫӗнӗ чӑваш ҫырулӑхӗ пуҫланса каять. Ӑна пуҫарса яраканӗ – ҫутта кӑлараканӑмӑр Иван Яковлевич Яковлев (1848-1930 ҫҫ.). Вӑл 1873-1890-мӗш ҫулсенче Евангелин уйрӑм кӗнекисене чӑвашла куҫарса пичетлет. 1890-мӗш ҫулта вара тӑватӑ Евангели кун ҫути курать. Тулли Ҫӗнӗ Халал 1911-мӗш ҫулта Чӗмпӗрте «Пирӗн Туррӑмӑр Иисус Христос хунӑ сӑмах» ятпа пичетленсе тухать. Ҫапла майпа, Иван Яковлевич Яковлев пархатарне пула, чӑвашсем Турӑ Сӑмахне тӑван чӗлхепе вулама пуҫлаҫҫӗ. 1872-1917-мӗш ҫулсенче чӑвашла тухнӑ христианлӑх кӗнекисен шучӗ 439 кӗнекене ҫитет, чӑваш чӗлхи чиркӳ чӗлхи те пулса каять. Хальхи вӑхӑтра Шупашкар тата Чӑваш епархийӗнчи чиркӳсенчен ытларахӑшӗнче кӗлӗсене чӑвашла ирттереҫҫӗ.

Библие чӑвашла куҫарас ӗҫ XX ӗмӗр вӗҫнелле ҫӗнӗрен вӑй илет. Ку ӗҫре Библи куҫарӑвӗн институчӗн тӳпи питӗ пысӑк. Паянхи кунччен Библи куҫарӑвӗн институчӗ, репринтлӑ кӑларӑмсене шута илмесен, Сӑваплӑ Ҫырнин ҫак ҫӗнӗ куҫарӑвӗсене чӑвашла пичетлесе кӑларнӑ: «Лука пӗлтернӗ Ырӑ Хыпар» (1999 ҫ.), «Ырӑ Хыпар» (2001 ҫ.), «Ача-пӑча Библийӗ» (2006 ҫ.) тата ытт. те.

Юлашкинчен калани

Ҫак ҫӗнӗ куҫарӑва эпир халиччен пичетленсе тухнӑ ытти куҫарусенчен чаплӑрах тесшӗн мар. Калӑпӑр, И. Я. Яковлев куҫарӑвне пурте аван пӗлеҫҫӗ, тивӗҫлӗ хак параҫҫӗ, унпа чиркӳсенче усӑ кураҫҫӗ. Сирӗн алӑри ҫак кӗнекене вара ятарласа килте вулама хатӗрленӗ; эпир паянхи вулакана Библире пытарӑннӑ пахаран та паха пуянлӑхпа хальхи литература чӗлхипе паллашма майсем туса парас терӗмӗр.

Библи куҫарӑвӗн институчӗ Ҫӗнӗ Халалӑн чӑвашла куҫарӑвӗпе чылай ҫул хушши ӗҫленӗ куҫаруҫӑпа редакторсене тата ҫак текста пичетлесе кӑларма пулӑшакансене пурне те чун-чӗререн тав тӑвать.

Библи куҫарӑвӗн институтӗнче ӗҫлекенсем

Лука

Лука

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

1-мӗш сыпӑк

ЛУКА ПӖЛТЕРНӖ ЫРӐ ХЫПАР

Ум сӑмах

1^1Пирӗн хушшӑмӑрта пулса иртнӗ паллӑ ӗҫсем ҫинчен халӗ нумайӑшӗ ҫыра пуҫларӗҫ ӗнтӗ. 2Сӑмаха чӑн малтанах куҫӑн курса Уншӑн ӗҫлесе тӑнӑ ҫынсем пире мӗн каласа панӑ, вӗсем те ҫавнах ҫыраҫҫӗ. 3Ҫавӑнпа эпӗ те, хисеплӗ ҫыннӑм Феофил, малтан пуҫласа пӗтӗмпе лайӑх тӗпчесе пӗлтӗм те ун ҫинчен сана йӗркипе ҫырса парас терӗм+. 4Хӑвна мӗне вӗрентни чӑннипех те тӗрӗс пулнине санӑн тӗппипе пӗлсе ҫитмелле пултӑр терӗм.

Ангел Шыва кӗртекен Иоанн ҫураласса пӗлтерни

5Иудея ҫӗрӗнче Ирод патшара ларнӑ чух пӗр Захария ятлӑ священник пурӑннӑ, вӑл Авий ушкӑнӗнчи священниксен черечӗпе Турӑ Ҫуртӗнче ӗҫленӗ. Унӑн арӑмӗ те, Елисавета, Аарон ӑрӑвӗнчен тухнӑскер пулнӑ+. 6Вӗсем Турӑ умӗнче тӳрӗ пурӑннӑ: Хуҫа Турӑ йӗркисене, пил-хушӑвӗсене пурне те тӗрӗс пурнӑҫласа тӑнӑ+. 7Анчах та вӗсен ача-пӑча пулман, мӗншӗн тесен Елисавета ача туман арӑм пулнӑ. Иккӗшӗ те вӗсем ватӑлса ҫитнӗ. 8-9Пӗррехинче, Захария хӑй черечӗн йӗркипе Турӑ умӗнче ӗҫленӗ чухне, священниксен йӑлипе Хуҫа Турӑ Ҫуртӗнче ладан ҫунтарса тӗтӗрме ӑна шӑпа тухнӑ. 10Захария тӗтӗрнӗ вӑхӑтра темӗн чухлӗ халӑх Ҫурт тулашӗнче кӗлтуса тӑнӑ. 11Ҫавӑн чухне ӑна ладан ҫунтаракан парне вырӑнӗн сылтӑм енче сасартӑк Хуҫа Туррӑн ангелӗ курӑннӑ. 12Ангела курсан Захария тӗлӗннипе хӑрасах кайнӑ. 13Ангел ӑна каланӑ: «Ан хӑра, Захария! Санӑн кӗллӳне Турӑ илтрӗ. Санӑн арӑму, Елисавета, сана ывӑл ача ҫуратса парӗ, ӑна эсӗ Иоанн ятлӑ хурӑн+. 14Уншӑн эсӗ хавасланса хӗпӗртӗн, вӑл ҫуралнӑшӑн нумайӑшӗ савӑнӗҫ, 15мӗншӗн тесен вӑл Хуҫа Турӑ умӗнче аслӑ пулӗ. Вӑл эрех-сӑра таврашӗ ӗҫмӗ; амӑш варӗнчех унӑн чун-чӗри Святой Сывлӑшпа тулӗ+. 16Вӑл Израиль ҫыннисене нумайӑшне хӑйсен Хуҫа Турри енне ҫавӑрӗ. 17Вӑл Христос умӗн Илиян чун-чӗм хӑвачӗпе килӗ те халӑха Хуҫамӑр умне тӑма хатӗрлӗ: ашшӗсен кӑмӑлне ачисен енне ҫавӑрӗ, Турӑ хушнине итлемен ҫынсене тӳрӗлӗх ҫулӗ ҫине тӑратӗ»+. 18Захария вара ангелран ҫапла ыйтнӑ: «Ку чӑн пуласса эпӗ епле пӗлӗп-ши? Эпӗ ӗнтӗ ватӑлтӑм, ман арӑм та ватӑлса ҫитрӗ». 19Ангел ӑна каланӑ: «Эпӗ – Турӑ умӗнче тӑракан Гавриил. Мана сан патна ҫак ырӑ хыпара пӗлтерме янӑ. 20Вӑхӑчӗ ҫитсен эп калани пурнӑҫланӗ, анчах ман сӑмахсене ӗненменшӗн эсӗ чӗлхесӗр пулӑн, эпӗ калани пурнӑҫланиччен калаҫаймасӑр пурӑнӑн».

21Ҫав хушӑра унти халӑх Захария тухасса кӗтсе тӑнӑ, вӑл Турӑ Ҫуртӗнче вӑрах тӑнинчен тӗлӗннӗ. 22Унтан тухсан Захария пӗр сӑмах та калайман, аллисемпе паллӑ кӑтартса халӑха тем ӑнлантарма тӑрӑшнӑ. Вара пурте ӑна Турӑ Ҫуртӗнче темскер курӑннине чухласа илнӗ. 23Турӑ умӗнче ӗҫлемелли кунӗсем иртсен Захария килне тавӑрӑннӑ.

24-25Ҫавӑн хыҫҫӑн унӑн арӑмӗ, Елисавета, йывӑр ҫын пулнӑ. Ҫие юлнине вӑл пилӗк уйӑх палӑртмасӑр ҫӳренӗ. «Ҫын хурланине ман ҫинчен сирес тесе, ҫак кунсенче Хуҫа Турӑ мана хӗрхенсе ҫапла турӗ», – тенӗ вӑл.

Ангел Марияна ырӑ хыпар пӗлтерни

26Ҫие юлни ултӑ уйӑх ҫитсен, Турӑ татах Гавриил ангела Галилейӑри Назарет хулине+
27Давид йӑхӗнчи Иосиф валли ҫураҫнӑ Хӗр патне янӑ. Ҫав Хӗр Мария ятлӑ пулнӑ. 28Ун патне кӗрсен ангел ҫапла каланӑ: «Эй, тивлетлӗ Хӗр, савӑн! Санпала Турӑ, Эсӗ пур хӗрарӑмран та мухтавлӑрах!» 29Ангел сӑмахӗсене илтсен Мария аптӑрасах кайнӑ. Ҫапла ырӑ сунса саламлани мӗне пӗлтерет-ши тесе шухӑшланӑ. 30Ангел Ӑна каланӑ: «Ан хӑра, Мария! Эсӗ Турӑран ырӑлӑх илтӗн. 31Акӑ Эсӗ йывӑр ҫын пулса Ывӑл Ача ҫуратӑн, Ӑна Иисус ятлӑ хурӑн+. 32Вӑл аслӑ пулӗ, Ӑна Ҫӳлти Туррӑн Ывӑлӗ тесе калӗҫ. Хуҫа Турӑ Ӑна мӑн аслашшӗн, Давидӑн, престолне парӗ+. 33Вӑл ӗмӗр-ӗмӗр Иаков йӑхӗн Патши пулӗ, Унӑн Патшалӑхӗ нихӑҫан та пӗтмӗ»+. 34Мария вара ангелран ыйтнӑ: «Ку епле пулма пултарӗ-ши? Эпӗ халӗ качча та кайман-ҫке?» 35Ангел Ӑна каланӑ: «Сан ҫине Святой Сывлӑш анӗ, сана Ҫӳлти Туррӑн хӑвачӗ витсе тӑрӗ, ҫавӑнпа ҫуралас таса Ачуна та Турӑ Ывӑлӗ тейӗҫ+. 36Акӑ санӑн тӑвану Елисавета та ватлӑхра ывӑл ҫуратӗ. Ун ҫинчен пурте ача тӑвайманскер тесе калаҫатчӗҫ, вӑл йывӑр ҫын пулни улттӑмӗш уйӑх ӗнтӗ. 37Мӗншӗн тесен Туррӑн пӗр сӑмахӗ те пурнӑҫланмасӑр юлмасть»+. 38«Эпӗ – Хуҫа Туррӑн Чури, – тенӗ Мария, – эппин пӗтӗмпех эсӗ каланӑ пек пултӑр». Ангел вара Ун патӗнчен кайнӑ.

Мария Елисаветӑна курма кайни

39Тепӗр темиҫе кунран Мария ҫула хатӗрленнӗ те сӑртлӑ Иудейӑри хулана васкаса кайнӑ. 40Захария кил-ҫуртне кӗрсен вӑл Елисаветӑна сывлӑх суннӑ. 41Мария саламланине илтсен Елисаветӑн варӗнчи ачи тапкалашса илнӗ, вара Елисавета чун-чӗри Святой Сывлӑшпа тулнӑ. 42Вӑл хытӑ сасӑпа каланӑ: «Эсӗ пур хӗрарӑмран та мухтавлӑрах! Санран ҫуралас Ачу та мухтавлӑ! 43Хуҫа Туррӑмӑн Амӑшӗ ман патӑма килнине курма епле тивӗҫлӗ пултӑм-ши? 44Эсӗ сывлӑх суннине илтсенех ман ӑшӑмри ача савӑннипе тапкалашса илчӗ! 45Хуҫа Турӑ сӑмахӗ пурнӑҫланасса ӗненнӗшӗн Эсӗ телейлӗ!»

Мария Турра мухтани

46Вара Мария ҫапла каланӑ: «Манӑн чунӑм Хуҫамӑра аслӑлать, 47Манӑн кӑмӑлӑм Ҫӑлакан Туррӑмшӑн савӑнать, 48мӗншӗн тесен Вӑл Хӑйӗн Чурин йӑвашлӑхне асӑрхарӗ. Паянтан Мана пур халӑхсем те мухтӗҫ+. 49Хӑватлӑ Турӑ Маншӑн аслӑ ӗҫ турӗ, Унӑн ячӗ таса. 50Хӑйне хисеплесе хӑракансене Вӑл ӑруран ӑрӑва ырӑлӑх парса тӑрать. 51Шухӑш-туйӑмпа мӑн кӑмӑллисене Вӑл хӑватлӑ аллипе салатса ячӗ, 52вӑйлисене престолӗсем ҫинчен сирпӗтсе антарчӗ, йӑвашшисене асла кӑларчӗ, 53выҫӑхнисене ырӑлӑх пачӗ, пуйнисене нимӗнсӗрех хӑварчӗ. 54-55Пирӗн мӑн асаттесене, Авраама тата унӑн йӑхне Вӑл ӗмӗрлӗхех ырӑлӑх парасса шантарнӑ. Ҫавна асра тытса Вӑл Израиль халӑхне, Хӑйӗн тарҫине, пулӑшрӗ»+.

56Виҫӗ уйӑха яхӑн Елисавета патӗнче пурӑнсан Мария килне тавӑрӑннӑ.

Шыва кӗртекен Иоанн ҫурални

57Ҫӑмӑлланас вӑхӑчӗ ҫитсен Елисавета ывӑл ача ҫуратнӑ. 58Кӳршисемпе тӑванӗсем ун ҫинчен илтнӗ те Хуҫамӑр ҫав тӗрлӗ пысӑк ырӑлӑх панӑшӑн Елисаветӑпа пӗрле савӑннӑ. 59Саккӑрмӗш кунне вӗсем хӑйсен йӑлипе ача ӳтне касма илсе пынӑ, вара ӑна ашшӗ ячӗпе Захария ятлӑ хурасшӑн пулнӑ. 60Анчах та амӑшӗ: «Ҫук, ӑна Иоанн ятлӑ хурар», – тенӗ. 61«Сирӗн йӑхӑрта ун ятли никам та ҫук-ҫке!» – тенӗ ӑна ыттисем. 62Унтан вӗсем, аллисемпе паллӑ кӑтартса, ывӑлне мӗн ятлӑ хурас килнине ашшӗнчен ыйтнӑ. 63Захария хӑма татӑкӗ ыйтса илнӗ те: «Унӑн ячӗ – Иоанн», – тесе ҫырса панӑ. Ҫавна курсан пурте тӗлӗннӗ. 64Ҫав самантрах унӑн чӗлхи-ҫӑварӗ уҫӑлнӑ, вара вӑл сасӑпах Турра мухтама пуҫланӑ. 65Унта пурӑнакан пӗтӗм халӑх хӑраса ӳкнӗ. Мӗн пулса иртни ҫинчен сӑртлӑ Иудейӑра пур ҫӗрте те калаҫнӑ. 66«Ку ача кам пулӗ-ши?» – тесе тӗлӗнсе шухӑшланӑ ҫав хыпара илтнӗ ҫынсем пурте. Чӑн та, унра Хуҫа Турӑ хӑвачӗ пулнӑ.

Захария пророкла калани

67Иоанн ашшӗ Захария чун-чӗри Святой Сывлӑшпа тулнӑран пророкла калама пуҫланӑ: 68«Израилӗн Хуҫа Туррине мухтав! Вӑл килсе Хӑйӗн халӑхне хӑтӑлмалла турӗ; 69Вӑл Хӑйӗн тарҫи Давид йӑхӗнчен пире валли хӑватлӑ Ҫӑлакан кӑларчӗ+. 70Вӑл Хӑйӗн авалхи сӑваплӑ пророкӗсем урлӑ каласа пӗлтернӗ пекех, 71пире тӑшмансенчен те, хамӑра курайман мӗн пур ҫынсенчен те ҫӑлса хӑварӗ. 72Вӑл пирӗн мӑн асаттесене ырӑлӑх пама пулнӑ. Вӑл Хӑйӗн таса халалне,
73мӑн асаттемӗре Авраама тупа тунине яланах асра тытма пулнӑ+. 74-75Ӗнтӗ эпир, тӑшмансен аллинчен хӑтӑлсан, хамӑр пурӑнас кунсенче хӑрамасӑр Уншӑн ӗҫлесе тӑрӑпӑр, Ун умӗнче сӑваплӑ, тӳрӗлӗхлӗ пулӑпӑр. 76Сана та, ачам, Ҫӳлти Туррӑн пророкӗ тесе калӗҫ, мӗншӗн тесен эсӗ Хуҫамӑр валли ҫул хатӗрлеме Ун умӗнчен пырӑн+. 77Ҫылӑхсене каҫарса ҫӑлӑнасси ҫинчен те эсӗ Унӑн халӑхне каласа ӑнлантарӑн+. 78-79Ырӑ кӑмӑллӑ та хӗрхенӳллӗ Туррӑмӑр тӗттӗмре, вилӗм тыткӑнӗнче пурӑнакансене ҫутатма, канӑҫлӑх ҫулне кӑтартма пирӗн пата ҫӳлтен Шурӑмпуҫ ҫути ячӗ»+.

80Ача ҫитӗнсе, чун-чӗмӗпе ҫирӗпленсе пынӑ. Израиль халӑхӗ умне тухма вӑхӑчӗ ҫитиччен вӑл пуш хирте пурӑннӑ+.

2-мӗш сыпӑк

Иисус Христос ҫурални

2^1•Ҫав вӑхӑтра Рим императорӗ Август пӗтӗм патшалӑхри халӑха ҫырса тухма хушнӑ+. 2Ҫак пирвайхи хут халӑха шута илесси Сири ҫӗрне Квириний тытса тӑнӑ чухне пулнӑ. 3Вара пурте кашни хӑйӗн хулине ҫырӑнма тухса кайнӑ. 4Иосифӑн, Давид йӑхӗнчен пулнӑран, Галилейӑри Назарет хулинчен Иудейӑри Вифлеема, тахҫан Давид ҫуралнӑ хулана, каймалла пулнӑ+. 5Ҫапла Иосиф хӑйӗн ҫураҫнӑ хӗрӗпе Марияпа пӗрле ят ҫыртарма кайнӑ. Мария ун чухне йывӑр ҫын пулнӑ. 6Вифлеемре Унӑн ҫӑмӑлланас вӑхӑчӗ ҫитнӗ. 7Вара Мария Хӑйӗн пӗртен-пӗр Ывӑлне ҫуратнӑ. Хӑна ҫуртӗнче вырӑн пулманран Вӑл Ӑна, чӗркесе, выльӑх-чӗрлӗхе апат памалли сырӑша вырттарнӑ.

Кӗтӳҫӗсем тата ангел

8Ҫавӑнтан аякра мар, хирте, кӗтӳҫӗсем ҫӗрле кӗтӗвӗсене хуралланӑ. 9Сасартӑк вӗсен умне Хуҫа Туррӑмӑрӑн ангелӗ пырса тӑнӑ та, вӗсене Хуҫа Туррӑн мухтавлӑхӗ ҫутатса янӑ. Кӗтӳҫӗсем ҫав тери хӑраса ӳкнӗ+. 10Ангел вӗсене ҫапла каланӑ: «Ан хӑрӑр! Эпӗ сире пӗтӗм халӑха савӑнтармалли чаплӑ хыпар пӗлтерме килтӗм. 11Паян Давид хулинче сире Ҫӑлакан ҫуралчӗ, Вӑл – Христос Хуҫамӑр!+
12Акӑ сире паллӑ: эсир сырӑша чӗркесе вырттарнӑ Ачана курӑр».

13Унтан сасартӑк ҫав ангелпа пӗрле тӳпери ангелсен йышлӑ ҫарӗ курӑнса кайнӑ. Вӗсем Турра мухтаса юрланӑ:+
14«Ҫӳлте Турра мухтав, ҫӗр ҫине канӑҫлӑх килчӗ, ҫынсене ырӑлӑх ҫитрӗ!»+

15Ангелсем тӳпене ҫӗкленсе кайсан кӗтӳҫӗсем пӗр-пӗрне каланӑ: «Атьӑр Вифлеема кайса унта мӗн пулнине, Хуҫа Турӑ пире мӗн пӗлтернине курар». 16Вара вӗсем васкаса Вифлеема ҫитнӗ те Марияпа Иосифа тата сырӑшра выртакан пӗчӗк Ачана шыраса тупнӑ. 17Ачана курнӑ хыҫҫӑн кӗтӳҫӗсем хӑйсене Ҫак Ача пирки мӗн хыпарланине каласа панӑ. 18Итлекенсем пурте кӗтӳҫӗсем каласа кӑтартнинчен тӗлӗннӗ. 19Мария вара ҫак сӑмахсене пурне те Хӑйӗн чӗринчех усранӑ+. 20Йӑлтах ангел каланӑ пек пулса иртнӗ. Ҫавна курма-илтме тӳр килнишӗн Турра аслӑласа та мухтаса кӗтӳҫӗсем хӑйсен кӗтӗвӗ патне тавӑрӑннӑ.

21Тепӗр сакӑр кунран, Ача ӳтне касма вӑхӑт ҫитсен, Амӑшне йывӑр ҫын пуличчен ангел каланӑ пекех, Ӑна Иисус ятлӑ хунӑ.

Иисуса Турӑ Ҫуртне илсе пыни

22Моисей саккунӗ хушнӑ тӑрӑх тасалмалли кунсем иртсен, Иосифпа Мария пӗчӗк Ачана Хуҫа Турӑ умне тӑратма Иерусалима илсе пынӑ, 23мӗншӗн тесен Хуҫамӑр саккунӗ ҫапла калать: «Малтанхи ывӑл ачана, вар уҫнӑскере, Хуҫа Турра халалламалла».
24Ҫавӑн пекех, Хуҫамӑр саккунӗпе килӗшӳллӗн, вӗсен икӗ улатӑпа кайӑкӗ е икӗ кӑвакарчӑн чӗппи парне кӳмелле пулнӑ.

25Ҫав вӑхӑтра Иерусалим хулинче тӳрӗ пурӑнакан, Турра пит хисеплекен Симеон ятлӑ пӗр ҫын пурӑннӑ. Ун ҫинче Святой Сывлӑш пулнӑ, Симеон Израиль халӑхне ҫӑлӑнӑҫ килессе кӗтнӗ. 26Хуҫа Туррӑн Христосне курмасӑр вилместӗн тесе ӑна Святой Сывлӑш малтанах систернӗ пулнӑ. 27Иосифпа Мария саккун хушнӑ йӑлана тума пӗчӗкҫӗ Иисуса Турӑ Ҫуртне илсе пырсан, Сывлӑш хавхалантарнипе Симеон та унта пынӑ.

Симеон Турра мухтани

28Вӑл Ачана хӑй аллине илнӗ те Турра мухтаса каланӑ: 29«Эй, Туррӑм! Халӗ ӗнтӗ мана, Хӑвӑн чуруна, Ху каланӑ пек, лӑплантарса яратӑн: 30ман куҫӑмсем Санран ҫӑлӑнӑҫ илсе килекене курчӗҫ+. 31Ку ҫӑлӑнӑҫа Эсӗ мӗн пур халӑх куҫӗ умӗнчех хатӗрленӗ. 32Урӑх халӑхсемшӗн вӑл чӑн ҫутӑ пулӗ, Хӑвӑн Израиль халӑхне мухтава кӑларӗ». 33Иосифпа Ачан Амӑшӗ Ун ҫинчен Симеон ҫапла каланине илтсен тӗлӗннӗ. 34-35Унтан Симеон вӗсене пилленӗ те, Ача Амӑшне Марияна каланӑ: «Мария, Сан чуну хӗҫпе каснӑ пек касӑлӗ, мӗншӗн тесен ку Ачана пула Израильте ӳкекен те, тӑракан та нумай пулӗ. Ун пирки нумай тавлашӗҫ, чылайӑшӗ ӑна хирӗҫ тӑрӗҫ, ҫапла вӗсен чун-чӗринчи вӑрттӑн шухӑшӗсем палӑрӗҫ»+.

Хӗрарӑм пророк Анна

36Унта тата Асир ӑрӑвӗнчен тухнӑ Фануил хӗрӗ, Анна ятлӑ хӗрарӑм пророк пулнӑ. Вӑл питӗ ватӑлса ҫитнӗ, хӑйӗн упӑшкипе Анна ҫичӗ ҫул анчах пурӑннӑ. 37Ҫав сакӑр вун тӑватӑ ҫулхи упӑшкасӑр карчӑк Турӑ Ҫуртӗнчен кайманпа пӗрех. Вӑл, Турра хисеплесе, тӑтӑшах типӗ тытнӑ, кунӗн-ҫӗрӗн кӗлтунӑ+. 38Симеон Марияпа калаҫнӑ вӑхӑтра вӗсем патне пынӑ Анна та Хуҫамӑра мухтама пуҫланӑ. Ҫӑлӑнасса кӗтекен Иерусалимри ҫынсене пурне те вӑл Ача ҫинчен каласа кӑтартнӑ.

Назарета тавӑрӑнни

39Турӑ саккунӗ хушнине пурне те туса пӗтерсен Иосифпа Мария Галилейӑна, Назарет ятлӑ тӑван хулине, тавӑрӑннӑ+. 40Ача ҫитӗннӗҫемӗн чун-чӗмӗпе ҫирӗпленсе, ӑс-тӑнӗпе хӑватланса пынӑ. Турӑ тивлечӗ Ун ҫинче пулнӑ.

Иисус Турӑ Ҫуртӗнче

41Унӑн ашшӗ-амӑшӗ кашни ҫулах пасха уявне Иерусалима ҫӳренӗ. 42Иисус вун икӗ ҫула ҫитсен, вӗсем ҫав йӑлапа Иерусалима уява пынӑ. 43Уяв хыҫҫӑн Иосифпа Унӑн Амӑшӗ киле кайма ҫула тухнӑ, анчах Ачи, Иисус, Иерусалимра тӑрса юлнине вӗсем асӑрхаман. 44Вӑл урӑх ҫынсемпе пырать пулӗ тесе, пӗр куна яхӑн кайсан тин Ӑна хурӑнташӗсемпе пӗлӗшӗсем хушшинче шырама пуҫланӑ. 45Анчах та Иисуса тупайман пирки, Ӑна шыраса, вӗсем каллех Иерусалима тавӑрӑннӑ. 46Виҫӗ кунран тин вӗсем Иисуса Турӑ Ҫуртӗнче тупнӑ. Вӑл унта вӗрентекенсене итлесе ларнӑ, Хӑй те вӗсене ыйтусем панӑ. 47Ӑна итлекенсем пурте Ун ӑсӗнчен те, хуравӗсенчен те тӗлӗннӗ. 48Иисуса унта курсан Иосифпа Мария питӗ тӗлӗнсе кайнӑ. Вара Амӑшӗ Унран ҫапла ыйтнӑ: «Ывӑлӑм, мӗншӗн Эсӗ капла хӑтлантӑн? Аҫупа иксӗмӗр Сана шыраса йӑлт кулянса пӗтрӗмӗр». 49Иисус вӗсене каланӑ: «Эсир Мана мӗншӗн шырарӑр? Эпӗ Хамӑн Аттеме тивӗҫлӗ ҫӗрте пулмаллине пӗлмен-и-мӗн эсир?»

50Иисус мӗншӗн ҫапла каланине вӗсем ӑнланса илеймен+. 51Вара Иисус вӗсемпе пӗрле Назарета тавӑрӑннӑ та ашшӗ-амӑшӗн сӑмахӗнчен иртмесӗр пурӑннӑ. Амӑшӗ вара ҫак сӑмахсене пурне те чунӗнче упраса пурӑннӑ+. 52Иисус ӑслӑлансах, ӳссех пынӑ. Турӑ та, ҫынсем те Ӑна юратнӑҫемӗн ытларах юратнӑ.

3-мӗш сыпӑк

Шыва кӗртекен Иоанн вӗрентсе калани

(Мф. 3:1-12; Мк. 1:1-8; Ин. 1:19-28)

3^1•Тиверий императора ларни вун пилӗк ҫула кайнӑ. Иудейӑра Понтий Пилат пуҫлӑхра ларнӑ, Галилея ҫӗрӗнче – Ирод, Итурейӑпа Трахонит ҫӗрӗнче – унӑн пиччӗшӗ Филипп, Авилинея ҫӗрӗнче – Лисаний+. 2Аннапа Каиафа ун чухне аслӑ священниксем пулнӑ. Ҫавӑн чух Захария ывӑлне, Иоана, пуш хирте Турӑ сӑмахӗ илтӗннӗ+. 3Иоанн вара Иордан шывӗ таврашӗнче, пур ҫӗрте те, ҫылӑхсене каҫарттармашкӑн ӳкӗнсе шыва кӗме ӳкӗтленӗ. 4Ун ҫинчен Исаия пророк кӗнекинче ҫапла ҫырнӑ: «Пуш хирте чӗнекенӗн сасси илтӗнет: „Хуҫамӑр валли ҫул хатӗрлӗр, Вӑл утас ҫулсене тӳрлетӗр! 5Мӗн пур айлӑм вырӑнсем тулччӑр, мӗн пур тусемпе сӑртсем ҫӗрпе танлашчӑр. Кукӑр ҫулсем тӳрӗленччӗр, тикӗс маррисем те – тикӗсленччӗр, 6вара пӗтӗм этемлӗх Турӑ панӑ ҫӑлӑнӑҫа курӗ!“»

7Иоанн хӑй патне шыва кӗме пыракан халӑха ҫапла каланӑ: «Эй, ҫӗлен ҫурисем! Ҫитес ҫилӗрен тарса хӑтӑлма кам вӗрентрӗ сире+? 8Эппин хӑвӑр ҫылӑхран ӳкӗннине тивӗҫлӗ ӗҫпе ҫирӗплетсех тӑрӑр. „Пирӗн мӑн асатте – Авраам!“ – текен шухӑшпа киленсе ан пурӑнӑр. Калатӑп сире: Турӑ ҫак чулсенчен те Авраам ачисем тума пултарать+. 9Акӑ пуртӑ та йывӑҫ тымарӗ ҫумӗнчех выртать. Ырӑ ҫимӗҫ кӳмен кирек епле йывӑҫа та касса вута пӑрахаҫҫӗ»+.

10«Пирӗн мӗн тумалла ӗнтӗ?» – тесе ыйтнӑ унран халӑх+. 11Иоанн хирӗҫ ҫапла тавӑрнӑ: «Камӑн икӗ тумтир пур, пӗрне чухӑна патӑр. Камӑн ҫимелли пур, вӑл та ҫаплах тутӑр»+. 12Налук пухакансем те Иоанн патне шыва кӗме пынӑ. Вӗсем унран ыйтнӑ: «Вӗрентекен, пирӗн мӗн тумалла-ши?» 13Иоанн вӗсене каланӑ: «Хӑвӑра илме хушнинчен ытлашши ан илӗр». 14Салтаксем те унран ыйтнӑ: «Пирӗн тата мӗн тумалла?» Иоанн хуравланӑ: «Кӳрентерсе, суйса айӑпласа никам укҫине те ан хапсӑнӑр, хӑвӑра мӗн чухлӗ шалу панипе ҫырлахӑр»+.

15Кӗтсе тӑракан ҫынсем пурте хӑйсен ӑшӗнче Иоанн пирки: «Ку Турӑ Суйласа илни мар-ши?» – тесе шухӑшланӑ чухне+
16Иоанн пурне те ҫапла каланӑ: «Эпӗ сире шывпа тӗне кӗртетӗп. Анчах та манран Хӑватли килет, эпӗ Унӑн пушмакне хывма та тивӗҫлӗ мар. Вӑл сире Святой Сывлӑшпа тата вутпа тӗне кӗртӗ. 17Кӗреҫи те Унӑн Хӑйӗн аллинчех. Вӑл йӗтемӗнчи туллине сӑвӑрса тасатӗ те ӑна Хӑйӗн кӗлетне пухса хурӗ, арпи-улӑмне вара сӳнми вутра ҫунтарса ярӗ»+.

18Ҫакнашкал тата ытти сӑмахсемпе Иоанн халӑха Ырӑ Хыпар нумай вӗрентнӗ. 19Вӑл Ирод пуҫлӑха хӑй пиччӗшӗн арӑмне, Иродиадӑна, качча илнӗшӗн тата ытти усал ӗҫсемшӗн хытӑ питленӗ. 20Ирод вара усал ӗҫӗсем ҫумне тата тепӗр усал ӗҫ хушнӑ: Иоана тӗрмене хуптарнӑ+.

Иисуса шыва кӗртни

(Мф. 3:13-17; Мк. 1:9-11)

21•Пӗтӗм халӑх шыва кӗнӗ чух, Иисус шыва кӗрсе тухса кӗлтунӑ вӑхӑтра, тӳпе уҫӑлса кайнӑ та,+
22Ун ҫине Святой Сывлӑш кӑвакарчӑн кӗлетки пек курӑнса аннӑ. Вара тӳперен сасӑ илтӗннӗ: «Эсӗ – Манӑн савнӑ Ывӑлӑм, Манӑн ырӑ кӑмӑлӑм Санра!»+

Иисус Христосӑн йӑх тымарӗ

(Мф. 1:1-17)

23•Хӑйӗн ӗҫне пуҫланӑ чух Иисус пӗр вӑтӑр ҫулсенче пулнӑ. Ҫынсем шухӑшланӑ тӑрӑх, Вӑл Иосиф ывӑлӗ, Илия мӑнукӗ пулнӑ. Унӑн ытти мӑн аслашшӗсем: 24Матфат, Левий, Мелхий, Ианнай, Иосиф, 25Маттафий, Амос, Наум, Еслим, Наггей, 26Мааф, Маттафий, Семеий, Иосиф, Иуда,
27Иоаннан, Рисай, Зоровавель, Салафииль, Нирий, 28Мелхий, Аддий, Косам, Елмодам, Ир, 29Иосий, Елиезер, Иорим, Матфат, Левий, 30Симеон, Иуда, Иосиф, Ионан, Елиаким, 31Мелеай, Маинан, Маттафай, Нафан, Давид,
32Иессей, Овид, Вооз, Салмон, Наассон, 33Аминадав, Арам, Есром, Фарес, Иуда, 34Иаков, Исаак, Авраам, Фарра, Нахор, 35Серух, Рагав, Фалек, Евер, Сала, 36Каинан, Арфаксад, Сим, Ной, Ламех, 37Мафусал, Енох, Иаред, Малелеил, Каинан, 38Енос, Сиф, Адам. Адама вара Турӑ пултарнӑ.

4-мӗш сыпӑк

Иисуса шуйттан илӗртсе тӗрӗслени

(Мф. 4:1-11; Мк. 1:12-13)

4^1•Святой Сывлӑшпа хӑватланнӑ Иисуса Иордан хӗрринчен тавӑрӑнсан Сывлӑш пуш хире ертсе кайнӑ. 2Унта Ӑна шуйттан хӗрӗх кун илӗртсе тӗрӗсленӗ. Ҫав кунсенче Иисус нимӗн те ҫимен, юлашкинчен Унӑн ҫиесси килнӗ+. 3Шуйттан Ӑна каланӑ: «Эсӗ Турӑ Ывӑлӗ пулсан ҫак чула ҫӑкӑр пулма хуш». 4«Ҫырнинче ҫапла каланӑ, – тавӑрнӑ ӑна Иисус, – ҫын ҫӑкӑрпа кӑна пурӑнмасть, Туррӑн кашни сӑмахӗпех пурӑнать». 5Вара шуйттан Ӑна ҫӳллӗ ту ҫине илсе кайнӑ та пӗр самантрах тӗнчери мӗн пур патшалӑха кӑтартнӑ. 6Унтан вӑл ҫапла каланӑ: «Ҫак мӗн пур патшалӑхсемпе пуҫ пулмалли хама панӑ ирӗке, вӗсен чап-илемне Сана парӑп, мӗншӗн тесен эпӗ ӑна кама парас тетӗп, ҫавна паратӑп+. 7Ҫапла вара, мана ӳксе пуҫҫапсан, пӗтӗмпех Санӑн пулӗ». 8«Кай Ман патӑмран, шуйттан, – тенӗ Иисус. – Ҫырнинче ҫапла каланӑ: „Хуҫа Турруна кӑна пуҫҫап, пӗр Уншӑн анчах ӗҫлесе тӑр“». 9Вара шуйттан Ӑна Иерусалима илсе кайнӑ та Турӑ Ҫурчӗ тӑррине тӑратса каланӑ: «Эсӗ Турӑ Ывӑлӗ пулсан ҫакӑнтан аялалла сик. 10Ҫырнинче каланӑ вӗт: „Турӑ Хӑйӗн ангелӗсене Сана упрама хушӗ, 11урупа чултан такӑнасран вӗсем Сана алӑ ҫинче ҫӗклесе ҫӳрӗҫ“». 12Иисус шуйттана хирӗҫ ҫапла каланӑ: «„Хӑвӑн Хуҫа Турруна илӗртсе ан тӗрӗсле“, – тенӗ Ҫырнинче». 13Урӑх нимпе те илӗртме ҫук пирки майлӑ вӑхӑт ҫитиччен шуйттан Ун патӗнчен кайнӑ.

Иисус Галилейӑра вӗрентме пуҫлани

(Мф. 4:12-17; Мк. 1:14-15)

14•Иисус вара Сывлӑшпа хӑватланса Галилейӑна тавӑрӑннӑ. Ун ҫинчен пӗтӗм таврана хыпар сарӑлнӑ. 15Вӑл унти синагогӑсенче вӗрентнӗ, пурте Ӑна мухтаса калаҫнӑ+.

Иисуса Назаретра йышӑнманни

(Мф. 13:53-58; Мк. 6:1-6)

16Пӗррехинче Иисус Хӑй ӳснӗ хулана, Назарета, пынӑ. Шӑмат кун Вӑл яланхи пекех синагогӑна кӗнӗ те Ҫырнине вулама хатӗрленсе тӑнӑ+. 17Ӑна Исаия пророк кӗнекине панӑ. Вӑл кӗнекене уҫнӑ та ҫак вырӑна тупса вулама пуҫланӑ: 18«Хуҫа Туррӑн Сывлӑшӗ Ман ҫинче, Вӑл Мана суйласа илсе чухӑнсене Ырӑ Хыпар вӗрентме ячӗ. Вӑл Мана хуйхӑпа касӑлнӑ чӗреллисене лӑплантарма ячӗ. Тыткӑнрисене ирӗке кӑларасса, суккӑррисене куракан тӑвасса, пусмӑртисене хӑтарасса, 19Туррӑн ырӑлӑх кӑтартас вӑхӑчӗ ҫитессе пӗлтерме ячӗ». 20Иисус вара кӗнекине хупса унта ӗҫлекен ҫынна панӑ та, Хӑй ларнӑ. Синагогӑри ҫынсем пурте Ун ҫине куҫ илмесӗр пӑхнӑ. 21Унтан Вӑл вӗсене ҫапла каланӑ: «Ҫырнинчи эсир илтнӗ ҫак сӑмахсем паян пурнӑҫланчӗҫ ӗнтӗ».

22Вара вӗсем пурте Иисус каланипе килӗшнӗ, Унӑн ҫӑварӗнчен тухакан ырӑлӑх сӑмахӗсенчен тӗлӗннӗ. «Иосиф ывӑлӗ мар-и вара Ку?» – тесе калаҫнӑ вӗсем. 23Иисус вӗсене каланӑ: «Паллах, эсир, ваттисем каларӑшле: „Тухтӑр, Хӑвна Ху сыват!“ – тесе калама пултаратӑр Мана. Капернаумра Эсӗ мӗн тунине илтрӗмӗр эпир. Кунта та, Ху ӳснӗ хулара, ҫавна туса кӑтарт тесе каласшӑн ӗнтӗ эсир»+. 24«Чӑн калатӑп сире, – тенӗ унтан, – хӑйӗн тӑван ҫӗр-шывӗнче пӗр пророка та хапӑл туса йышӑнмаҫҫӗ+. 25Тата ҫакна калас килет: Илия пурӑннӑ вӑхӑтра виҫӗ ҫул та ултӑ уйӑх пӗртте ҫумӑр ҫуман. Вара ҫав ҫӗр-шывра питӗ йывӑр выҫлӑх пуҫланнӑ. Ун чухне Израильте тӑлӑх арӑмсем нумай пулнӑ,+
26ҫапах Илия пророка Сидонри Сарепта хулинчи пӗр тӑлӑх арӑм патне янисӗр пуҫне пӗрин патне те яман. 27Елисей пророк вӑхӑтӗнче те Израиль ҫӗрӗнче юхан-суранлӑ ҫынсем нумай пулнӑ, анчах Сири ҫынни Неемансӑр пуҫне вӗсенчен пӗри те тасалман».

28Ҫавна илтсен синагогӑрисем пурте питӗ хытӑ ҫилленсе кайнӑ. 29Вӗсем сиксе тӑнӑ та Иисуса хуларан хӑваласа кӑларнӑ. Вара Ӑна хӑйсен хули вырнаҫнӑ ту ҫине илсе хӑпартса аялалла тӗртсе ярасшӑн пулнӑ. 30Анчах та Иисус вӗсен хушшинченех утса тухса кайнӑ+.

Иисус Христос Капернаумра кӑтартнӑ хӑватсем

(Мк. 1:21-28)

31•Кайран Иисус Галилейӑри Капернаум хулине пынӑ. Вара шӑмат кунсенче халӑха вӗрентнӗ+. 32Ҫынсем Унӑн вӗрентӗвӗнчен тӗлӗнмеллипех тӗлӗннӗ, мӗншӗн тесен Унӑн сӑмахӗнче Турӑ хӑвачӗ пулнӑ+. 33Синагогӑра усал ернӗ ҫын пулнӑ. Вӑл хыттӑн кӑшкӑрса каланӑ: 34«Эй, Назарет Иисусӗ! Санӑн пирӗнпе мӗн ӗҫ пур ара? Эсӗ пире пӗтерме килнӗ. Эсӗ камне эпӗ пӗлетӗп: Эсӗ – Туррӑн Святойӗ!»+
35Иисус ӑна чарса ҫапла каланӑ: «Чарӑн! Тух ун ӑшӗнчен!» Вара усал сывлӑш ҫав ҫынна синагога варринчех урайне ӳкернӗ те нимӗнле сиен тумасӑрах ун ӑшӗнчен тухнӑ+. 36Ҫавна куракансем пурте хӑраса-тӗлӗнсе кайса пӗр-пӗринчен ыйтнӑ: «Ку мӗне пӗлтерет-ши? Вӑл Хӑй ирӗкӗпе тата вӑй-хӑвачӗпе усал сывлӑшсене хушать те, лешсем тухаҫҫӗ».

37Ҫавӑн хыҫҫӑн пӗтӗм таврана Иисус ҫинчен хыпар сарӑлнӑ.

38•Синагогӑран тухсан Вӑл Симон килне пынӑ. Симонӑн хунямӑшӗ сив чирпе питӗ йывӑр выртнӑ. Ҫавӑн чухне Иисусран ӑна пулӑшма ыйтнӑ+. 39Иисус ун патне пырса сив чире чарнӑ, вара унӑн чирӗ иртсе кайнӑ. Хӗрарӑм ҫавӑнтах тӑнӑ та вӗсене хӑналама пуҫланӑ. 40Чир-чӗрлӗ ҫын пуррисем пурте хӗвел аннӑ чухне вӗсене Иисус патне ҫавӑтса пынӑ. Вӑл, кашнин ҫинех Хӑйӗн аллине хурса, чирлисене сыватнӑ. 41Усал сывлӑшсем те нумай ҫын ӑшӗнчен: «Эсӗ – Христос, Турӑ Ывӑлӗ!» – тесе кӑшкӑрса тухнӑ. Иисус вӗсене Хӑй Христос пулнине пӗлни ҫинчен калама чарнӑ+.

Иисус Галилейӑра вӗрентни

(Мк. 1:35-39)

42•Ирхине Иисус унтан тухса ҫын ҫук вырӑна кайнӑ. Ҫынсем Ӑна шыранӑ, тупсан, Ӑна хистесех хӑйсемпе хӑварасшӑн пулнӑ+. 43Анчах та Иисус вӗсене каланӑ: «Манӑн ытти хуласенче те Турӑ Патшалӑхӗ ҫинчен Ырӑ Хыпар пӗлтерсе ҫӳремелле, Мана ҫавӑншӑн янӑ». 44Вӑл вара Галилейӑри синагогӑсенче ӳкӗтлесе вӗрентнӗ.

5-мӗш сыпӑк

Иисусӑн малтанхи вӗренекенӗсем

(Мф. 4:18-22; Мк. 1:16-20)

5^1•Пӗррехинче Иисус Геннисарет кӳлли хӗрринче чарӑнса тӑнӑ. Турӑ сӑмахне итлесшӗн Ун патне халӑх кӗпӗрленсе пухӑннӑ+. 2Вӑл кӳлӗ хӗрринче икӗ кимӗ ларнине курнӑ. Пулӑҫӑсем кимӗ ҫинчен тухса сӗреке-тетелӗсене ҫуса тӑнӑ. 3Иисус, Симон кимми ҫине ларсан, ӑна ҫыран хӗрринчен кӑшт шаларах ишсе кайма хушнӑ. Унтан Хӑй кимӗ ҫинчен халӑха вӗрентме пуҫланӑ. 4Вӗрентсе пӗтерсен Вӑл Симона ҫапла каланӑ: «Тарӑнрах ҫӗре ишсе кӗр те пулӑ тытма сӗреке-тетелӳсене пӑрах»+. 5Симон Ӑна хирӗҫ каланӑ: «Вӗрентекен! Эпир ҫӗрӗпех тертленсе ӗҫлерӗмӗр, ҫапах пӗр пулӑ та тытаймарӑмӑр. Эсӗ хушатӑн пулсан, сӗреке-тетелсене пӑрахам эппин». 6Ҫапла тусан вара питӗ нумай пулӑ кӗнӗ, вӗсен сӗреке-тетелӗсем те ҫурӑлма пуҫланӑ. 7Вӗсем вара тепӗр кимӗ ҫинчи юлташӗсене паллӑ кӑтартса хӑйсене пулӑшма чӗннӗ. Лешсем ишсе пырсан икӗ кимӗ туллиех пулӑ тултарнӑ, ҫавӑнпа вӗсен киммисем путма пуҫланӑ. 8Петр текен Симон ҫавна курсан Иисус ури умне ӳксе: «Эй, Хуҫамӑр! Манпа, ҫылӑхлӑ ҫынпа, пӗрле ан пулсам, кайсам», – тенӗ.

9Хӑйсем тытнӑ пулӑ нумай пулнӑран Симон та, унпа пӗрле пулнисем те хӑраса-тӗлӗнсе кайнӑ. 10Зеведей ывӑлӗсем те, Симонӑн юлташӗсем Иаковпа Иоанн, хӑраса ӳкнӗ. Иисус вара Симона каланӑ: «Ан хӑра, паянтан эсӗ этем чунӗсене тытакан пулӑн»+. 11Унтан вӗсем икӗ киммине те ҫыран хӗррине туртса кӑларнӑ та, пӗтӗмпех пӑрахса хӑварса, Иисус хыҫҫӑн кайнӑ.

Юхан-суранлӑ ҫынна сыватни

(Мф. 8:1-4; Мк. 1:40-45)

12•Иисус пӗр хулара юхан-суранланса кайнӑ ҫынна тӗл пулнӑ. Иисуса курсан вӑл ӳксе пуҫҫапнӑ та Ӑна йӑлӑннӑ: «Хуҫамӑр! Сыватас тесессӗн, Эсӗ мана сыватма пултаратӑнах»+. 13Иисус аллине тӑсса ӑна сӗртӗннӗ те: «Чиртен тасатас тетӗп, сывал», – тенӗ. Ҫавӑнтах ун ҫинчи юхан-суран пӗтнӗ. 14«Асту, кун ҫинчен никама та ан кала, – тенӗ ӑна Иисус. – Кайса хӑвна священника кӑтарт та ху тасалнӑшӑн, Моисей саккунӗ хушнӑ пек, Турра парне кӳр. Ҫакӑ ху сывалнине пӗлтерни пулать те ӗнтӗ»+.

15Апла пулин те Иисус ҫинчен ытларах та ытларах ырӑ ят сарӑлнӑ. Вӑл вӗрентнине итлеме те, чир-чӗртен сывалма та Ун патне темӗн чухлӗ халӑх ҫӳренӗ. 16Анчах та Иисус час-часах ҫын ҫук вырӑна кайса кӗлтунӑ+.

Паралич ҫапнӑ ҫынна сыватни

(Мф. 9:1-8; Мк. 2:1-12)

17•Пӗррехинче Иисус халӑха вӗрентнӗ. Галилейӑпа Иудея ҫӗрӗнчи пур ял-хуларан тата Иерусалимран пынӑ фарисейсемпе саккун вӗрентӳҫисем те унта ларнӑ. Чирлисем сывалнипе Хуҫа Турӑ вӑй-хӑвачӗ палӑрнӑ+. 18Ҫавӑнта пӗрисем паралич ҫапнӑ ҫынна выртнӑ вырӑнӗпех ҫӗклесе пынӑ та пӳрте йӑтса кӗрсе ӑна Иисус умне хурасшӑн тӑрмашнӑ. 19Анчах халӑх йышлӑ пулнӑран шала кӗме май тупайман. Вара вӗсем ҫурт тӑррине хӑпарнӑ та ӑна пӗр тӗлтен сӳтсе паралич ҫапнӑ ҫынна выртнӑ вырӑнӗпех пухӑннисен варрине, Иисус умнех, антарнӑ. 20Вӗсен ӗненӗвне курсан Иисус ҫав ҫынна: «Санӑн ҫылӑхусем каҫарӑнчӗҫ», – тенӗ+. 21Фарисейсемпе саккун вӗрентӳҫисем пӗр-пӗрин хушшинче ҫапла шухӑшласа калаҫнӑ: «Вӑл Турра хурлать! Камах вара Вӑл? Турӑсӑр пуҫне ҫылӑх каҫарма кам пултарӗ?»+
22Иисус вӗсен шухӑшӗсене пӗлсе ҫапла тавӑрса каланӑ: «Эсир мӗншӗн ун пек шухӑшлатӑр? 23Мӗн калама ҫӑмӑлрах: „Сан ҫылӑхусем каҫарӑнчӗҫ“ теме-и е: „Тӑр та утса ҫӳре“ теме? 24Анчах та Этем Ывӑлӗн ҫӗр ҫинче ҫылӑх каҫарма та ирӗк пуррине сирӗн пӗлмелле». Ҫавна кӑтартса парас тесе Вӑл паралич ҫапнӑ ҫынна каланӑ: «Сана калатӑп: тӑр та вырӑнна илсе киле кай». 25Лешӗ вара ҫав самантрах вӗсен куҫӗ умӗнчех тӑнӑ та вырӑнне илсе, Турра мухтаса, килне кайнӑ. 26Унта тӑракансем пурте шалтах тӗлӗнсе кайнӑ, хӑраса ӳкнипе вара Турра мухтама пуҫланӑ. «Паян эпир тӗлӗнмелле ӗҫ-пуҫ куртӑмӑр», – тенӗ вӗсем.

Иисус Левие[*] чӗнни

(Мф. 9:9-13; Мк. 2:13-17)

27•Ҫавӑн хыҫҫӑн, унтан кайсан, Иисус налук пухмалли ҫуртра ларакан Левий ятлӑ ҫынна курнӑ. «Ман хыҫран пыракан пул», – тенӗ ӑна Иисус. 28Лешӗ тӑнӑ та, пӗтӗмпех хӑварса, Иисус хыҫҫӑн кайнӑ. 29Унтан вӑл Иисуса хӑналама хӑйӗн килӗнче пысӑк ӗҫкӗ-ҫикӗ тунӑ. Хӑнасем хушшинче налук пухакансем те, ытти ҫынсем те нумаййӑн пулнӑ+. 30Фарисейсемпе саккун вӗрентӳҫисем Иисусӑн вӗренекенӗсене ӳпкелешсе каланӑ: «Мӗншӗн эсир налук пухакансемпе тата ҫылӑхлӑ ҫынсемпе пӗрле ӗҫсе ҫиетӗр?»+
31Ҫавна илтсен Иисус вӗсене хирӗҫ ҫапла каланӑ: «Тухтӑр сыввисене мар, чирлисене кирлӗ. 32Эпӗ тӳрӗ пурӑнакансене мар, ҫылӑхлисене ӳкӗнме чӗнмешкӗн килнӗ»+.

Типӗ тытасси ҫинчен ыйтни

(Мф. 9:14-17; Мк. 2:18-22)

33•Вара вӗсем Иисусран ыйтнӑ: «Иоанн вӗренекенӗсем те, фарисейсен вӗренекенӗсем те тӑтӑшах типӗ тытаҫҫӗ, кӗлтӑваҫҫӗ, Сан вӗренекенӳсем мӗншӗн ӗҫсе ҫиеҫҫӗ?»+
34Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Эсир туй ачисене кӗрӳ каччӑ хӑйсемпе пӗрле чухне типӗ тыттарайӑр-и+? 35Акӑ кӗрӳ каччӑна вӗсенчен туртса илес кунсем ҫитӗҫ, ҫав кунсенче вара вӗсем типӗ тытӗҫ»+.

36Унтан Вӑл тепӗр ытарлӑх каласа панӑ: «Никам та ҫӗнӗ тумтиртен чӗрсе илсе кивӗ тумтир ҫине саплӑк лартмасть. Апла тусан вӑл ҫӗнӗ тумтирне те пӑсать, ҫӗнӗ саплӑкӗ те кивви ҫумӗнче килӗшмест. 37Тин тунӑ хӗрлӗ эрехе те кивӗ сӑран хутаҫа никам та тултармасть. Апла тусан ҫӗнӗ эрех кивӗ хутаҫа ҫурса ярӗ те, хӑй те юхса тухӗ, хутаҫӗ те сая кайӗ. 38Тин тунӑ хӗрлӗ эрехе ҫӗнӗ сӑран хутаҫа тултармалла, вара вӗсем иккӗшӗ те упранса юлӗҫ. 39Пулса ҫитнӗ хӗрлӗ эрех ӗҫнӗ хыҫҫӑнах никам та тин тунӑ хӗрлӗ эрех ӗҫесшӗн пулмӗ, мӗншӗн тесен вӑл: „Кивви лайӑхрах!“ – тейӗ».

6-мӗш сыпӑк

Иисус – шӑмат кун хуҫи те

(Мф. 12:1-8; Мк. 2:23-28)

6^1•Пӗррехинче, пасхӑн иккӗмӗш кунӗ хыҫҫӑнхи малтанхи шӑмат кун, Иисусӑн тырӑ пуссипе иртсе пымалла пулнӑ. Унӑн вӗренекенӗсем пучах тата-тата илсе, ывӑҫ тупанӗ ҫинче сӑтӑрса ҫиме пуҫланӑ. 2Хӑш-пӗр фарисейсем вӗсенчен: «Эсир мӗншӗн шӑмат кун тума юраманнине тӑватӑр?» – тесе ыйтнӑ. 3Иисус вӗсене ҫапла тавӑрнӑ: «Пӗррехинче, Давид тата унпа пӗрле пулнисем выҫӑпа аптӑрасан, вӑл мӗн туни ҫинчен вуламан-им эсир? 4Епле вӑл кӗлӗ ҫуртне кӗрсе Турра халалланӑ ҫӑкӑрсене илсе хӑй те ҫинӗ, пӗрле пулнисене те панӑ. Вӗсене священниксемсӗр пуҫне никамӑн та ҫиме юраман вӗт-ха». 5Унтан вӗсене ҫапла каланӑ: «Этем Ывӑлӗ – шӑмат кун хуҫи те».

Алли типнӗ ҫынна сыватни

(Мф. 12:9-14; Мк. 3:1-6)

6Иисуса тепӗр шӑмат кун та синагогӑна кӗрсе вӗрентме тӳр килнӗ. Унта сылтӑм алли типнӗ ҫын пулнӑ+. 7Иисус шӑмат кун сыватмӗ-и-ха тесе, Ӑна айӑплама сӑлтав шыраса, саккун вӗрентӳҫисемпе фарисейсем Ӑна сӑнаса тӑнӑ+. 8Иисус вӗсен шухӑшӗсене пӗлнӗ, ҫавӑнпа Вӑл алли типнӗ ҫынна: «Тӑр та халӑх умне тух», – тенӗ. Лешӗ тӑнӑ та тухнӑ. 9Унтан Иисус вӗсене каланӑ: «Эпӗ сирӗнтен ыйтам-ха: шӑмат кун мӗн тумалла? Ыррине-и е усаллине? Чуна ҫӑлмалла-и е пӗтермелле?» Пӗри те хирӗҫ чӗнмен+. 10Вара Иисус вӗсене пурне те пӑхса ҫавӑрӑннӑ та ҫав ҫынна: «Аллуна тӑс», – тенӗ. Лешӗ тӑснӑ та, унӑн алли тӳрленсе тепри пекех пулса тӑнӑ. 11Вӗсем вара урса ҫитнипе хӑйсем хушшинче: «Ку Иисуса мӗн тӑвар-ши?» – тесе калаҫнӑ.

Вун икӗ апостола суйласа илни

(Мф. 10:1-4; Мк. 3:13-19)

12•Ҫав кунсенче Иисус кӗлтума ту ҫине хӑпарнӑ. Унта Вӑл ҫӗр каҫипех Турра кӗлтунӑ. 13Тул ҫутӑлсан Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсене чӗнсе вӗсенчен вун иккӗшне суйласа илнӗ, вӗсене апостол ятне панӑ. Вӗсем ҫаксем: 14Петр тесе Иисус ят панӑ Симон, унӑн шӑллӗ Андрей, Иаков, Иоанн, Филипп, Варфоломей,+
15Матфей, Фома, Алфей ывӑлӗ Иаков, Зилот текен Симон,+
16Иаков ывӑлӗ Иуда тата Иуда Искариот. Ҫакскер кайран сутӑнчӑк пулса тӑнӑ+.

Иисус халӑха сыватни тата вӗрентни

(Мф. 4:23-25)

17•Иисус апостолсемпе пӗрле ту ҫинчен ансан тӳрем ҫӗрте чарӑнса тӑнӑ. Унта вара Унӑн чылай вӗренекенӗсем тата пӗтӗм Иудейӑран, Иерусалимран, тинӗс хӗрринчи Тирпа Сидон таврашӗнчен нумай халӑх пуҫтарӑннӑ. 18Вӗсем пурте Иисус вӗрентнине итлеме тата чирӗсенчен сывалма пынӑ. Усал сывлӑш ернипе аптӑракан ҫынсем те пырса тӑнӑ. Иисус вӗсене сыватнӑ. 19Пӗтӗм халӑх Ӑна сӗртӗнесшӗн пулнӑ, мӗншӗн тесен Унран тухакан хӑват пурне те сыватнӑ+.

Телей ҫинчен, хуйхӑ ҫинчен

(Мф. 5:1-12)

20Хӑйӗн вӗренекенӗсем ҫине пӑхса Иисус ҫапла калама пуҫланӑ: «Чун-чӗм кӗлмӗҫисем телейлӗ, сире Турӑ Патшалӑхӗ пулӗ. 21Халӗ выҫӑхса пурӑнакансем телейлӗ, эсир тӑранӑр. Халӗ йӗрекенсем телейлӗ, эсир савӑнса хӗпӗртӗр+. 22Этем Ывӑлӗ пирки сире ҫынсем курайми пулсан, сирӗнпе хутшӑнми пулсан, хурласан, сирӗн ятӑртан та усал сӑмах туса хурсан, эсир телейлӗ пулӑр+. 23Вӗсен мӑн аслашшӗсем те пророксене ҫаплах хӗсӗрленӗ. Ҫав кун савӑнӑр та хӗпӗртӗр, мӗншӗн тесен тӳпери сӑвапӑр пысӑк пулӗ+.

24Пуянсем, сире вара хуйхӑ пулӗ, эсир савӑнӑҫӑра илтӗр ӗнтӗ+. 25Халӗ мӑнтӑрпа иртӗхекенсем, сире хуйхӑ пулӗ, эсир выҫӑпа аптӑрӑр. Халӗ кулакансем, сире хуйхӑ пулӗ, эсир хурланса макӑрӑр. 26Сирӗн ҫинчен пурте мухтаса калаҫсан, сире хуйхӑ пулӗ, вӗсен мӑн аслашшӗсем те суя пророксене ҫаплах мухтанӑ».

Хӑвӑрӑн тӑшманӑрсене юратӑр

(Мф. 5:38-48; 7:12)

27•«Анчах та сире, сӑмахӑма итлекенсене, калатӑп: хӑвӑрӑн тӑшманӑрсене юратӑр, хӑвӑра курайман ҫынсене ырӑ тӑвӑр. 28Хӑвӑра ылханакансене ырӑ сунӑр, кӳрентерекен ҫынсемшӗн кӗлтӑвӑр+. 29Хӑвна пӗр енчен ҫупса яракана тепӗр енне ҫавӑрса пар. Санран ҫиелти тумтире туртса илекене кӗпӳне илме те ан чар+. 30Пур ыйтакана та пар. Хӑвӑнне илнӗ ҫынран каялла ан шыра. 31Ҫынсене хӑвӑрпа мӗнле пултарас килет, вӗсемпе те ҫавнашкалах пулӑр+. 32Хӑвӑра юратакансене кӑна саватӑр пулсан, сире уншӑн мӗн мухтамалли пур? Ҫылӑхлисем те хӑйсене юратакан ҫынсене саваҫҫӗ. 33Хӑвӑршӑн ырӑ ӗҫ тӑвакансене кӑна ырӑ тӑватӑр пулсан, сире уншӑн мӗн мухтамалли пур? Ҫылӑхлӑ ҫынсем те ҫаплах тӑваҫҫӗ. 34Тавӑрса паракан, шанчӑклӑ ҫынна ҫеҫ кивҫен паратӑр пулсан, сире уншӑн мӗн мухтамалли пур? Ҫылӑхлисем те, каялла илессе шанса, ҫылӑхлӑ ҫынсене кивҫен параҫҫӗ. 35Эсир вара хӑвӑрӑн тӑшманӑрсене юратӑр, вӗсене ырӑ тӑвӑр. Тавӑрса парасса шанмасӑрах кивҫен парӑр. Вара сире пысӑк сӑвап пулӗ, эсир Ҫӳлти Туррӑн ачисем пулӑр, мӗншӗн тесен Вӑл пархатарсӑр ҫынсемшӗн те, усаллисемшӗн те ырӑ. 36Ҫапла вара, сирӗн Аҫӑр епле ырӑ кӑмӑллӑ, эсир те ҫавӑн пек ырӑ кӑмӑллӑ пулӑр»+.

Ыттисене ан айӑплӑр

(Мф. 7:1-5)

37•«Ан айӑплӑр, вара хӑвӑра та айӑпламӗҫ. Ҫынна сивлесе ан калаҫӑр, вара хӑвӑра та сивлемӗҫ. Каҫарӑр, вара хӑвӑра та каҫарӗҫ+. 38Парӑр, вара хӑвӑра та парӗҫ: тулли виҫепе виҫсе, силлесе, пусса, тӳпеми тултарсах чӗрҫи ҫине хурӗҫ. Мӗнле виҫепе виҫетӗр, хӑвӑра та ҫав виҫепех виҫсе парӗҫ»+.

39Тата Иисус вӗсене ҫапла ытарлӑх каласа панӑ: «Суккӑра суккӑр ҫавӑтса ҫӳреме пултарать-и? Апла вӗсем иккӗшӗ те шӑтӑка кӗрсе ӳкмӗҫ-и+? 40Вӗренекен хӑйӗн вӗрентекенӗнчен аслӑ пулмасть. Ҫапах та пӗлӗвне ӳстерсен кирек кам та хӑйӗн вӗрентекенӗ пек пулма пултарать+. 41Мӗншӗн эсӗ тӑвану куҫӗнчи ҫӳппе куратӑн, хӑвӑн куҫунти пӗренене асӑрхамастӑн? 42Хӑвӑн куҫунти пӗренене асӑрхамастӑн пулсан епле-ха эсӗ: „Тӑванӑм, куҫна кӗнӗ ҫӳппе кӑларса ярам-ха“, – тесе калама пултаратӑн? Икӗ питлӗскер! Малтан хӑвӑн куҫунти пӗренене кӑлар, вара тин тӑвану куҫӗнчи ҫӳппе мӗнле кӑлармаллине уҫӑмлӑн курӑн».

Йывӑҫпа ҫимӗҫӗ ҫинчен

(Мф. 7:17-20; 12:34-35)

43•«Ырӑ йывӑҫ начар ҫимӗҫ тумасть. Начар йывӑҫ та ырӑ ҫимӗҫ тумасть. 44Кашни йывӑҫа ҫимӗҫӗнчен пӗлеҫҫӗ. Смоква ҫимӗҫне кӳкен тӗмми ҫинчен татмаҫҫӗ, иҫӗм ҫырлине те шӑлан тӗмми ҫинчен пуҫтармаҫҫӗ. 45Ырӑ ҫыннӑн ырӑ кӑмӑлӗнчен ырри тухать, усал ҫыннӑн усал кӑмӑлӗнчен усалли тухать. Этемӗн кӑмӑлӗ мӗнпе тулнӑ, чӗлхи-ҫӑварӗ те ҫавнах калать»+.

Ҫурт лартакан икӗ ҫын ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 7:24-27)

46•«Мӗншӗн эсир Мана: „Эй, Хуҫамӑр! Хуҫамӑр!“ – тесе чӗнетӗр, хӑвӑр вара Эпӗ вӗрентнӗ пек тумастӑр+? 47Ман пата килекен, Ман сӑмахсене итлекен, вӗсене пурнӑҫлакан кашни ҫын кам евӗрлине каласа парам-ха сире. 48Вӑл, тарӑн алтса, ҫуртне чул никӗс ҫине лартнӑ ҫын евӗрлӗ. Вӑйлӑ шыв тулса ҫитсен ҫав ҫурт патне пырса капланнӑ, ҫапах ӑна хускатайман, мӗншӗн тесен ҫуртне чул ҫине лартнӑ. 49Ман сӑмахсене итлесе вӗсене пурнӑҫламан ҫын ҫуртне ҫӗр ҫине никӗссӗрех лартнӑ ҫын евӗрлӗ. Вӑйлӑ шыв капланса пырсан ҫав ҫурт самантрах йӑтӑнса анать, вара ишӗлчӗк ҫеҫ тӑрса юлать».

7-мӗш сыпӑк

Ҫӗрпӳ тарҫине сыватни

(Мф. 8:5-13; Ин. 4:43-54)

7^1•Итлесе тӑракан халӑха Хӑйӗн сӑмахне каласа пӗтерсен Иисус Капернаума кайнӑ. 2Унта Рим ҫӗрпӗвӗн пӗр тарҫи вилес пекех чирлӗ выртнӑ пулнӑ. Ҫӗрпӳ ҫав тарҫа питӗ хакланӑ. 3Иисус ҫинчен илтсен вӑл тарҫине сыватма килтӗр тесе йӑлӑнма Ун патне иудейсен ятлӑ-сумлӑ ҫыннисене янӑ. 4Лешсем Иисус патне пырсан Унран йӑлӑнса ыйтнӑ: «Ҫав ҫӗрпӳ Санран пулӑшу илме тивӗҫлӗ ҫын+. 5Вӑл пирӗн халӑха юратать, пире синагога та лартса пачӗ». 6Вара Иисус вӗсемпе пӗрле кайнӑ. Вӑл ҫӗрпӳ ҫурчӗ патне ҫитеспе лешӗ Ӑна хирӗҫ ҫапла калама тусӗсене янӑ: «Эй, Хуҫамӑр, ан чӑрман! Сана хамӑн кил-ҫуртӑма чӗнсе кӗртме эпӗ тивӗҫлӗ мар. 7Сан патна пыма та хама тивӗҫсӗр тесе шутларӑм. Эсӗ хуш кӑна, вара тарҫӑм сывалӗ. 8Эпӗ аслисене пӑхӑнса тӑратӑп пулин те, манӑн хама пӑхӑнса тӑракан салтаксем те пур. Эпӗ вӗсенчен пӗрне: „Кай!“ – тесен, вӑл каять. Тепӗрне: „Кил!“ – тесен, вӑл пырать. Тарҫӑма та: „Ҫавна ту!“ – тесе хушсан, вӑл тӑвать».

9Ҫак сӑмахсене илтсен Иисус унран тӗлӗннӗ. Унтан Хӑй хыҫӗнчен пыракан халӑх еннелле ҫавӑрӑнса: «Калатӑп сире, кунашкал ҫирӗп ӗненӳ Эпӗ Израильте те курманччӗ», – тенӗ.

10Иисус патне янисем каялла тавӑрӑнсан чирлӗ выртакан тарҫӑ сывалнине курнӑ.

Тӑлӑх арӑмӑн ывӑлне вилӗмрен чӗртни

11Нумаях та вӑхӑт иртмен, Иисус Наин хулине кайнӑ. Унпа пӗрле вӗренекенӗсенчен чылайӑшӗ тата темӗн чухлӗ халӑх пынӑ. 12Хула хапхи патне ҫитеспе Вӑл хуларан вилнӗ ҫынна ҫӗклесе тухакансене тӗл пулнӑ. Вилни тӑлӑх арӑмӑн пӗртен-пӗр ывӑлӗ пулнӑ, халӑх унта нумай пуҫтарӑннӑ. 13Иисус ҫав тӑлӑх арӑма курсан, ӑна хӗрхенсе: «Ан йӗр», – тенӗ+. 14Унтан Вӑл пырса вилене ҫӗклемеллине сӗртӗннӗ те, ӑна ҫӗклесе пыракансем чарӑннӑ. Иисус вара каланӑ: «Ачам, сана тӑма хушатӑп!»+
15Вилнӗскер ҫавӑнтах тӑрса ларнӑ та калаҫма пуҫланӑ. Иисус ӑна амӑшне панӑ. 16Ҫынсем пурте хӑраса-тӗлӗнсе кайнӑ, вӗсем Турра мухтаса каланӑ: «Пирӗн хушшӑмӑрта аслӑ пророк тупӑнчӗ! Турӑ Хӑйӗн халӑхне хӑтарма килчӗ!»+

17Вара Ун ҫинчен ҫапла калаҫни пӗтӗм Иудейӑпа ун таврашӗнчи ҫӗрсене сарӑлнӑ.

Иоанӑн вӗренекенӗсем тата Иисус

(Мф. 11:2-19)

18•Ҫавӑн ҫинчен йӑлтах Иоана хӑйӗн вӗренекенӗсем каласа кӑтартнӑ. 19Иоанн вара вӗсенчен иккӗшне чӗнсе илнӗ те: «Килмелли Эсӗ-и е пирӗн урӑххине кӗтмелле?» – тесе ыйтма Иисус патне янӑ+. 20Хайхисем Иисус патне пырсан каланӑ: «Шыва кӗртекен Иоанн пире Сан патна ҫапла ыйтма ячӗ: Килмелли Эсӗ-и е пирӗн урӑххине кӗтмелле?» 21Ҫавӑн чухне Иисус нумай ҫынна чир-чӗртен сыватнӑ, усал сывлӑшсене хӑваласа кӑларнӑ, суккӑр ҫынсенчен чылайӑшне куракан тунӑ. 22Иоанн вӗренекенӗсене Иисус ҫапла каланӑ: «Кайӑр та хӑвӑр мӗн курни-илтнине Иоана каласа парӑр: суккӑррисем куракан пулаҫҫӗ, уксаххисем ҫӳрекен пулаҫҫӗ, юхан-суранлисем тасалаҫҫӗ, хӑлхасӑррисем илтекен пулаҫҫӗ, вилнисем чӗрӗлеҫҫӗ, чухӑннисем Ырӑ Хыпар итлеҫҫӗ. 23Ман пирки иккӗленмен ҫын телейлӗ»+. 24Иоанн янӑ ҫынсем Хӑйӗн патӗнчен кайсан Иисус халӑха Иоанн ҫинчен ҫапла калама пуҫланӑ: «Эсир пуш хире мӗн курма кайрӑр? Ҫилпе хумханса ларакан хӑмӑша-и+? 25Мӗн курма кайрӑр вара эсир? Капӑр тумтир тӑхӑннӑ ҫынна-и? Чаплӑ тумланакансем, пуян пурӑнакансем патша ҫуртӗнче пурӑнаҫҫӗ. 26Мӗн курма кайрӑр-ха эппин? Пророка курма-и? Ҫапла, калатӑп сире: вӑл пророкран та аслӑ+. 27„Акӑ Эпӗ Сан умӑнтан Хамӑн хыпарҫӑна яратӑп, вӑл Сан валли ҫул хатӗрлесе хурӗ“, – тенӗ Ҫырнинче. Вӑл шӑпах ҫавӑ+. 28Калатӑп сире: этем йӑхӗнче Шыва кӗртекен Иоанран аслӑрах пӗр пророк та ҫук, анчах Турӑ Патшалӑхӗнче чи кӗҫӗнни те унран аслӑ»+.

29Иоана итленӗ пӗтӗм халӑх, ҫав шутрах налук пухакансем те, унран шыва кӗрсе Турра мухтанӑ+. 30Фарисейсемпе саккун вӗрентӳҫисем кӑна Турӑ ирӗкне хирӗҫлесе шыва кӗмен.

31Хуҫамӑр вара ҫапла каланӑ: «Ҫак ӑру ҫыннисене кампа танлаштарам-ши? Кам евӗрлӗ вӗсем? 32Вӗсем урамра пӗр-пӗрне ҫапла кӑшкӑрса ларакан ачасем евӗрлӗ: „Эпир сирӗншӗн шӑхличӗ каларӑмӑр – эсир ташламарӑр. Эпир сирӗншӗн хурлӑхлӑ юрӑ юрларӑмӑр – эсир йӗмерӗр“. 33Шыва кӗртекен Иоанн килчӗ: ҫӑкӑр та ҫимест, хӗрлӗ эрех те ӗҫмест. „Усал ернӗ ӑна“, – тетӗр эсир+. 34Этем Ывӑлӗ килчӗ: ҫиет те, ӗҫет те. „Ку ҫын ҫиме те, хӗрлӗ эрех ӗҫме те юратать. Вӑл налук пухакансемпе тата ҫылӑхлӑ ҫынсемпе туслӑ“, – тетӗр эсир+. 35Анчах та Турӑ ӑслӑлӑхне ачисем пурте тӳрре кӑларчӗҫ ӗнтӗ».

Ҫылӑхлӑ хӗрарӑма каҫарни

36•Пӗр фарисей Иисуса хӑнана чӗннӗ. Иисус вара ун килне кӗнӗ те ҫиме ларнӑ. 37Ҫак хулара ҫылӑхлӑ хӗрарӑм пурӑннӑ. Вӑл фарисей килӗнче Иисус апат ҫинине пӗлнӗ те алебастр савӑтпа ырӑ шӑршӑллӑ ҫу, мирӑ, илсе пынӑ. 38Хӗрарӑм, хыҫалтан пырса, Иисус ури патӗнче йӗрсе тӑнӑ. Унӑн урисем ҫине куҫҫуль юхтарса хӑйӗн ҫӳҫӗпе шӑла-шӑла илнӗ. Вӑл Иисусӑн урисене чуптӑва-чуптӑва мирӑпа сӗрнӗ. 39Ҫавна курсан Иисуса чӗнсе кӗртнӗ фарисей хӑй ӑшӗнче шухӑшланӑ: «Ҫак Ҫын чӑнах та пророк пулсан, Хӑйне кам, мӗнле хӗрарӑм сӗртӗннине пӗлӗччӗ, мӗншӗн тесен ку ҫылӑхлӑ хӗрарӑм!»+

40Иисус ун енне ҫавӑрӑнса: «Симон, Ман сана пӗр сӑмах каламали пур», – тенӗ. Симон вара: «Вӗрентекен, кала», – тенӗ. 41Иисус ҫапла каланӑ: «Икӗ ҫын кивҫен паракана парӑмлӑ пулнӑ: пӗри пилӗк ҫӗр динарий чухлӗ, тепри алӑ динарий чухлӗ+. 42Анчах вӗсен тӳлеме нимӗн те пулманран кивҫен панӑ ҫын вӗсене иккӗшне те каҫарнӑ. Ӗнтӗ кала-ха, ҫавсенчен хӑшӗ ӑна ытларах юратӗ?»+
43«Хӑшне ытларах каҫарнӑ, ҫавӑ тесе шутлатӑп эпӗ», – тенӗ Симон. «Эсӗ тӗрӗсех шухӑшлатӑн», – тенӗ Иисус. 44Унтан Вӑл, хӗрарӑм енне ҫавӑрӑнса, Симона каланӑ: «Ҫак хӗрарӑма эсӗ куратӑн-и? Эпӗ санӑн кил-ҫуртна кӗтӗм, ҫапах эсӗ ура ҫума Мана шыв та памарӑн. Ку хӗрарӑм вара Ман урасене куҫҫулӗпе ҫуса, хӑйӗн ҫӳҫӗпе шӑлса типӗтрӗ. 45Эсӗ Мана тӑванла чуптумарӑн, вӑл вара Эпӗ килнӗренпех Манӑн урасене пӗр чарӑнмасӑр чуптӑвать. 46Эсӗ Манӑн пуҫӑма тип ҫу та сӗрмерӗн, вӑл вара Манӑн урасене мирӑ сӗрчӗ. 47Ҫавӑнпа калатӑп сана: унӑн, ҫылӑха нумай кӗнӗскерӗн, юратулӑхӗ нумай пулнӑран ҫылӑхӗсем каҫарӑнаҫҫӗ. Камӑн ҫылӑхӗ сахал каҫарӑнать, ҫав сахал юратать».

48Вара Иисус хӗрарӑма каланӑ: «Санӑн ҫылӑхусем каҫарӑнчӗҫ»+. 49Унта ларакансем хӑйсен ӑшӗнче: «Ку кам-ши? Вӑл ҫылӑхсене каҫарма та пултарать», – тенӗ. 50Иисус вара ҫав хӗрарӑма: «Ӗненӗвӳ сана ҫӑлчӗ, канӑҫлӑ каях ӗнтӗ», – тенӗ+.

8-мӗш сыпӑк

Хӗрарӑмсем Иисуспа пӗрле ҫӳрени

8^1Иисус ҫавӑн хыҫҫӑн хуласемпе ялсем тӑрӑх Турӑ Патшалӑхӗ ҫинчен Ырӑ Хыпар вӗрентсе ҫӳренӗ. Унпа пӗрле Вун иккӗшӗ+
2тата усал сывлӑшран, чиртен сыватнӑ хӑш-пӗр хӗрарӑмсем пынӑ. Вӗсем хушшинче ӑшӗнчен ҫичӗ усал сывлӑш тухнӑ Магдалина текен Мария,+
3Ирод кил-ҫуртне пӑхса тӑракан Хуза арӑмӗ Иоанна, Сусанна тата урӑххисем те нумаййӑн пулнӑ. Вӗсем Иисуса хӑйсен пурлӑхӗпе пулӑшса тӑнӑ+.

Акаҫӑ ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 13:1-9; Мк. 4:1-9)

4•Иисус патне тӗрлӗ хуласенчен питӗ нумай халӑх пуҫтарӑннӑ. Вӑл вара ытарлӑн калама пуҫланӑ: 5«Пӗр акаҫӑ вӑрлӑх акма тухнӑ. Вӑл акнӑ чух хӑш пӗрчисем ҫул хӗррине ӳкнӗ; вара вӗсене таптаса пӗтернӗ, вӗҫен кайӑксем ҫисе янӑ. 6Хӑшӗ чуллӑ ҫӗре ӳкнӗ. Нӳрӗк ҫителӗклӗ пулманран вӑл шӑтса тухсанах типсе ларнӑ. 7Хӑшӗ пиҫенлӗ вырӑна ӳкнӗ, пиҫен ҫитӗнсе кайнӑ та калчана пусса лартнӑ. 8Хӑшӗ тата пулӑхлӑ ҫӗр ҫине ӳкнӗ. Вӑл шӑтса тухнӑ та пӗр пӗрчӗрен ҫӗр пӗрчӗ пултарнӑ». Ҫакна каласа пӗтерсен Иисус хытӑ сасӑпа: «Илтме хӑлха пурри илттӗр!» – тенӗ+.

Ытарлӑн калани ҫинчен

(Мф. 13:10-17; Мк. 4:10-12)

9•«Ку ытарлӑх мӗне пӗлтерет?» – тесе ыйтнӑ Унран вӗренекенӗсем. 10Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Сире Турӑ Патшалӑхӗн вӑрттӑнлӑхӗсене пӗлме панӑ. Ыттисене, пӗлме паманнисене, Эпӗ ытарлӑн калатӑп, ӗнтӗ вӗсем пӑхсан та курмаҫҫӗ, илтсен те ӑнланмаҫҫӗ»+.

Акаҫӑ ҫинчен каланӑ ытарлӑха ӑнлантарни

(Мф. 13:18-23; Мк. 4:13-20)

11«Ҫак ытарлӑх акӑ мӗне пӗлтерет: вӑрлӑх вӑл – Турӑ сӑмахӗ+. 12Ҫул хӗррине ӳкни – сӑмаха илтекен ҫынсене пӗлтерет, анчах, ӗненсе ан ҫӑлӑнччӑр тесе, вӗсем патне кайран шуйттан пырать те Турӑ сӑмахне вӗсен чӗринчен вӑрласа каять. 13Чуллӑ ҫӗре ӳкни вара ҫакӑн пеккисене пӗлтерет: вӗсем Турӑ сӑмахне илтсен хавасланса йышӑнаҫҫӗ, анчах та хӑйсем тымарсӑр. Унашкаллисем пӗр вӑхӑт ӗненсе пурӑнаҫҫӗ, анчах та тӗрӗслев вӑхӑтне тӳсеймесӗр ӗненме пӑрахаҫҫӗ+. 14Пиҫенлӗ вырӑна ӳкни те Турӑ сӑмахне илтекен ҫынсене пӗлтерет, анчах та пурӑнан пурӑнӑҫра вӗсене хӗвӗшӳ, пуянлӑх, ҫӗр ҫинчи киленӗҫ пусса лартать те, сӑмах вара тӗшӗсӗр пулать+. 15Пулӑхлӑ ҫӗр ҫине ӳкни ҫакӑн пеккисене пӗлтерет: вӗсем илтнӗ сӑмаха ырӑ та таса чун-чӗрере упраҫҫӗ, тӳсӗмлӗ пулса тулли пучах кӑлараҫҫӗ»+.

Ҫутаткӑҫ ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мк. 4:21-25)

16Иисус татах каланӑ: «Ҫутаткӑҫ ҫутсан никам та ӑна чӳлмекпе хупласа хумасть, кравать айне те лартмасть. Пӳрте кӗрекенсем ҫутӑра курччӑр тесе ӑна ҫутаткӑҫ лартмалли ҫине вырнаҫтарать+. 17Вӑрттӑн туни курӑнмасӑр юлни ҫук, пытарса хӑварни те палӑрманни, ҫиеле тухманни ҫук+. 18Ҫапла вара хӑвӑр епле итленине асӑрхӑр. Камӑн пур, ӑна татах парӗҫ. Камӑн ҫук, унӑнне пур тесе шутланине те туртса илӗҫ».

Иисус Христос Амӑшӗпе тӑванӗсем

(Мф. 12:46-50; Мк. 3:31-35)

19•Иисусӑн Амӑшӗпе тӑванӗсем Ун патне пынӑ, анчах ҫын нумай пулнӑран вӗсем Ун ҫывӑхне пырайман+. 20«Сана курасшӑн тулта Аннӳпе тӑванусем кӗтсе тӑраҫҫӗ», – тенӗ Иисуса. 21«Манӑн аннем, Манӑн тӑванӑмсем – Турӑ сӑмахне итлекенсем, ӑна пӑхӑнса пурӑнакансем», – хуравланӑ вӗсене Иисус+.

Ҫил-тӑвӑла чарни

(Мф. 8:23-27; Мк. 4:35-41)

22•Пӗррехинче Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсемпе кимӗ ҫине кӗрсе ларнӑ та вӗсене ҫапла каланӑ: «Кӳлӗ тепӗр енне каҫар-ха». Унтан вӗсем ишме пуҫланӑ+. 23Ишсе пынӑ чух Иисус ҫывӑрса кайнӑ. Кӳлӗ ҫинче ҫил-тӑвӑл тухнӑ. Хум ҫапнипе кимме шыв тула пуҫланӑран вӗсем хӑрушӑ инкеке кӗрсе ӳкнӗ. 24Унтан вӗсем Иисус патне пынӑ та Ӑна вӑратса: «Вӗрентӳҫӗ! Вӗрентӳҫӗ! Эпир пӗтетпӗр!» – тенӗ. Иисус ыйхӑран вӑрансан ҫиле те, хумханакан шыва та чарӑнма хушнӑ. Вара пӗтӗмпех лӑпланнӑ та, ҫанталӑк шӑпах пулнӑ. 25«Ӑҫта сирӗн ӗненӗвӗр?» – тенӗ вара вӗсене Иисус. Вӗренекенӗсем хӑраса-тӗлӗнсе пӗр-пӗринпе ҫапла калаҫнӑ: «Кам-ши Ку? Вӑл ҫиле те, шыва та хушать те – вӗсем Ӑна пӑхӑнаҫҫӗ».

Усал ернӗ ҫынна сыватни

(Мф. 8:28-34; Мк. 5:1-20)

26•Унтан вӗсем кӳллӗн тепӗр енче Галилейӑна хирӗҫ вырнаҫнӑ Гадара ҫӗрне ишсе каҫнӑ. 27Иисус ҫыран хӗррине тухсан Ӑна хулари пӗр ҫын тӗл пулнӑ; вӑл тахҫантанпах усал ернипе асапланнӑ. Ҫавскер тумтирсӗрех ҫӳренӗ, пурӑнасса та пӳрт-ҫуртра мар, ҫӗр хӑвӑлӗнчи тупӑклӑхсенче пурӑннӑ. 28Иисуса курсан вӑл кӑшкӑрса янӑ та Ун умне ӳксе хытӑ сасӑпа: «Эй, Ҫӳлти Турӑ Ывӑлӗ, Иисус! Санӑн манпа мӗн ӗҫ пур? Тархасласа ыйтатӑп, ан асаплантар мана!» – тенӗ+. 29Мӗншӗн тесен Иисус усал сывлӑша ҫав ҫын ӑшӗнчен тухма хушнӑ. Усал сывлӑш ӑна нумай ҫул асаплантарнӑ пулнӑ. Ҫынсем унӑн алли-урине сӑнчӑрласа-тимӗрлесе сыхланӑ пулин те, вӑл сӑнчӑрӗсене тата-тата пӑрахнӑ; вара усал сывлӑш ӑна ҫын пурӑнман вырӑна хӑваласа кайнӑ. 30Иисус унран: «Эсӗ мӗн ятлӑ?» – тесе ыйтнӑ. «Пулккипех», – тенӗ лешӗ, мӗншӗн тесен ун ӑшне нумай-нумай усал кӗнӗ. 31Усал сывлӑшсем, хӑйсене тӗпсӗрлӗхе ан ятӑр тесе, Иисуса йӑлӑнма пуҫланӑ.

32Ҫавӑнтах, сӑрт ҫинче, пӗр пысӑк сысна кӗтӗвӗ ҫӳренӗ. Усалсем Иисусран ҫав сыснасен ӑшне кӗме ирӗк памашкӑн тархасласа ыйтнӑ. Иисус вӗсене чарман. 33Усал сывлӑшсем ҫын ӑшӗнчен тухнӑ та сыснасем ӑшне кӗнӗ. Вара сысна кӗтӗвӗ чӑнкӑ ҫырантан кӳлле сикнӗ те путса вилнӗ. 34Сысна пӑхакансем мӗн пулса иртнине курсан хуланалла чупнӑ, хӑйсем мӗн курнине хулара та, таврари ялсенче те кала-кала кӑтартнӑ. 35Ҫынсем мӗн пулнине курма тухнӑ та Иисус патне пынӑ. Унпа юнашарах усалсенчен тасалнӑ, тӑхӑнса тумланнӑ ҫын чипер ӑс-тӑнпах ларнине курсан вӗсем хӑраса ӳкнӗ+. 36Куҫӑн куракансем вара вӗсене усал ернӗ ҫын епле сывални ҫинчен каласа кӑтартнӑ. 37Гадара таврашӗнчи пӗтӗм халӑх питӗ хӑранипе Иисуса хӑйсем патӗнчен кайма тархасланӑ. Иисус кимӗ ҫине ларса каялла тавӑрӑннӑ+. 38Усалсенчен тасалнӑ ҫын хӑйне пӗрле илме ыйтса Иисуса йӑлӑннӑ, анчах Иисус ӑна ҫапла каласа янӑ: 39«Эсӗ киле тавӑрӑн та Турӑ хӑвӑншӑн мӗн тунине каласа пар». Лешӗ кайнӑ та Иисус хӑйшӗн мӗн тунине хулипех каласа ҫӳренӗ.

Иаир хӗрне чӗртни тата юн каякан хӗрарӑма сыватни

(Мф. 9:18-26; Мк. 5:21-43)

40•Иисус каялла тавӑрӑнсан, халӑх Ӑна хапӑл туса йышӑннӑ, мӗншӗн тесен пурте Вӑл килессе кӗтнӗ. 41Ҫавӑнта Иаир ятлӑ ҫын, унти синагога пуҫлӑхӗ, Иисус патне пынӑ та, Ун ури умне ӳксех, хӑйӗн патне килне пыма тархасланӑ+. 42Унӑн вун икӗ ҫулхи пӗртен-пӗр хӗрӗ пулнӑ, вӑл та пулин вилесле чирлӗ выртнӑ.

Иисус пуҫлӑх килне кайнӑ чухне Ун тавра халӑх кӗпӗрленсе пынӑ. 43Ҫавӑнта вун икӗ ҫул юн кайнипе асапланакан хӗрарӑм пулнӑ. Вӑл тухтӑрсем патне ҫӳресе пӗтӗм пурлӑхне пӗтернӗ, ҫапах ӑна пӗри те сыватайман. 44Ҫав хӗрарӑм хыҫалтан пырса Иисусӑн тумтир аркине сӗртӗннӗ те, унӑн ҫавӑнтах юн кайма пӑрахнӑ+. 45Иисус вара: «Кам Мана сӗртӗнчӗ?» – тесе ыйтнӑ, анчах пурте туннӑ. Петр та, Иисуспа пӗрле пулнисенчен ыттисем те ҫапла каланӑ: «Вӗрентекен! Сан тавра халӑх кӗпӗрленсе пырать, хӗстерет. Эсӗ тата Мана кам сӗртӗнчӗ тетӗн». 46«Ман ҫумма пӗри сӗртӗнчӗ, мӗншӗн тесен Эпӗ Хамран хӑват тухнине сисрӗм», – тенӗ Иисус+. 47Хӗрарӑм хӑй сӗртӗнни сисӗнмесӗр юлманнине курсан Иисус патне чӗтресе пынӑ. Вара Ун умне ӳксе мӗншӗн сӗртӗннине тата сӗртӗнсенех епле сывалнине Ӑна пӗтӗм халӑх умӗнче каласа кӑтартнӑ. 48Иисус ӑна каланӑ: «Хӗрӗм! Хӑюллӑ пул, ӗненӗвӳ сана ҫӑлчӗ, канӑҫлӑ каях», – тенӗ+.

49Иисус ҫапла каласа тӑнӑ вӑхӑтрах синагога пуҫлӑхӗн килӗнчен ӑна пӗр ҫын пырса каланӑ: «Хӗрӳ вилсе кайрӗ ӗнтӗ, Вӗрентекене ан та чӑрмантар». 50Анчах та Иисус, ҫавна илтсенех, Иаира каланӑ: «Ан хӑра, ӗнен кӑна, хӗрӳ ҫӑлӑнӗ». 51Иаир килне пырсан Иисус унта Петрпа Иоансӑр, Иаковсӑр тата хӗрӗн ашшӗпе амӑшӗсӗр пуҫне никама та кӗме хушман+. 52Пурте хӗршӗн хурланса, хӳхлесе йӗнӗ. «Ан йӗрӗр, вӑл вилмен, ҫывӑрать кӑна», – тенӗ Иисус+. 53Хӗр вилнине пӗлнӗрен вӗсем Иисусран кулма пуҫланӑ. 54Вара Иисус пурне те тухма хушса хӗре аллинчен тытнӑ та хыттӑн каланӑ: «Хӗрӗм, тӑр!»+
55Унӑн чунӗ каялла кӗнӗ те хӗр ҫав самантрах тӑнӑ. Иисус ӑна апат ҫитерме хушнӑ. 56Хӗрӗн ашшӗпе амӑшӗ питӗ тӗлӗнсе кайнӑ. Анчах Иисус вӗсене мӗн пулса иртни ҫинчен никама та калама хушман+.

9-мӗш сыпӑк

Иисус вун икӗ апостолне вӗрентсе ҫӳреме ярать

(Мф. 10:5-15; Мк. 6:7-13)

9^1•Иисус вара Вун иккӗшне чӗнсе илнӗ те вӗсене мӗн пур усалсене пӑхӑнтарма, ҫынсене чир-чӗртен сыватма вӑй-хӑват панӑ+. 2Унтан вӗсене Турӑ Патшалӑхӗ ҫинчен ӳкӗтлесе вӗрентме тата чирлисене сыватма янӑ. 3Вӑл вӗсене ҫапла каланӑ: «Хӑвӑрпа пӗрле ҫул ҫине нимӗн те ан илӗр: туя та, хутаҫ та, ҫӑкӑр та, укҫа та, тепӗр кӗпе те. 4Сире хӑш ҫуртра хапӑл туса йышӑнаҫҫӗ, ҫула тухичченех ҫавӑнта пурӑнӑр. 5Ӑҫта та пулин сире йышӑнмасан, ҫав хуларан тухса кайнӑ чух, вӗсене асӑрхаттарнине пӗлтерсе, пушмакӑр ҫумӗнчи тусана та силлесе хӑварӑр»+.

6Вӗренекенӗсем кайнӑ та ял-хула тӑрӑх Ырӑ Хыпар пӗлтерсе ҫӳренӗ, пур ҫӗрте те чирлисене сыватнӑ+.

7•Иисус мӗн-мӗн туни ҫинчен Ирод пуҫлӑх та илтнӗ. Вара тӗлӗннипе аптӑраса кайнӑ, мӗншӗн тесен хӑшӗ-пӗрисем: «Ку – Шыва кӗртекен Иоанн! Вӑл вилӗмрен чӗрӗлсе тӑнӑ», – тесе калаҫнӑ+. 8Хӑшӗсем тата: «Илия пророк тепӗр хут ҫӗр ҫине килчӗ», – тенӗ. «Авалхи пророксенчен пӗри чӗрӗлсе тӑнӑ пулӗ», – тенӗ тата теприсем. 9«Иоанн пуҫне эпӗ хамах кастартӑм. Ку вара Кам-ши? Ун ҫинчен эпӗ тӗлӗнмелле сӑмахсем илтетӗп», – тенӗ Ирод. Вара вӑл Иисуса курма майлӑ вӑхӑт шыранӑ+.

Пилӗк пин ҫынна тӑрантарни

(Мф. 14:13-21; Мк. 6:30-44; Ин. 6:1-14)

10•Апостолсем тавӑрӑннӑ та хӑйсем мӗн-мӗн тунине Иисуса каласа кӑтартнӑ. Вара Иисус, Хӑйпе пӗрле вӗсене анчах илсе, Вифсаида ятлӑ хула ҫывӑхӗнчи ҫын ҫук вырӑна кайнӑ+. 11Анчах та халӑх, ҫавна пӗлсе, Ун хыҫӗнчен пынӑ. Иисус вӗсене хапӑл тунӑ, вӗсемпе Турӑ Патшалӑхӗ ҫинчен калаҫнӑ, сыватма ыйтакансене сыватнӑ.

12Кун каҫ еннелле сулӑна пуҫланӑ. Вара Вун иккӗшӗ Иисус патне пырса ҫапла каланӑ: «Халӑха яр, вӗсем ҫывӑхри ялсене ҫӗр выртма кайччӑр, апат-ҫимӗҫ туянччӑр, мӗншӗн тесен кунта ҫын пурӑнман вырӑн». 13«Ҫимелли вӗсене эсир хӑвӑр парӑр», – тенӗ Иисус. «Пирӗн кунта пилӗк ҫӑкӑрпа икӗ пулӑ анчах, урӑх нимӗн те ҫук! Ҫак мӗн пур халӑх валли ҫимелли кайса туянмалла-и вара пирӗн?» – тенӗ вӗренекенӗсем. 14Унта пилӗк пин ҫынна яхӑн пулнӑ. «Вӗсене аллӑшарӑн йӗркипе ҫерем ҫине лартса тухӑр», – тенӗ Иисус вӗренекенӗсене. 15Вӗсем Иисус хушнӑ пек тунӑ. Пурте ларсан, 16Вӑл пилӗк ҫӑкӑрпа икӗ пулла илсе ҫӳлелле пӑхнӑ та Турра тав тунӑ. Вара ҫӑкӑрпа пулла халӑха валеҫмешкӗн вӗренекенӗсене хуҫа-хуҫа панӑ. 17Пурте тӑраничченех ҫинӗ, юлнӑ татӑкӗсене тата вун икӗ кунтӑк пухнӑ.

Иисус Кам пулнине Петр пӗлтерни

(Мф. 16:13-19; Мк. 8:27-29)

18•Пӗррехинче Иисус ҫын ҫук вырӑнта кӗлтунӑ, Унпа пӗрле вӗренекенӗсем кӑна пулнӑ. «Ҫынсем Мана Кам вырӑнне хураҫҫӗ?» – тесе ыйтнӑ вӗсенчен Иисус. 19Вӗренекенӗсем каланӑ: «Пӗрисем Сана Шыва кӗртекен Иоанн теҫҫӗ. Теприсем Илия пророк теҫҫӗ. Хӑшӗ-хӑшӗ тата авалхи пророксенчен пӗри чӗрӗлсе тӑнӑ пулӗ тесе калаҫаҫҫӗ»+. 20Иисус вӗсенчен ҫапла ыйтнӑ: «Эсир хӑвӑр Мана Кам вырӑнне хуратӑр?» «Эсӗ – Турӑ Суйласа илни, Христос», – тавӑрса каланӑ Петр+.

Иисус Хӑй вилсе чӗрӗлесси ҫинчен калани

(Мф. 16:20-28; Мк. 8:30–9:1)

21•Анчах Вӑл вӗсене ҫавӑн ҫинчен никама та калама хушман. 22Иисус Этем Ывӑлӗ нумай асап курасси ҫинчен, ятлӑ-сумлӑ ҫынсемпе аслӑ священниксем тата саккун вӗрентӳҫисем Ӑна йышӑнас ҫукки ҫинчен, Этем Ывӑлне вӗлересси ҫинчен, Вӑл виҫҫӗмӗш кунне чӗрӗлсе тӑрасси ҫинчен каланӑ+.

23Унтан Иисус пурне те каланӑ: «Кам Ман хыҫҫӑн пырас тет, ҫав хӑй ҫинчен манса, хӑйӗн асап хӗресне йӑтса Ман хыҫҫӑн пытӑр+. 24Мӗншӗн тесен хӑйӗн пурӑнӑҫне упраса хӑварас текен ӑна ҫухатӗ. Хӑйӗн пурӑнӑҫне Мана халалласа ҫухатакан ӑна упраса хӑварӗ. 25Хӑйӗн чунне пӗтерсе е сиен туса пӗтӗм тӗнчене илнинчен этеме мӗн усси+? 26Кам Манран тата Ман сӑмахӑмсенчен вӑтанать, Этем Ывӑлӗ те Хӑйӗн тата Ашшӗн мухтавӗпе, святой ангелӗсен мухтавӗпе килсен унран вӑтанӗ+. 27Чӑн калатӑп сире, ҫакӑнта тӑракансенчен хӑшӗ-пӗрисем хӑйсем виличченех Турӑ Патшалӑхне курӗҫ»+.

Иисус Христос сӑн-сӑпачӗ улшӑнни

(Мф. 17:1-8; Мк. 9:2-8)

28•Ҫапла калани пӗр сакӑр кун иртсен, Вӑл Петра, Иоана тата Иакова Хӑйпе пӗрле илнӗ те ту ҫине кӗлтума хӑпарнӑ+. 29Кӗлтунӑ чухне Унӑн сӑн-сӑпӑчӗ улшӑннӑ, тумтирӗ чӑлт шуралса, йӑлтӑртатса кайнӑ. 30Ҫавӑнтах икӗ арҫын Иисуспа калаҫса тӑнӑ: пӗри – Моисей, тепри Илия пулнӑ, 31вӗсене те мухтавлӑ ҫутӑ хупӑрласа тӑнӑ. Вӗсем Христосӑн Иерусалимра вилмелле пуласси ҫинчен калаҫнӑ. 32Петрпа унӑн юлташӗсем ыйхӑ пуснипе аптӑранӑ. Вӑрансан вӗсем мухтавлӑ ҫутӑри Иисуса тата Унпа юнашар тӑракан икӗ ҫынна курнӑ. 33Ҫав ҫынсем Иисус патӗнчен кайсан Петр, хӑй мӗн каланине ӑнланмасӑр, Иисуса ҫапла каланӑ: «Вӗрентекен! Епле аван пире кунта. Атьӑр эпир виҫӗ хӳшӗ тӑвар: пӗрне – Сан валли, теприне – Моисей валли тата теприне – Илия валли». 34Вӑл ҫапла каласа тӑнӑ чух вӗсене пӗлӗт пырса хупӑрласа илнӗ. Пӗлӗт ӑшне пулсан вӗренекенӗсем питӗ хӑраса ӳкнӗ. 35Пӗлӗтрен вара: «Ҫакӑ Манӑн савнӑ Ывӑлӑм! Ӑна итлӗр!» – текен сасӑ илтӗннӗ+.

36Ҫав сасӑ шӑплансан Иисус каллех пӗчченех юлнӑ. Вӗренекенӗсем вара хӑйсем мӗн курни ҫинчен ҫав кунсенче никама та каламан.

Усал сывлӑш ернӗ ачана сыватни

(Мф. 17:14-18; Мк. 9:14-27)

37•Тепӗр кунне, вӗсем ту ҫинчен ансан, Иисуса тем чухлӗ халӑх кӗтсе илнӗ. 38Халӑх хушшинчен сасартӑк пӗр ҫын кӑшкӑрса янӑ: «Эй, Вӗрентекен! Сана йӑлӑнатӑп, ман ывӑлӑма пырса пӑхсам, вӑл манӑн пӗртен-пӗр ача! 39Ӑна усал сывлӑш ҫулса илет те, вӑл шари кӑшкӑрса ярать, вара хутлатса лартнипе ҫӑварӗнчен кӑпӑк кӑларма пуҫлать; ачана вӗлересле асаплантарсан тин усал сывлӑш аран-аран лӑпланать. 40Ӑна хӑваласа кӑларма эпӗ Санӑн вӗренекенӳсенчен ыйтрӑм, анчах вӗсем пултараймарӗҫ». 41«Эх, ӗненмен, пӑсӑк ӑру! Тата хӑҫанччен Эпӗ сирӗнпе пулӑп, хӑҫанччен тӳссе тӑрӑп сире? Хӑвӑн ывӑлна илсе кил кунта», – тавӑрса каланӑ Иисус. 42Ача утса пынӑ чухнех усал ӑна ҫӗре ӳкернӗ те чӗтретме пуҫланӑ. Анчах та Иисус, усал сывлӑша чарса, ачана сыватнӑ та ашшӗне панӑ+.

43•Пӗтӗм халӑх Турӑ аслӑлӑхӗнчен тӗлӗннӗ.

Иисус Хӑй вилсе чӗрӗлесси ҫинчен тепӗр хут калани

(Мф. 17:22-23; Мк. 9:30-32)

Иисус мӗн тунинчен ҫапла пурте тӗлӗнсе тӑнӑ чух Вӑл вӗренекенӗсене каланӑ: 44«Ҫак сӑмахӑмсене эсир лайӑх астуса юлӑр: Этем Ывӑлне ҫынсен аллине тытса парӗҫ»+. 45Анчах та ҫак сӑмаха вӗсем ӑнланман. Иисус калани вӗсемшӗн пытарӑнчӑк пулнӑран вӗсем ӑна пӗлеймен, Хӑйӗнчен вара ҫавӑн ҫинчен ыйтма хӑранӑ+.

Кам аслӑрах

(Мф. 18:1-5; Мк. 9:33-37)

46•«Пирӗнтен хӑшӗ аслӑрах?» – тесе шухӑшлама пуҫланӑ вӗренекенӗсем. 47Иисус, вӗсен пуҫӗнчи шухӑша пӗлсе, пӗр ачана Хӑй умне илсе пырса тӑратнӑ та 48вӗсене ҫапла каланӑ: «Кам ҫак ачана Ман ятӑмшӑн хапӑл тӑвать, вӑл Мана йышӑнать. Мана хапӑл тӑвакан Мана кунта Яракана йышӑнать. Сирӗнтен кам хӑйне кӗҫӗне хурать, ҫав аслӑ пулӗ»+.

49«Вӗрентекен, эпир Сан ятупа усалсене хӑваласа кӑларакан ҫынна тӗл пултӑмӑр. Вӑл пирӗнпе пӗрле ҫӳремен пирки эпир Ӑна чартӑмӑр», – тенӗ Ӑна ҫавӑн чухне Иоанн+. 50«Ан чарӑр ӑна, кам сире хирӗҫ мар, ҫав сире майлӑ», – хуравланӑ Иисус+.

Этем Ывӑлӗ пӗтерме мар, ҫӑлма килнӗ

51Иисуса ку тӗнчерен илес вӑхӑт ҫывхарса пынӑ май Вӑл хӑюллӑнах Иерусалима кайма шутланӑ+.

52Вӑл вара Хӑй умӗнчен хыпарлама вӗренекенӗсене янӑ. Лешсем кайнӑ та Иисус пынӑ ҫӗре вырӑн хатӗрлеме Самарири пӗр яла кӗнӗ+. 53Анчах ял халӑхӗ Иисуса унта кӗртмен, мӗншӗн тесен Вӑл ҫынсене Иерусалима кайма тухнӑ ҫул ҫӳревҫӗ пек туйӑннӑ. 54Ҫавна курсан Унӑн вӗренекенӗсем Иаковпа Иоанн ҫапла каланӑ: «Хуҫамӑр! Кӑмӑлу пулсан, тӳперен вут-ҫулӑм антарса пирӗн те ҫак яла Илия тунӑ пекех ҫунтарса ямалла мар-и?»+
55Анчах та Иисус вӗсем еннелле ҫавӑрӑннӑ та чарса ҫапла каланӑ: «Чун-чӗрӗрсем мӗнле Сывлӑшпа тулнине те пӗлместӗр. 56Этем Ывӑлӗ ҫын чунне пӗтерме килмен, ҫӑлма килнӗ[*]». Унтан вӗсем тепӗр яла кайнӑ.

Иисус хыҫӗнчен пырасси

(Мф. 8:19-22)

57•Вӗсем ҫулпа пынӑ чух пӗр ҫын Иисуса каланӑ: «Хуҫамӑр! Эсӗ кирек ӑҫта кайсан та, эпӗ Сан хыҫҫӑн пыракан пулӑп». 58Иисус ӑна хирӗҫ: «Тиллӗн те шӑтӑкӗ пур, вӗҫен кайӑкӑн та йӑви пур, Этем Ывӑлӗн кӑна пуҫне хурса канмалӑх вырӑнӗ ҫук», – тенӗ. 59«Ман хыҫӑмран пыракан пул», – тенӗ Вӑл тепӗр ҫынна. Лешӗ вара ҫапла каланӑ: «Хуҫамӑр! Ирӗк парсамччӗ: вилнӗ аттене кайса пытарам малтан». 60«Вилнӗ ҫыннисене вилӗмлисемех пытарччӑр. Эсӗ вара кай та Турӑ Патшалӑхӗ ҫинчен пӗлтерсе ҫӳре», – тенӗ ӑна Иисус. 61«Хуҫамӑр, эпӗ Сан хыҫӑнтан пырӑп, анчах малтан Эсӗ мана килтисемпе сывпуллашма ирӗк парсамччӗ», – тенӗ Ӑна тата тепри. 62«Сухапуҫ тытсан каялла ҫавӑрӑнса пӑхакан Турӑ Патшалӑхӗшӗн шанчӑклӑ мар», – тавӑрнӑ Иисус.

10-мӗш сыпӑк

Ҫитмӗл вӗренекенне Ырӑ Хыпар пӗлтерме яни

10^1•Ҫавӑн хыҫҫӑн Хуҫамӑр татах тепӗр ҫитмӗл вӗренекен суйласа илнӗ. Вара вӗсене Хӑйӗн умӗнчен икшерӗн-икшерӗн Хӑй кайма шухӑшланӑ хуласемпе ялсене янӑ. 2Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Вырмалли нумай та, выраканӗ сахал. Ҫапла ӗнтӗ, ани ҫине выраканӗсене ятӑр тесе, ана Хуҫине йӑлӑнӑр+. 3Кайӑр, Эпӗ сире кашкӑрсем хушшине путексене янӑ пек яратӑп+. 4Хӑвӑрпа пӗрле укҫа енчӗкӗ те, хутаҫ та, урана тӑхӑнмалли те ан илӗр. Ҫул ҫинче чарӑнса никампа та калаҫса ан тӑрӑр. 5Мӗнле те пулин ҫурта кӗрсен эсир малтан: „Ҫак кил-йыша канӑҫлӑх пултӑр!“ – тесе саламлӑр. 6Унта канӑҫлӑх ҫынни пулсан, сирӗн канӑҫлӑхӑр ун чунне кӗрӗ. Канӑҫлӑх ҫынни пулмасан, эсир ырӑ сунни хӑвӑрах тавӑрӑнӗ. 7Хӑвӑра хапӑлласа йышӑннӑ ҫуртрах пурӑнӑр, мӗн сӗнеҫҫӗ, ҫавна ӗҫсе ҫийӗр. Мӗншӗн тесен ӗҫлекен ҫын хӑй ӗҫӗшӗн тӳлев илме тивӗҫлӗ. Пӗр ҫуртран тепӗр ҫурта куҫса ан ҫӳрӗр+. 8Эсир мӗнле те пулин хулана пырсан, унта сире хапӑл туса мӗн ҫиме парӗҫ, ҫавна ҫийӗр+. 9Унти чирлӗ ҫынсене сыватӑр, „Сирӗн патӑра Турӑ Патшалӑхӗ ҫывхарчӗ“, – тейӗр вӗсене+. 10Енчен те сире пӗр-пӗр хулара хапӑл тумасан, эсир ҫав хула урамӗсем тӑрӑх ҫапла каласа ҫӳрӗр: 11„Акӑ сирӗн хулӑрта пушмак ҫумне ҫыпҫӑннӑ тусана та хӑвӑр патӑртах силлесе хӑваратпӑр. Ҫапах та эсир Турӑ Патшалӑхӗ ҫывхарнине пӗлсе тӑрӑр!“ – тейӗр+. 12Калатӑп сире: суд кунӗнче Содома та ҫав хуларан ҫӑмӑлтарах пулӗ».

Ӗненмен хуласене асӑрхаттарни

(Мф. 11:20-24)

13•«Хуйхӑ пулӗ сана, Хоразин! Хуйхӑ пулӗ сана, Вифсаида! Эсир курнӑ хӑватсене Тирпа Сидонра кӑтартнӑ пулсан вӗсем тахҫанах хуйхӑ тумтирӗ тӑхӑнса, хурланса ҫылӑхӗсенчен ӳкӗннӗ пулӗччӗҫ+. 14Ҫавӑнпа судра Тирпа Сидон хулисене сирӗнтен ҫӑмӑлтарах пулӗ. 15Санӑн та, хӑвна тӳпе таранах мӑнна хуракан Капернаум хули, тамӑк тӗпнех анса каймалла пулӗ. 16Сире итлекен Мана итлет, сире йышӑнманни Мана йышӑнмасть. Мана йышӑнман ҫын Мана кунта Яракана йышӑнмасть»+.

Ҫитмӗл вӗренекенӗ тавӑрӑнни

17Ҫитмӗл вӗренекенӗ савӑнса тавӑрӑннӑ та Иисуса каланӑ: «Хуҫамӑр! Сан ятна асӑнсанах пире усалсем те пӑхӑнаҫҫӗ»+. 18Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Шуйттан пӗлӗт ҫинчен ҫиҫӗм пек ӳкнине Эпӗ куртӑм+. 19Акӑ Эпӗ сире ҫӗленсене, скорпионсене таптама, тӑшманӑн мӗн пур вӑйне ҫӗнтерме хӑват паратӑп. Сире ӗнтӗ нимӗн те сиен тӑваймӗ+. 20Ҫапах эсир усал сывлӑшсем хӑвӑра пӑхӑннишӗн мар, тӳпере хӑвӑр ятӑрсем ҫырӑннишӗн савӑнӑр»+.

Иисус савӑнса кӗлтуни

(Мф. 11:25-27; 13:16-17)

21•Ҫав вӑхӑтрах Иисус кӑмӑлӗпе ҫӗкленсе ҫапла каланӑ: «Эй, Аттем, ҫӗрпе пӗлӗт Хуҫи! Эсӗ ҫакна ӑслӑ-тӑнлисенчен пытарса ача пек айваннисене пӗлмелле тунӑшӑн Сана мухтатӑп. Ҫапла, Аттем! Санӑн ырӑ ирӗкӳ ҫавнашкал пулнӑ». 22Унтан вӗренекенӗсем еннелле ҫавӑрӑннӑ та: «Аттем Мана йӑлтах панӑ. Ывӑлӗ камне Ашшӗсӗр пуҫне никам та пӗлмест. Ашшӗ камне те Ывӑлӗсӗр пуҫне никам та пӗлмест, Ывӑлӗ пӗлтерес тесен анчах пӗлӗҫ», – тенӗ+.

23Унтан Вӑл, вӗренекенӗсем енне ҫавӑрӑнса, вӗсене ҫеҫ илтмелле каланӑ: «Сирӗн куҫӑрсем мӗн курнине куракан ҫын телейлӗ+. 24Калатӑп сире: пророксем те, патшасем те нумайӑшӗ эсир мӗн курнине курасшӑнччӗ те – кураймарӗҫ, эсир мӗн илтнине илтесшӗнччӗ те – илтеймерӗҫ»+.

Ырӑ кӑмӑллӑ Самари ҫынни ҫинчен каланӑ ытарлӑх

25Ҫавӑн чухне пӗр ҫын, саккун вӗрентӳҫи, мала тухнӑ та Иисуса илӗртсе тӗрӗслес тесе ҫапла ыйтнӑ: «Вӗрентекен! Ӗмӗрлӗх пурӑнӑҫлӑ пулас тесен манӑн мӗн тумалла?»+
26«Саккунра мӗн ҫырнӑ? Эсӗ ӑна вуланӑ вӗт-ха», – тенӗ Иисус. 27Лешӗ ҫапла хуравланӑ: «Хуҫа Турруна пӗтӗм чӗререн, пӗтӗм чунран, пӗтӗм вӑй-халтан, пӗтӗм ӑс-халтан юрат. Ҫывӑх ҫыннуна хӑвна юратнӑ пек юрат»+. 28Иисус ӑна хирӗҫ: «Эсӗ тӗрӗс каларӑн. Ҫапла ту, вара ӗмӗрлӗх пурӑнӑҫлӑ пулӑн», – тенӗ+. 29Анчах та саккун вӗрентӳҫи хӑйне тӳрре кӑларасшӑн Иисусран татах ыйтнӑ: «Ман ҫывӑх ҫыннӑм кам?»

30Иисус ӑна ҫапла тавӑрса каланӑ: «Пӗр ҫын Иерусалимран Иерихона кайма тухнӑ. Ҫул ҫинче ӑна вӑрӑ-хурахсем тапӑннӑ та ҫаратса, хӗнесе пӗтернӗ. Унтан вилес патне ҫитнӗскерне пӑрахса хӑварнӑ. 31Ӑнсӑртран ҫав ҫулпа пӗр священник иртсе пынӑ. Вӑл, аманнӑ ҫынна курсан, айккинчен пӑрӑнса кайнӑ. 32Кӑшт тӑрсан ҫав вырӑна левит ҫитнӗ. Вӑл патнерех пырса пӑхнӑ та ҫавнашкалах пӑрӑнса иртсе кайнӑ. 33Ҫав ҫулпах пӗр Самари ҫынни ашакпа пынӑ. Мӗскӗне курсассӑн вӑл питӗ шелленӗ+. 34Вара унӑн суранӗсене эрехпе олив ҫӑвӗ сӗрсе, эмеллесе ҫыхнӑ. Унтан ӑна ашакӗ ҫине лартнӑ та хӑна ҫуртне илсе кайнӑ. Хӑна ҫуртӗнче те вӑл уншӑн тӑрӑшнӑ. 35Тепӗр кунне, хӑй тухса каяс умӗн, хӑна ҫурчӗн хуҫине вӑл икӗ динарий панӑ та: „Эсӗ ҫак ҫынна пӑх-ха. Ку укҫа ҫитмесен, эпӗ каялла тавӑрӑннӑ чух уншӑн сана татах тӳлӗп“, – тенӗ. 36Эсӗ мӗнле шутлатӑн ӗнтӗ? – ыйтнӑ Иисус унран. – Вӑрӑ-хурахсен аллине лекнӗ ҫыншӑн ҫав виҫҫӗшӗнчен хӑшӗ ҫывӑххи пулнӑ?» 37«Ӑна хӗрхенсе пулӑшаканни», – тенӗ саккун вӗрентӳҫи. Вара Иисус ӑна ҫапла каланӑ: «Кай та эсӗ те ҫапла ту».

Иисус Марфӑпа Мария патӗнче

38Ҫулпа малалла пынӑ чухне Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсемпе пӗр яла кӗнӗ. Унта Ӑна Марфа ятлӑ пӗр хӗрарӑм хӑй килне чӗнсе кӗртнӗ+. 39Унӑн Мария ятлӑ йӑмӑкӗ пулнӑ. Вӑл Иисус ури патне пырса ларнӑ та Ун сӑмахӗсене итлеме пуҫланӑ+. 40Марфа вара хӑнана чаплӑрах ӗҫтерсе ҫитересчӗ тесе тӑрӑшнӑ. Унтан вӑл Иисус патне пынӑ та ҫапла каланӑ: «Хуҫамӑр! Йӑмӑк мана пӗчченех ӗҫлеттерни Сана нимех те мар-и? Мана пулӑшма кала-ха ӑна!» 41-42«Эй, Марфа, Марфа, – тесе хуравланӑ Иисус, – эсӗ нумайшӑн чӑрманса, хыпкаланса ҫӳретӗн, кирли вара пӗрре кӑна. Мария чи кирлине суйласа илчӗ, ҫавна унран никам та туртса илеймӗ»+.

11-мӗш сыпӑк

Иисус кӗлтума вӗрентни

(Мф. 6:9-15; 7:7-11)

11^1•Пӗррехинче Иисус кӗлтунӑ. Кӗлтуса пӗтерсен пӗр вӗренекенӗ Унран: «Хуҫамӑр, Иоанн хӑйӗн вӗренекенӗсене вӗрентнӗ пек, пире те кӗлтума вӗрент-ха», – тесе ыйтнӑ+. 2Иисус вӗсене каланӑ: «Кӗлтунӑ чухне эсир ҫапла калӑр:

„Эй, Ҫӳлти Аттемӗр! Санӑн яту хисеплентӗр; Санӑн Патшалӑху килтӗр; Санӑн ирӗкӳ ҫӗр ҫинче те ҫӳлти пекех пултӑр[*]; 3куллен пире пурӑнмалӑх ҫӑкӑр пар, 4пирӗн ҫылӑхсене каҫар: эпир те хамӑра парӑмлӑ пулнисене кирек кама та каҫаратпӑр; ҫылӑха ан кӗрт пире, усалтан хӑтар пире[*]“, – тейӗр»+.

5Иисус татах вӗсене каланӑ: «Акӑ, тӗслӗхрен, сирӗн хушшӑрта камӑн та пулин пӗр тусӗ пултӑр. Вӑл ун патне ҫур ҫӗр тӗлӗнче пытӑр та: „Тусӑм, мана кивҫен виҫӗ ҫӑкӑр пар-ха, 6ҫула май ман пата юлташ кӗчӗ те, манӑн ӑна хӑналама нимӗн те ҫук“, – тесе ыйттӑр. 7Тусӗ шалтан ӑна хирӗҫ: „Ан чӑрмантарса ҫӳре! Эпӗ алӑксене питӗрнӗ ӗнтӗ, ачасем те вырӑн ҫинче хампа пӗрле ҫывӑраҫҫӗ. Тӑрса ҫӑкӑр параймастӑп сана“, – тетӗр. 8Калатӑп сире: вӑл ӑна туслӑ пулнишӗн тӑрса парас темесен те, лешӗ тимлесе йӑлӑннине кура, вырӑнӗ ҫинчен тӑрӗ те ӑна ыйтнӑ чухлӗ парӗ. 9Эпӗ те сире калатӑп: ыйтӑр – вара сире парӗҫ, шырӑр – вара тупӑр, шаккӑр – вара сире уҫӗҫ. 10Мӗншӗн тесен кашни ыйтакан илет, шыракан та тупать, шаккакана та уҫаҫҫӗ+. 11Сирӗн хушшӑрта ҫӑкӑр ыйтакан ывӑлне чул паракан ашшӗ пур-и? Е пулӑ ыйтсан, пулӑ вырӑнне ӑна ҫӗлен параканӗ пур-и? 12Е ҫӑмарта ыйтакан ывӑлне скорпион паракан ашшӗ пур-и? 13Ҫапла ӗнтӗ эсир, усал пулин те, ачӑрсене ырӑ япала пама пӗлетӗр пулсан, Ҫӳлти Аҫӑр Хӑйӗнчен ыйтакансене Святой Сывлӑшне паратех»+.

Усалсене Иисус мӗнле хӑватпа хӑваласа кӑларать?

(Мф. 12:22-30; Мк. 3:20-27)

14•Пӗррехинче Иисус чӗлхесӗр тӑвакан усала ҫын ӑшӗнчен хӑваласа кӑларнӑ. Усалӗ тухсан чӗлхесӗр ҫын калаҫма пуҫланӑ; вара халӑх тӗлӗнсех кайнӑ. 15«Усалсене Вӑл усалсен пуҫлӑхӗн, Веельзевулӑн[*], хӑвачӗпе хӑваласа кӑларать!» – тенӗ хӑшӗ-пӗрисем+. 16Теприсем тата, Иисуса тӗрӗслес тесе, тӳперен хӑват кӑтартма хистесех ыйтнӑ+. 17Анчах та Иисус, ҫынсен шухӑшӗсене пӗлсе, вӗсене ҫапла каланӑ: «Кирек мӗнле патшалӑх та хирӗҫсе-пайланса кайсан пушанса юлать. Кил-йыш та хирӗҫсе-пайланса кайсан арканать. 18Шуйттан та хӑйпе хӑй хирӗҫет пулсан, унӑн патшалӑхӗ епле тытӑнса тӑрайтӑр? Эсир вара Мана усалсене Веельзевул хӑвачӗпе хӑваласа кӑларать тетӗр. 19Эпӗ усалсене Веельзевул хӑвачӗпе хӑваласа кӑларатӑп пулсан, апла сирӗн халӑх ывӑлӗсем вӗсене кам хӑвачӗпе хӑваласа кӑлараҫҫӗ? Ҫавӑнпа сире суд тӑвакансем те вӗсемех пулӗҫ+. 20Эпӗ усалсене Турӑ хӑвачӗпе хӑваласа кӑларатӑп пулсан, эппин, паллах, сирӗн патӑра Турӑ Патшалӑхӗ ҫитнӗ пулать. 21Вӑйлӑ ҫын хӑйӗн ҫуртне хӗҫпе хуралланӑ чухне унӑн пурлӑхӗ шанчӑклӑ упранса тӑрать. 22Анчах та хӑйӗнчен те вӑйлӑраххи ӑна тапӑнса ҫӗнтерсен, вӑл унӑнне шанса тӑнӑ хӗҫӗ-сӑннине йӑлтах туртса илӗ, ҫаратнӑ пурлӑхне салатса пӗтерӗ. 23Кам Ман майлӑ мар, вӑл Мана хирӗҫ. Кам Манпа пӗрле пухмасть, вӑл салатса пӗтерет+.

24Ҫын ӑшӗнчен тухсан усал сывлӑш канлӗх шыраса шывсӑр вырӑнсенче ҫапкаланса ҫӳрет. Вара хӑй валли вырӑн тупаймасӑр: „Хам тухнӑ ҫуртӑма каялла тавӑрӑнам-ха“, – тет. 25Унтан тавӑрӑнать те тирпейлесе тасатнӑ ҫурт курать. 26Вара вӑл каять те хӑйпе пӗрле хӑйӗнчен те усалтарах тепӗр ҫичӗ сывлӑша ертсе пырать. Ҫавӑнтах вӗсем ун ӑшне кӗрсе пурӑнма пуҫлаҫҫӗ. Ҫав ҫынна вара малтанхинчен те начартарах пулать»+.

27Иисус ҫапла каласа тӑнӑ чухне пӗр хӗрарӑм халӑх хушшинчен: «Сана ҫуратса кӑкӑр ҫитернӗ Аннӳ телейлӗ!» – тесе кӑшкӑрнӑ+. 28«Турӑ сӑмахне илтекенсем, ӑна пурнӑҫлакансем телейлӗ», – тенӗ вара Иисус+.

Хӑват кӑтартма ыйтни

(Мф. 12:38-42; Мк. 8:12)

29•Халӑх йышлӑн пуҫтарӑнсан Иисус ҫапла калама пуҫланӑ: «Ҫак усал ӑру хӑватшӑн антӑхать, анчах та Иона пророк хӑвачӗсӗр пуҫне ӑна нимӗнле хӑват та пулмӗ. 30Иона Ниневи ҫыннисемшӗн мӗнле хӑват пулнӑ, Этем Ывӑлӗ те ҫак ӑрушӑн ҫаплах пулӗ. 31Суд кунӗ ҫитсен кӑнтӑрти ҫӗр-шыври хӗрарӑм патша ҫак ӑру ҫыннисемпе пӗрле чӗрӗлсе тӑрӗ те вӗсене айӑплӗ, мӗншӗн тесен вӑл Соломон ӑслӑлӑхне итлеме тӗнче хӗрринченех килнӗ пулнӑ. Акӑ халӗ кунта Соломонран та Аслӑраххи пур+. 32Суд кунӗ ҫитсен Ниневи ҫыннисем ҫак ӑрупа пӗрле чӗрӗлсе тӑрӗҫ те ӑна айӑплӗҫ, мӗншӗн тесен вӗсем Иона ӳкӗтленине илтсен ӳкӗннӗ пулнӑ. Акӑ халӗ кунта Ионӑран та Аслӑраххи пур».

Куҫ – ӳт-пӳ ҫутаткӑҫӗ

(Мф. 5:15; 6:22-23)

33•«Ҫутаткӑҫ ҫутсан ӑна никам та курӑнман вырӑна е чӳлмекпе хупласа лартмасть; пӳрте кӗрекенсем ҫутӑра курччӑр тесе ӑна ҫутаткӑҫ лартмалли ҫине вырнаҫтарать+. 34Куҫ – ӳт-пӳ ҫутаткӑҫӗ. Ҫавӑнпа ӗнтӗ санӑн куҫу таса пулсан пӗтӗм ӳт-пӗвӳ те ҫутӑ пулӗ. Эсӗ таса мар куҫлӑ пулсан санӑн ӳт-пӗвӳ те тӗксӗм пулӗ. 35Ҫапла вара, асӑрхан: сан ӑшунти ҫутту тӗттӗм мар-и? 36Санӑн ӳт-пӗвӳ пӗтӗмпех ҫутӑ пулсан, пӗр пайӗ те тӗксӗм мар пулсан, вара сана ҫутаткӑҫ хӑйӗн ҫутипе ҫутатнӑ пек, санӑн пурте ҫутӑ пулӗ».

Фарисейсемпе саккун вӗрентӳҫисене питлени

(Мф. 23:1-36; Мк. 12:38-40; Лк. 20:45-47)

37•Ҫакна каланӑ чухне пӗр фарисей Ӑна хӑй патне кӑнтӑрлахи апат тума чӗннӗ. Фарисей килне пырсан Иисус ҫиме ларнӑ. 38Апат ҫиес умӗн Вӑл аллине ҫуманнине курсан фарисей питӗ тӗлӗннӗ+. 39Анчах та Хуҫамӑр ӑна ҫапла каланӑ: «Акӑ эсир, фарисейсем, чашӑк-тирӗк тулашне тасататӑр, анчах ӑшӑр-чикӗр ҫӑткӑнлӑхпа, усаллӑхпа тулнӑ. 40Ӑссӑрсем! Тулашне Кам пултарнӑ, ӑшне те Ҫавах пултарман-и вара? 41Тиркесе лариччен хӑвӑрӑн мул чашӑкӗнчен чухӑнсене уйӑрса парӑр, вара сирӗн пурте таса пулӗ.

42Фарисейсем, хуйхӑ пулӗ сире! Эсир пӗтнӗк курӑкӗн, ҫу курӑкӗн тата тӗрлӗ пахча ҫимӗҫӗн вуннӑмӗш пайне Турӑшӑн паратӑр, анчах тӗрӗслӗх ҫинчен, Турӑ юратӑвӗ ҫинчен шухӑшламастӑр. Сирӗн ҫакна та туса тӑмалла, лешне те манмалла мар+. 43Фарисейсем, хуйхӑ пулӗ сире! Эсир синагогӑра малта ларма юрататӑр, халӑх йышлӑ ҫӗрте хӑвӑра саламланине килӗштеретӗр+. 44Саккун вӗрентӳҫисемпе фарисейсем, икӗ питлӗскерсем, хуйхӑ пулӗ сире! Эсир – манӑҫнӑ масарти тупӑксем евӗрлӗ. Ҫынсем вӗсем ҫинче утса ҫӳреҫҫӗ, анчах мӗн ҫинче утса ҫӳренине пӗлмеҫҫӗ».

45Ҫак сӑмахсене илтсен саккун вӗрентӳҫисенчен пӗри Ӑна: «Вӗрентекен, кун пек каласа Эсӗ пире те кӳрентеретӗн», – тенӗ. 46Анчах та Иисус тата ҫапла каланӑ: «Сире те, саккун вӗрентӳҫисем, хуйхӑ пулӗ, мӗншӗн тесен эсир ҫынсем ҫине чӑтма ҫук йывӑр ҫӗклем хуратӑр, анчах та хӑвӑр пӳрнӗре те хускатмастӑр. 47Хуйхӑ пулӗ сире! Эсир пророксем валли капӑр тупӑклӑхсем тӑватӑр та-ха, анчах та вӗсене сирӗн мӑн аслаҫӑрсем вӗлернӗ-ҫке! 48Ҫапла туса эсир хӑвӑр мӑн аслаҫӑрсен ӗҫне ырланине ҫирӗплететӗр; вӗсем пророксене вӗлернӗ, эсир пророксем валли тупӑклӑхсем тӑватӑр+. 49Турӑ ӑслӑлӑхӗ ҫапла каланӑ ӗнтӗ: „Вӗсем патне Эпӗ пророксене, апостолсене ярӑп. Пӗрисене вӗсем вӗлерӗҫ, теприсене хӑваласа ярӗҫ“+. 50Ҫавӑнпа ӗнтӗ тӗнчене пултарнӑранпа юхнӑ пур пророксен юнӗшӗн те ҫак ӑру айӑпа юлӗ+. 51Авель юнӗнчен пуҫласа Турӑ Ҫурчӗн картишӗнче, парне вырӑнӗ умӗнче, вӗлернӗ Захария юнӗ таранах ҫак ӑрӑвӑн явап тытмалла пулӗ. Чӑн калатӑп сире: вӗсемшӗн пӗтӗмпех ҫак ӑру ҫыннисем айӑпа юлӗҫ. 52Саккун вӗрентӳҫисем, хуйхӑ пулӗ сире! Эсир пӗлӳлӗхӗн ҫӑраҫҫине хӑвӑр алла илнӗ те, хӑвӑр та кӗместӗр, кӗрес текенсене те кӗртместӗр».

53Ҫак сӑмахсене каланӑ чухне саккун вӗрентӳҫисемпе фарисейсем Ӑна хӗстерсех ҫитернӗ, нумай ыйту ҫине хурав пама хистенӗ, 54Хӑйӗн ҫӑварӗнчен тухакан сӑмахпа Хӑйнех айӑпламашкӑн сӑлтав тупма тӑрӑшнӑ+.

12-мӗш сыпӑк

Икӗпитлӗхрен асӑрхаттарни

12^1Ҫав хушӑра унта темиҫе пин ҫын пуҫтарӑннӑ, тӑвӑр пулнипе вӗсем пӗр-пӗрне хӗстернӗ. Иисус вара Хӑйӗн вӗренекенӗсем енне ҫавӑрӑнса ҫапла каланӑ: «Фарисейсен кӑвас тӗпӗнчен – вӗсен икӗпитлӗхӗнчен – сыхланӑр+. 2Пытарса хӑварни те ҫиеле тухатех, вӑрттӑнни те паллӑ пулатех+. 3Ҫавӑнпа эсир тӗттӗмре мӗн каланине ҫутӑ ҫӗрте илтӗҫ. Шалти пӳлӗмре хӑлхаран каланине те ял илтмелле кӑшкӑрӗҫ».

Камран хӑрамалла

(Мф. 10:28-31)

4•«Сире, Хамӑн тусӑмсене, калатӑп: ӳт-пӗве пӗтерекенсенчен ан хӑрӑр, вӗсем сире унтан ытла нимӗн те тӑваймӗҫ. 5Камран хӑрамаллине калам: вӗлерсен тамӑка пӑрахма пултараканран хӑрӑр. Чӑн калатӑп сире, ҫавӑнтан хӑрӑр+. 6Пилӗк пӗчӗкҫӗ вӗҫен кайӑка икӗ ассарийлӗхе сутмаҫҫӗ-и? Ҫапах та Турӑ вӗсене пӗрне те манмасть. 7Сирӗн пуҫӑр ҫинчи ҫӳҫ пӗрчисем те пӗтӗмпех шутра. Ҫавӑнпа ӗнтӗ ан хӑрӑр: эсир, паллах, пӗчӗкҫӗ вӗҫен кайӑк йышӗнчен хаклӑрах»+.

Ҫынсем умӗнче Христос ҫинчен каласа парасси

(Мф. 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8«Калатӑп сире: кам та кам халӑх умӗнче Мана ӗненнине пӗлтерет, Этем Ывӑлӗ те Туррӑн ангелӗсем умӗнче ҫав ҫын ҫинчен пӗлтерӗ+. 9Кам халӑх умӗнче Мана пӗлмӗш пулать, ӑна хӑйне те Туррӑн ангелӗсем умӗнче пӗлмӗш пулӗҫ+. 10Этем Ывӑлне хирӗҫ сӑмах калакана кирек кама та каҫарӗҫ, анчах Святой Сывлӑша хурлакана каҫармӗҫ+. 11Сире айӑплама синагогӑсене, пуҫлӑхсемпе влаҫсем патне илсе пырсан, епле хуравлас, мӗн тавӑрса калас тесе ан кулянӑр, 12мӗншӗн тесен ҫав самантра мӗн каламаллине сире Святой Сывлӑш вӗрентӗ».

Ӑссӑр пуян ҫинчен каланӑ ытарлӑх

13•Халӑх хушшинчен пӗр ҫын Иисуса каланӑ: «Вӗрентекен, манӑн пиччене кала-ха, аттерен юлнӑ пурлӑха вӑл мана та уйӑрса патӑр». 14Иисус ҫав ҫынна: «Эй, этем! Мана сире суд тума е пурлӑхӑра уйӑрма лартнӑ-им?» – тенӗ. 15Унтан Вӑл халӑха ҫапла каланӑ: «Асӑрханӑр, пуянлӑха ан хапсӑнӑр, мӗншӗн тесен ҫыннӑн пурӑнӑҫӗ пурлӑх нумаййинчен килмест»+.

16Иисус вӗсене ҫапла ытарлӑх каласа панӑ: «Пӗр пуян ҫыннӑн хирӗнче тырӑ питӗ ӑнса пулнӑ. 17Вара вӑл: „Ман ӗнтӗ мӗн тӑвас-ши? Вырса пуҫтарнӑ тырра усрама вырӑн ҫитмест“, – тесе шухӑшланӑ. 18Унтан ҫапла шут тунӑ: „Акӑ мӗн тӑвӑп. Ампарсене пӑсса пысӑкраххисем туса лартӑп. Вара пӗтӗм тырра, мӗн пур пуянлӑха ҫавӑнта пуҫтарса хурӑп. 19Кайран хама: санӑн пурлӑху нумай ӗнтӗ, темиҫе ҫула ҫитмелӗх те выртать. Ӗҫсе ҫи те савӑнса кан!“ – тейӗп. 20Анчах Турӑ ӑна каланӑ: „Эй, ӑссӑр! Кӗҫӗрех сан чунна илӗҫ. Эсӗ хатӗрлесе хуни кама юлӗ?“ 21Турӑ умӗнче сумлӑ пулас вырӑнне хӑйшӗн мул пухакан кашни ҫынпах ҫапла пулӗ»+.

Ҫӳлти Аҫӑра шанӑр

(Мф. 6:25-34, 19-21)

22«Ҫавӑнпа Эпӗ сире калатӑп, – тенӗ Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсене, – чуна усрамалӑх ӗҫме-ҫиме пирки те, кӗлеткене тӑхӑнмалӑх тумтир пирки те ан кулянӑр+. 23Чун – апат-ҫимӗҫрен, кӗлетке тумтиртен пахарах! 24Ҫӑхансем ҫине пӑхӑр-ха: вӗсем акмаҫҫӗ, вырмаҫҫӗ; вӗсен ампарӗ те, кӗлечӗ те ҫук, ҫапах вӗсене Турӑ тӑрантарать. Эсир вӗҫен кайӑксенчен мӗн чухлӗ пахарах!+
25Хӑй тӑрӑшнипе сирӗнтен хӑшӗ шит чухлӗ те пулин ӳсме пултарайӗ? 26Ҫапла вара, пӗчӗкҫӗ ӗҫе те тӑваймастӑр пулсан, ыттишӗн мӗн кулянатӑр эппин? 27Чечексем епле ӳснине сӑнӑр-ха. Вӗсем тертленсе ҫип арламаҫҫӗ, анчах та сире акӑ мӗн калатӑп: тем тери чаплӑ пулнӑ пулин те, Соломон патша пӗр хир чечекӗ чухлӗ те тумланайман. 28Эй, ҫителӗксӗр ӗнененекенсем! Паян пур та ыран вута кӑна пӑрахмалли хирти курӑка та Турӑ ҫапла ҫи-пуҫ парать пулсан, сире тата ытларах памӗ-и+? 29Ҫапла вара, мӗн ӗҫес-ши, мӗн ҫиес-ши тесе ан тӑрмашӑр, ан пӑшӑрханӑр. 30Ҫавсемшӗн пуриншӗн те ҫак тӗнче ҫыннисем тӑрӑшаҫҫӗ. Вӑл япаласем сире кирлине вара Ҫӳлти Аҫӑр ахалех пӗлсе тӑрать. 31Эсир чи малтан Турӑ Патшалӑхне ӑнтӑлса шырӑр, ытти вара сирӗн пурте пулӗ. 32Эй, пӗчӗк кӗтӗвӗм, ан хӑра! Аҫӑр сире Патшалӑх пама кӑмӑл тунӑ+. 33Хӑвӑрӑн пурлӑхӑра сутӑр та чухӑнсене пулӑшӑр. Вара хӑвӑршӑн тӳпере арканми арча, иксӗлми пурлӑх хатӗрлесе хурӑр. Унта вӑрӑ та пымасть, кӗве те ҫимест+. 34Сирӗн пурлӑхӑр ӑҫта, чун-чӗрӗр те ҫавӑнтах пулӗ».

Сыхӑ пулма калани

(Мф. 24:45-51)

35•«Яланах хатӗр пулӑр, сирӗн ҫутаткӑҫсем ҫунса тӑччӑр; 36эсир хуҫи туйран тавӑрӑнасса кӗтекен ҫынсем пек пулӑр. Вӑл пырса шаккасан вӗсем ҫавӑнтах ӑна алӑк уҫса кӗртеҫҫӗ+. 37Хӑйсен хуҫине кӗтсе хатӗр тӑракан чурасем телейлӗ! Чӑн калатӑп сире: хуҫи тавӑрӑнӗ те пилӗкне ҫыхса вӗсене сӗтел хушшине лартӗ, вӗсене хӑналӗ. 38Тен, ҫав чурасен ҫур ҫӗрччен е тул ҫутӑличченех хуҫине кӗтмелле пулӗ. Хуҫи пырӗ те вӗсем ҫывӑрманнине курӗ. Сыхӑ тӑракан чурасем тата телейлӗрех. 39Ҫакна астӑвӑр: вӑрӑ хӑш вӑхӑтра килессе пӗлсен кил хуҫи сыхӑ тӑрӗччӗ, ӑна хӑйӗн ҫуртне ҫӗмӗрсе кӗме памӗччӗ+. 40Ҫавӑнпа эсир те хатӗр тӑрӑр, мӗншӗн тесен Этем Ывӑлӗ кӗтмен-туман вӑхӑтра килӗ».

Шанчӑклӑ тата шанчӑксӑр чурасем ҫинчен

41Вара Петр ыйтнӑ: «Хуҫамӑр, ҫак ытарлӑха Эсӗ пирӗн валли калатӑн-и е вӑл пурин валли те?» 42Иисус вара ҫапла каланӑ: «Кам шанчӑклӑ, ӑслӑ кил пӑхакан? Калӑпӑр, хуҫи хӑйӗн ытти тарҫисене пӑхса тӑма, вӑхӑтра ҫӑкӑр валеҫме пӗр чурине уйӑрса лартнӑ. 43Хуҫи тавӑрӑннӑ чухне хушнине туса тӑракан чура телейлӗ пулӗ+. 44Чӑн калатӑп сире: хуҫа ӑна хӑйӗн пӗтӗм пурлӑхне пӑхса тӑраканӗ тӑвӗ. 45Калӑпӑр, ҫав чура хӑй ӑшӗнче: „Хуҫам халех килмӗ-ха“, – тесе, арҫын тарҫисене те, хӗрарӑм тарҫисене те хӗнеме пуҫлӗ, ӗҫсе-ҫисе ӳсӗрӗлсе ҫӳрӗ+. 46Хайхи чура хуҫи кӗтмен-туман вӑхӑтра килӗ те, ӑна асаплантарса вӗлерсе, унӑн шӑпине ӗненмен ҫынсеннипе пӗрешкелех татса парӗ. 47Ӗнтӗ хуҫи ирӗкне пӗлнӗ ҫинчех хатӗр тӑман, унӑн ирӗкне туман чурана нумай хӗнӗҫ. 48Пӗлмесӗр айӑпа кӗнӗ чурана вара сахалтарах хӗнӗҫ. Кама нумай панӑ, унран нумайрах ыйтӗҫ. Кама нумай шанса панӑ, унран тата ытларах шыраса илӗҫ».

Вут тата уйӑру

(Мф. 10:34-36)

49•«Эпӗ ҫӗр ҫине вут антармашкӑн килтӗм, ӑна ӗнтӗ халех тивертсе ярасшӑн! 50Манӑн синкерлӗ шыва кӗмелле, вӑл пурнӑҫланасса кӗтсе Эпӗ питӗ тертленетӗп+. 51Эпӗ ҫӗр ҫине канӑҫлӑх кӳме килнӗ тесе шухӑшлатӑр-и эсир? Ҫук, – тетӗп сире, – Эпӗ уйӑрма килнӗ+. 52Паянтан ӗнтӗ, пӗр килте пилӗк ҫын пулсан, вӗсем икӗ пая уйӑрӑлӗҫ: виҫҫӗшӗ – иккӗшне хирӗҫ, иккӗшӗ виҫҫӗшне хирӗҫ тӑрӗҫ. 53Ашшӗ – ывӑлне хирӗҫ, ывӑлӗ ашшӗне хирӗҫ тӑрӗ. Амӑшӗ – хӗрне хирӗҫ, хӗрӗ амӑшне хирӗҫ тӑрӗ. Хунямӑшӗ – кинне хирӗҫ, кинӗ хунямӑшне хирӗҫ тӑрӗ».

Вӑхӑт паллине пӗлни

(Мф. 16:2-3)

54•Унтан Иисус халӑха ҫапла каланӑ: «Хӗвел анӑҫ енчен пӗлӗт хӑпарнине курсан эсир: „Ҫумӑр ҫӑвасса“, – тетӗр. Чӑнах та ҫӑвать. 55Кӑнтӑр енчен ҫил вӗрсен: „Шӑрӑх пуласса“, – тетӗр. Чӑнах та пулать. 56Эй, икӗ питлӗскерсем! Эсир ҫӗрпе пӗлӗте сӑнаса ҫанталӑка чухлама пӗлетӗр. Халӗ мӗнле вӑхӑт ҫитнине мӗншӗн пӗлейместӗр?

57Мӗн тусан тӗрӗс, мӗн тусан тӗрӗс мар пулнине мӗншӗн-ха эсир хӑвӑр тӗллӗн татса параймастӑр? 58Хӑвӑнпа судлашас текенпе пуҫлӑх патне кайнӑ чухне ҫул ҫинчех ҫураҫма тӑрӑш. Ахальлӗн вӑл сана судья патне илсе пырӗ, судья вара сана тӗрмене хуптарма хуралҫӑ аллине парӗ. 59Калатӑп сана: юлашки пусна парса хӑвармасӑр та унтан тухаймӑн».

13-мӗш сыпӑк

Ӳкӗнмешкӗн чӗнни

13^1Ҫав вӑхӑтра пӗрисем пынӑ та Иисуса ҫапла каласа кӑтартнӑ: «Галилея ҫыннисене Пилат Турӑ Ҫуртӗнче вӗлерттернӗ. Вара вӗсен юнне хӑйсем Турра кӳнӗ выльӑх-чӗрлӗх юнӗпе хутӑштарнӑ»+. 2Иисус ҫакна хирӗҫ каланӑ: «Вӗсем ҫапла вилнӗшӗн Галилейӑри ытти ҫынсенчен те ҫылӑхлӑрах пулнӑ пулӗ тесе шутлатӑр-и эсир? 3Ҫук, ҫылӑхлӑрах пулман. Калатӑп сире: ӳкӗнмесен эсир те вӗсем пекех пурте пӗтетӗр. 4Е тата Силоам башни ишӗлнипе вун сакӑр ҫын вилни ҫинчен мӗн калама пулать? Вӗсем Иерусалимри ытти ҫынсенчен айӑплӑрах пулнӑ пулӗ тесе шутлатӑр-и эсир+? 5Ҫук, айӑплӑрах пулман. Калатӑп сире: ӳкӗнмесен эсир те вӗсем пекех пурте пӗтетӗр».

Ҫимӗҫ кӳмен смоква ҫинчен каланӑ ытарлӑх

6Унтан Иисус вӗсене ҫак ытарлӑха каласа панӑ: «Пӗр ҫын иҫӗм ҫырли пахчине смоква йывӑҫҫи лартнӑ пулнӑ. Пӗррехинче вӑл ун ҫимӗҫне пӑхма пынӑ, анчах тупайман+. 7Вара пахчаҫине каланӑ: „Виҫҫӗмӗш ҫул эпӗ ҫак йывӑҫӑн ҫимӗҫне пӑхма килетӗп. Ҫапах ун ҫинче пӗр ҫырла та курмастӑп. Касса пӑрах ӑна, мӗн вӑл усӑсӑр ҫӗр йышӑнса ларать?“+
8-9Лешӗ хирӗҫ каланӑ: „Эй, Хуҫам! Ӑна тепӗр ҫула хӑвар ӗнтӗ. Эпӗ ун тавра ҫӗрне кӑпкалатса, тислӗк хурса пӑхам, ҫимӗҫӗ пулмӗ-и? Пулмасан вара килес ҫул касса пӑрахтар ӑна“».

Иисус пӗр хӗрарӑма шӑмат кун сыватни

10Иисус пӗр синагогӑра шӑмат кун вӗрентнӗ+. 11Унта халсӑр тӑвакан сывлӑш хутлатса лартнӑ хӗрарӑм пулнӑ. Вӑл вун сакӑр ҫул тӳрленме пултарайман. 12Иисус ӑна курсан чӗнсе илнӗ те каланӑ: «Хӗрарӑм, эсӗ чирӳнтен тасалтӑн!» 13Вара ун ҫине аллине хунӑ та, лешӗ ҫавӑнтах тӳрленсе тӑрса Турра мухтама пуҫланӑ. 14Ҫавӑн чух синагога пуҫлӑхӗ, Иисус ҫав хӗрарӑма шӑмат кун сыватнӑшӑн ҫилленсе, халӑха каланӑ: «Эрнере ултӑ кун пур, пӗтӗм ӗҫе ҫав кунсенче тумалла. Чиртен сывалма эсир шӑмат кун мар, ытти кунсенче килӗр!» – тенӗ+. 15Хуҫамӑр ӑна ҫапла хуравланӑ: «Эй, икӗ питлӗскер! Сирӗнтен кашниех витере кӑкарӑнса тӑракан вӑкӑрне е ашакне ҫыххине салтса шӑмат кун шӑварма илсе каймасть-им вара+? 16Авраам йӑхӗнчи ҫак хӗре шуйттан вун сакӑр ҫул ҫыхса усранӑ. Вӑл ӗнтӗ ҫав ҫыхӑран шӑмат кун ирӗке тухма тивӗҫлӗ марччӗ-и?»

17Иисус ҫапла каланӑ чухне Ӑна хирӗҫлекенсем пурте намӑсланнӑ, ытти халӑх Иисус тунӑ мӗн пур мухтавлӑ ӗҫсемшӗн савӑнса тӑнӑ+.

Сарӑ пӑрӑҫ вӑррипе кӑвас тӗпӗ ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 13:31-33; Мк. 4:30-32)

18•Иисус ҫапла каланӑ: «Турӑ Патшалӑхӗ мӗн евӗрлӗ? Ӑна мӗнпе танлаштарам-ши? 19Вӑл сарӑ пӑрӑҫ вӑрри евӗрлӗ; пӗр ҫын ӑна хӑйӗн пахчине акнӑ. Вара ҫав вӑрӑран пысӑк йывӑҫ ӳснӗ, унӑн турачӗсем хушшинче вӗҫен кайӑксем те йӑва ҫавӑрнӑ»+.

20Иисус татах каланӑ: «Турӑ Патшалӑхне мӗнпе танлаштарма пулать? 21Вӑл кӑвас тӗпӗ евӗрлӗ. Хӗрарӑм кӑвас тӗпне илнӗ те виҫӗ витре ҫӑнӑхпа хутӑштарса ҫӑрнӑ, вара пӗтӗм чусти йӳҫсе хӑпарнӑ»+.

Тӑвӑр хапха

(Мф. 7:13-14, 21-23)

22•Иисус ҫынсене вӗрентсе ял-хула витӗр тухнӑ. Унӑн ҫулӗ Иерусалималла выртнӑ. 23Пӗр ҫын Унран ыйтнӑ: «Хуҫамӑр, ҫӑлӑнакансем чӑнах сахал пулӗҫ-и?» Иисус ҫапла хуравланӑ: 24«Тӑвӑр хапхапа кӗме пӗтӗм вӑйран тӑрӑшӑр. Калатӑп сире: нумайӑшӗ кӗме тӑрӑшӗҫ, анчах кӗреймӗҫ. 25Кил хуҫи тӑрса алӑкне хупсан, эсир тул енче алӑка шаккаса: „Хуҫамӑр! Хуҫамӑр! Уҫса кӗртсем пире“, – тесе йӑлӑнма пуҫлӑр. Анчах Вӑл сире: „Камсем тата ӑҫтан эсир? Эпӗ сире пӗлместӗп“, – тейӗ+. 26Эсир вара: „Эпир Санӑн куҫу умӗнчех ӗҫсе ҫиеттӗмӗр! Эсӗ пирӗн хула урамӗсенче вӗрентсе ҫӳреттӗн!“ – тейӗр. 27Анчах та Вӑл калӗ: „Эй, усал ӗҫ тӑвакансем пурте! Калатӑп сире: эсир камне тата ӑҫтан килнине пӗлместӗп, кайӑр Ман патӑмран“. 28Эсир Авраам, Исаак, Иаков тата пур пророксем те Турӑ Патшалӑхӗнче пулнине, хӑвӑра вара тулашне хӑваласа кӑларнине курӑр. Унта шӑл шатӑртаттарса йӗни илтӗнсе тӑрӗ+. 29Ҫынсем хӗвел тухӑҫӗнчен те, хӗвел анӑҫӗнчен те, кӑнтӑрпа ҫурҫӗр енчен те пырса Турӑ Патшалӑхӗн кӗрекине ларӗҫ+. 30Ун чухне кайрисем малта пулӗҫ, малтисем кайра пулӗҫ»+.

Иисус Иерусалимшӑн йӗни

(Мф. 23:37-39)

31•Ҫав кун Иисус патне хӑш-пӗр фарисейсем пынӑ та: «Эсӗ урӑх ҫӗре тухса кай, мӗншӗн тесен Ирод Сана вӗлересшӗн», – тенӗ+. 32Иисус вара вӗсене: «Кайса ҫав тилле калӑр: „Эпӗ паянпа ыран усалсене хӑваласа кӑларатӑп, чирлисене сывататӑп, виҫмине Хамӑн ӗҫе вӗҫлӗп“, – тенӗ. 33– Анчах епле пулсан та паян, ыран тата виҫмине Манӑн Хамӑн ҫулпа утмалла, мӗншӗн тесен пророка Иерусалимра мар, урӑх ҫӗрте вӗлерни пулман-ха.

34Эх, Иерусалим! Иерусалим! Пророксене пӗтерекен, ху патна янисене чулпа пере-пере вӗлерекен хула! Кайӑк хӑй чӗпписене ҫуначӗ айне пухнӑ пек, Эпӗ миҫе хутчен санӑн ачусене пуҫтарма тытӑнтӑм, анчах та эсир пуҫтарӑнасшӑн пулмарӑр!+
35Ӗнтӗ сирӗн ҫуртӑр пушанса юлать. Калатӑп сире: „Хуҫа Турӑ ячӗпе Килекен мухтавлӑ!“ – теес вӑхӑт ҫитиччен эсир Мана урӑх кураймӑр»+.

14-мӗш сыпӑк

Шыв чирӗллӗ ҫынна сыватни

14^1Пӗр шӑмат кун Иисус фарисейсен пуҫлӑхӗ патне хӑнана кӗнӗ. Унти фарисейсем Ӑна хытӑ сӑнаса ларнӑ+. 2Ҫавӑн чух Ун умне шыв чирӗпе асапланакан ҫын пырса тӑнӑ. 3Иисус саккун вӗрентӳҫисемпе фарисейсенчен: «Саккун тӑрӑх шӑмат кун ҫынна чиртен сыватма юрать-и?» – тесе ыйтнӑ+. 4Лешсем чӗнмен. Иисус ҫав ҫынна сӗртӗнсе сыватнӑ та килне янӑ. 5Унтан вӗсене: «Сирӗнтен камӑн та пулин ашакӗ е вӑкӑрӗ ҫӑла кайсан, ӑна вӑл, шӑмат кун пулсан та, хӑвӑртрах туртса кӑлармӗ-и?» – тенӗ+. 6Ҫакна хирӗҫ лешсем Ӑна нимӗн те калайман.

Сапӑрлӑх ҫинчен

7Чӗннӗ хӑнисем сӗтел хушшинчи лайӑхрах вырӑна ларма тӑрӑшнине курсан Иисус ҫапла ытарлӑх каласа кӑтартнӑ:+
8«Сана туя чӗнсен эсӗ кӗрекене кӗрсе ан лар. Тен, унта санран хисеплӗрех хӑна пулӗ. 9Вара иксӗре те туя чӗннӗ хуҫи сан патна пырӗ те: „Эсӗ куҫса ху вырӑнна ҫак ҫынна ларт-ха“, – тейӗ. Ун чух санӑн намӑсланса алӑк патӗнчи вырӑна кайса лармалла пулӗ. 10Хӑнана чӗнсен эсӗ алӑк патнерех лар. Вара сана чӗнекен хуҫи пырса: „Тусӑм! Эсӗ тӗпелерех иртсе ларсам“, – тейӗ. Ун чух сана ытти хӑнасем умӗнче епле хисеп пулӗ! 11Астӑвӑр, хӑйне хӑй асла хуракан кӗҫӗне юлӗ; хӑйне кӗҫӗне хураканни асла тухӗ»+.

12Хӑйне хӑнана чӗннӗ фарисее Иисус ҫапла каланӑ: «Эсӗ кӑнтӑрлахи е каҫхи апат тунӑ чух тусусене, хурӑнташусене, тӑванусене тата пуян кӳршӳсене ан чӗн, мӗншӗн тесен кайран вӗсем те сана хӑнана чӗнсе тав тума пултараҫҫӗ. 13Пысӑк ӗҫкӗ-ҫикӗ тума шутласан эсӗ кӗлмӗҫсене, уксах-чӑлахсене, суккӑрсене чӗн. 14Вӗсем сана тавӑрса парайманшӑн эсӗ телейлӗ пулӑн. Уншӑн сана сӑваплӑ ҫынсем чӗрӗлсе тӑнӑ чухне тавӑрса парӗҫ»+.

Пысӑк ӗҫкӗ-ҫикӗ ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 22:1-10)

15•Ҫавна илтсен Унпа пӗрле сӗтел хушшинче ларакансенчен пӗри: «Турӑ Патшалӑхӗнче ҫӑкӑр ҫиес ҫын телейлӗ!» – тенӗ Ӑна+.

16Иисус вара ӑна ҫапла каланӑ: «Пӗр ҫын пысӑк ӗҫкӗ-ҫикӗ хатӗрленӗ те йышлӑ хӑна чӗннӗ. 17Ӗҫсе ҫиме вӑхӑт ҫитсен вӑл чӗнсе хунисем патне хӑйӗн чурине: „Ӗнтӗ апат-ҫимӗҫ пӗтӗмпех хатӗр, пырӑр“, – тесе калама янӑ. 18Анчах чӗнсе хунисем, пӗр-пӗринпе калаҫса татӑлнӑ пекех, тӗрлӗрен сӑлтав тупса каҫару ыйтнӑ. „Эпӗ ҫӗр илтӗм, ҫавна пӑхма манӑн халех каймалла. Тархасшӑн, каҫар мана“, – тенӗ ӑна пӗри. 19„Эпӗ пилӗк мӑшӑр вӑкӑр туянтӑм, вӗсене ҫӳретсе пӑхма каятӑп. Тархасшӑн, каҫар мана“, – тенӗ тепри. 20Виҫҫӗмӗшӗ тата: „Эпӗ нумай пулмасть авлантӑм, ҫавӑнпа пыраймастӑп“, – тенӗ. 21Вара чури тавӑрӑннӑ та ҫавӑн ҫинчен хуҫине каласа панӑ. Кил хуҫи ҫилленсе ҫитсе хӑйӗн чурине ҫапла хушса янӑ: „Часрах кай та хула урамӗсемпе тӑкӑрлӑкӗсенчи кӗлмӗҫсене, чӑлахсене, уксахсене, суккӑрсене кунта чӗнсе кил“. 22Чӗннисем пуҫтарӑнсан, чури каланӑ: „Хуҫам! Пӗтӗмпех эсӗ хушнӑ пек турӑм, сӗтел хушшинче татах вырӑн пур-ха“, – тенӗ. 23„Эсӗ эппин хула ҫумӗнчи тӗттӗм, пушӑ ҫул-йӗрсем тӑрӑх кай та тӗл пулакансене хистесех кунта чӗн, килӗм тулли хӑна пултӑр, – тенӗ хуҫи чурине. 24– Калатӑп сире: чӗнсе хунисенчен пӗри те манӑн ӗҫкӗ-ҫикӗре лараймӗҫ, мӗншӗн тесен чӗнсе хунисем нумай та, суйласа илнисем сахал[*]“».

Иисусӑн вӗренекенӗ пулма кам пултарать?

(Мф. 10:37-38)

25•Иисус хыҫҫӑн питӗ нумай халӑх пынӑ. Вӑл ҫавӑрӑнса пӑхнӑ та вӗсене каланӑ: 26«Кам хӑйӗн ашшӗ-амӑшне, арӑмне, ачисене, пӗртӑванӗсене е хӑйӗн пӗртен-пӗр пурӑнӑҫне Манран мала хурать, вӑл Ман вӗренекенӗм пулма пултараймӗ+. 27Кам хӑйӗн асап хӗресне йӑтса Ман хыҫҫӑн пымасть, ҫав Манӑн вӗренекенӗм пулаймӗ+. 28Сиртен кам та пулин ҫурт лартма шутлать пулсан, вӑл малтан ҫурчӗ мӗн хака ӳкессе тата ӑна туса пӗтерме укҫи ҫитессе шутласа пӑхмӗ-и? 29Унсӑрӑн вӑл никӗсне хурӗ те ҫуртне туса пӗтереймӗ. Вара пурте унран кулма пуҫлӗҫ: 30„Ку ҫын ҫурт лартма тытӑнчӗ те туса пӗтереймерӗ“, – тейӗҫ. 31Е тата пӗр патша тепӗр патшана хирӗҫ вӑрҫӑпа тухма шутлать пултӑр. Вӑл вара хӑйӗн вунӑ пин ҫынлӑ ҫарӗпе леш ҫирӗм пинлӗ патша ҫарне ҫӗнтерме вӑйӗ ҫитессе е ҫитмессе малтан шухӑшласа пӑхмӗ-и? 32Вӑйне ҫитереймессе туйса илсен, леш патши аякра чухне, ун патне вӑл килӗшӳ тума элчисене ярӗ. 33Ҫавӑн пекех эсир те, хӑвӑрӑн мӗн пуррине пӑрахӑҫламасан, Ман вӗренекенӗмсем пулаймӑр».

34«Тӑвар – ырӑ япала, анчах вӑл хӑватне ҫухатсан унӑн тутине епле тавӑрмалла+? 35Вӑл ӗнтӗ ана ҫине тӑкма та, тислӗк купи ҫине хума та юрӑхсӑр, ӑна кӑларса тӑкмалла кӑна. Илтме хӑлха пурри илттӗр!»+

15-мӗш сыпӑк

Ҫухалнӑ сурӑх ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 18:12-14)

15^1•Пӗррехинче Иисуса итлеме налук пухакансем те, ҫылӑхлӑ ҫынсем те нумаййӑн пынӑ. 2Унта тӑракан фарисейсемпе саккун вӗрентӳҫисем ӳпкелешсе калаҫнӑ: «Вӑл ҫылӑхлӑ ҫынсене йышӑнать, вӗсемпе пӗрле апат ҫиет!» – тенӗ+.

3Вӑл вара вӗсене ҫак ытарлӑха каласа кӑтартнӑ: 4«Сирӗн хӑшӗн те пулин ҫӗр пуҫ сурӑх пултӑр. Вӑл, пӗр сурӑхне ҫухатсан, тӑхӑр вун тӑххӑрӑшне хире хӑварса, ҫухалнӑ сурӑхне мӗн тупичченех шыраса ҫӳремӗ-и? 5Сурӑхне тупсан вӑл, савӑнса, ӑна хӑйӗн хулпуҫҫийӗ ҫине ҫӗклесе хурӗ. 6Вара килне илсе пырсан хӑйӗн тусӗсене, кӳршисене чӗнсе пуҫтарӗ те вӗсене калӗ: „Манпа пӗрле савӑнӑр, эпӗ ҫухалнӑ сурӑха тупрӑм!“ – тейӗ+. 7Калатӑп сире: ҫавнашкалах тӳпере те, ҫылӑхлӑ пӗр ҫын ӳкӗнсен, уншӑн ӳкӗнме те кирлӗ мар тӑхӑр вун тӑхӑр тӳрӗ ҫыншӑн савӑннинчен ытларах савӑнӗҫ»+.

Ҫухалнӑ кӗмӗл укҫа ҫинчен каланӑ ытарлӑх

8«Е пӗр-пӗр хӗрарӑм хӑйӗн вунӑ драхма укҫинчен пӗрне ҫухаттӑр. Вӑл вара ҫутаткӑҫ ҫутса, урайне шӑпӑрпа шӑлса укҫине тупичченех тӑрӑшса шырамӗ-и? 9Укҫине тупсан вӑл тус-тантӑшӗсене, кӳршӗ хӗрарӑмӗсене чӗнсе пуҫтарӗ те вӗсене: „Манпа пӗрле савӑнӑр, эпӗ ҫухалнӑ укҫана тупрӑм!“ – тейӗ. 10Калатӑп сире: ҫылӑхлӑ пӗр ҫын ӳкӗннишӗн те Туррӑн ангелӗсем ҫавӑн пекех савӑнаҫҫӗ».

Аташнӑ ывӑл ҫинчен каланӑ ытарлӑх

11Иисус татах каланӑ: «Пӗр ҫыннӑн икӗ ывӑл пулнӑ. 12Кӗҫӗнни ашшӗ патне пынӑ та: „Атте, хама тивӗҫлӗ пурлӑха мана уйӑрса пар!“ – тенӗ. Ашшӗ вара ывӑлӗсене пурлӑх уйӑрса панӑ. 13Часах кӗҫӗн ывӑлӗ хӑйӗнне пӗтӗмпех пуҫтарнӑ та инҫетри ҫӗр-шыва тухса кайнӑ. Унта путсӗр пурӑнса вӑл хӑйӗн пурлӑхне салатса пӗтернӗ. 14Пурлӑхӗ пӗтнӗ хыҫҫӑнах ҫав ҫӗр-шывра йывӑр выҫлӑх пуҫланнӑ, вӑл вара аптӑраса ҫитнӗ. 15Унтан пӗр ҫын патне тарҫа кӗнӗ. Лешӗ ӑна хӑйӗн сыснисене пӑхма хире янӑ. 16Ҫимелли нимӗн те паманран вӑл сысна апачӗпе тӑранса пурӑнма та хатӗр пулнӑ. 17Юлашкинчен вӑл шухӑшласа илнӗ те: „Аттем килӗнче мӗн чухлӗ тарҫӑ тӑраничченех ҫӑкӑр ҫиет, эпӗ кунта выҫӑ вилетӗп! – тенӗ. 18– Ӗнтӗ атте патне тавӑрӑнам та ӑна калам: Эй, атте! Эпӗ Турӑ умӗнче те, сан умӑнта та ҫылӑха кӗтӗм, 19ывӑлу ятне илтме те тивӗҫсӗр! Ҫапах мана ху патна тарҫа илсем, – теем“. 20Унтан вӑл ашшӗ патне кайнӑ. Ашшӗ ӑна аякран курсанах хӗрхеннӗ, хирӗҫ чупса пынӑ та ыталаса чуптунӑ. 21„Эй, атте! – тенӗ ӑна ывӑлӗ. – Эпӗ Турӑ умӗнче те, сан умӑнта та ҫылӑха кӗтӗм, ывӑлу ятне илтме те тивӗҫсӗр!“ 22Ашшӗ хӑйӗн чурисене ҫапла каланӑ: „Чи лайӑх тумтир илсе килсе тумлантарӑр ӑна. Пӳрнине куҫлӑ ҫӗрӗ тӑхӑнтартӑр, урине тӑхӑнма пушмак парӑр. 23Самӑртнӑ пӑрӑва ҫавӑтса килсе пусӑр, ӗҫсе ҫиер, савӑнар! 24Ку ывӑлӑм манӑн вилнӗччӗ, халӗ акӑ чӗрӗлчӗ! Ҫухалнӑччӗ, акӑ тупӑнчӗ!“ Унтан вӗсем ӗҫсе-ҫисе савӑнма пуҫланӑ+.

25Ҫав вӑхӑтра аслӑ ывӑлӗ хирте пулнӑ. Тавӑрӑннӑ чухне вӑл килӗнче савӑнса юрланине илтнӗ. 26Вара пӗр тарҫине чӗнсе илнӗ те: „Кунта мӗн тӑваҫҫӗ?“ – тесе ыйтнӑ. 27Тарҫи ӑна каланӑ: „Сан шӑллу тавӑрӑнчӗ, вӑл сывӑ тавӑрӑннӑшӑн савӑннипе аҫу самӑртнӑ пӑрӑва пустарчӗ“. 28Аслӑ ывӑлӗ питӗ ҫилленнӗ, килне те кӗресшӗн пулман. Ашшӗ ӑна хӑй тухса чӗннӗ. 29Анчах вӑл ашшӗне хирӗҫ каланӑ: „Миҫе ҫул эпӗ саншӑн тарҫӑ пек ӗҫлесе пурӑнтӑм, эсӗ мӗн хушнине яланах туса тӑтӑм. Анчах юлташсемпе савӑнма эсӗ мана пӗр качака путекки те пустарса памарӑн! 30Аскӑн арӑмсемпе ҫӳресе пурлӑхне салатнӑ ывӑлу килнӗ те, эсӗ уншӑн самӑртнӑ пӑрӑва пустарнӑ“. 31„Эй, ывӑлӑм! – тенӗ ашшӗ ӑна. – Эсӗ яланах манпа пӗрле. Манӑн мӗн пурри пӗтӗмпех санӑн. 32Шӑллу тавӑрӑннӑшӑн хӗпӗртемелле, мӗншӗн тесен вӑл вилнӗччӗ, халӗ чӗрӗлчӗ; ҫухалнӑччӗ, халӗ тупӑнчӗ!“»

16-мӗш сыпӑк

Кил-ҫурт пӑхакан ултавҫӑ ҫинчен каланӑ ытарлӑх

16^1Унтан Хӑйӗн вӗренекенӗсене Иисус ҫапла каланӑ: «Пӗр пуян ҫыннӑн кил-ҫурт пӑхса тӑраканни пулнӑ. Вӑл хуҫин пурлӑхне салатса пӗтерни ҫинчен хайхи пуяна хыпар ҫитернӗ. 2Вара хуҫи ӑна чӗнтернӗ те: „Сан ҫинчен ырӑ мар хыпар илтрӗм. Ман пурлӑха епле упрани ҫинчен явап пар, текех ӗнтӗ эсӗ кил-ҫурт пӑхса тӑмӑн“, – тенӗ. 3Кил-ҫурт пӑхакан хӑй ӑшӗнче шухӑшланӑ: „Мӗн тӑвас-ши ӗнтӗ манӑн? Хуҫам мана ӗҫрен кӑларса ярать. Ҫӗр чавма эпӗ пултараймастӑп, ыйткаласа ҫӳреме вӑтанатӑп. 4Ӗнтӗ кунтан кӑларса ярсан мана кам та пулин хӑй патне илтӗр тесен, мӗн тумаллине тинех ӑнкарса илтӗм“. 5Вӑл вара хуҫине парӑма кӗнӗ ҫынсене пӗрерӗн-пӗрерӗн чӗнсе илнӗ. „Ман хуҫаран эсӗ мӗн чухлӗ кивҫен илнӗ?“ – ыйтнӑ вӑл малтанхи ҫыннинчен. 6„Ҫӗр кӑкшӑм олив ҫӑвӗ“, – тенӗ лешӗ. Кил-ҫурт пӑхакан ӑна каланӑ: „Хӑвӑртрах лар та парӑм хучӗ ҫине аллӑ тесе ҫыр“. 7„Эсӗ тата мӗнпе парӑма кӗнӗ?“ – ыйтнӑ унтан тепринчен. „Ҫӗр михӗ тулӑ“, – тенӗ хайхискер. Вӑл ӑна та: „Парӑм хутне ил те сакӑр вуннӑ тесе ҫырса хур“, – тенӗ. 8Ҫапла тавҫӑруллӑ пулнӑшӑн хуҫи вара хӑйӗн кил-ҫуртне пӑхакан ултавҫӑна мухтанӑ. Чӑнах та, ку тӗнче ҫыннисем хӑйсем хушшинче ҫутӑ ачисенчен тавҫӑруллӑрах+. 9Эпӗ те сире калатӑп: ку тӗнчери таса мар мулӑрпа усӑ курса та хӑвӑр валли тус-тӑвансем тупӑр. Кайран, хӑвӑр ҫука юлсан, сире ӗмӗр пурӑнмалли ҫурта илӗҫ.

10Сахалра шанчӑклӑ ҫын нумаййинче те шанчӑклӑ; сахалра ултавли нумаййинче те ултавлӑ+. 11Ҫавӑнпа ӗнтӗ, сире ку тӗнчери ултавлӑ мула та шанса пама ҫук пулсан, тӳпери чӑн-чӑннине кам шанса парӗ? 12Ют ҫын пурлӑхне шанса пама ҫук пулсан, апла хӑвӑрӑнне сире кам шанса парӗ? 13Нимӗнле тарҫӑ та харӑсах икӗ хуҫана юраймасть, мӗншӗн тесен вӑл пӗр хуҫине кураймӗ, теприне юратӗ; е пӗриншӗн чунне парса тӑрӑшӗ, теприншӗн тӑрӑшмӗ. Эсир харӑсах Турӑ чури те, мул чури те пулаймӑр»+.

Саккун тата Турӑ Патшалӑхӗ

(Мф. 11:12-13)

14•Укҫа юратакан фарисейсем те ҫак сӑмахсене илтнӗ. Вара вӗсем Иисусран тӑрӑхласа кулма пуҫланӑ+. 15Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Эсир ҫынсем умӗнче хӑвӑра тӳрӗ пек кӑтартатӑр, анчах сирӗн чӗрӗре Турӑ пӗлет. Мӗншӗн тесен ҫынсем хушшинче чаплӑ пекки Турӑ умӗнче ирсӗр. 16Иоанн киличчен саккунпа пророксем кӑна пулнӑ. Ҫав вӑхӑтран пуҫласа Турӑ Патшалӑхӗн Ырӑ Хыпарне пӗлтереҫҫӗ, тӑрӑшсассӑн кашниех унта кӗреет+. 17Ҫапах та саккунри пӗр сас палли те ҫухалмасть. Вӑл пӗтиччен ҫӗрпе пӗлӗт пӗтӗ+.

18Кирек кам та, арӑмӗнчен уйӑрӑлса урӑххине качча илсен, мӑшӑрне улталать. Уйӑрӑлнӑ хӗрарӑма качча илни те мӑшӑра улталаниех пулать»+.

Пуянпа Лазарь

19Иисус татах каланӑ: «Пӗр ҫын питӗ пуян пулнӑ. Вӑл чи хаклӑ йышши тумтирпе ҫӳренӗ, куллен чаплӑ ӗҫкӗ-ҫикӗ тунӑ. 20Ҫав пуянӑн хапхи умӗнче кӗсенленсе кайнӑ Лазарь ятлӑ кӗлмӗҫ выртнӑ. 21Вӑл пуян сӗтелӗ ҫинчен ӳкекен тӗпренчӗксемпе тӑранса пурӑнасшӑн пулнӑ. Унӑн суранӗсене йытӑсем пыра-пыра ҫулланӑ. 22Кӗлмӗҫ вилнӗ те, ангелсем ӑна Авраам патне пӗлӗт ҫине илсе кайнӑ. Пуян ҫын та вилнӗ, ӑна пытарнӑ+. 23Вӑл тамӑкра асапланнӑ чух ҫӳлелле пӑхнӑ та инҫетре Авраама тата унпа юнашар тӑракан Лазаре курнӑ+. 24„Эй, Авраам мӑн асатте, хӗрхен мана! – тесе кӑшкӑрнӑ пуян. – Лазаре ярсам, типнӗ ҫӑварӑма тумлам шывпа йӗпеттӗрччӗ! Эпӗ ҫак ҫулӑм ӑшӗнче питӗ асапланатӑп-ҫке!“+
25Анчах та Авраам ҫапла каланӑ: „Ачам! Астуса ил-ха, ҫӗр ҫинчи пурӑнӑҫунта эсӗ ырлӑх куртӑн, Лазарь вара нуша курса пурӑнчӗ. Халӗ вӑл кунта савӑнать, эсӗ вара асапланатӑн. 26Унтан та ытларах, ку енчен леш енне каҫма та, леш енчен ку енне каҫма та май ҫук, мӗншӗн тесен сирӗнпе пирӗн хушшӑмӑрта тӗпсӗр шырлан“. 27Вара пуян йӑлӑнса ыйтнӑ: „Эй, мӑн асаттем, тархаслатӑп сана, Лазаре эсӗ атте килне ярсамччӗ. 28Унта манӑн татах пилӗк шӑллӑм пур-ҫке! Вӑл вӗсене каласа пӗлтертӗр, вӗсен те ҫак асапланмалли вырӑна килмелле ан пултӑрччӗ!“ 29Авраам ӑна каланӑ: „Вӗсен Моисей тата пророксем пур. Вӗсем ҫавсене итлеччӗр“+. 30„Ҫук, Авраам мӑн асатте, – хирӗҫленӗ пуян, – вилнисенчен кам та пулин кайса каласан, вӗсем ҫылӑхӗсенчен ӳкӗнӗччӗҫ“. 31Вара Авраам ӑна ҫапла каланӑ: „Вӗсем Моисея та, пророксене те итлемесен, вилнисенчен кам та пулин чӗрӗлсе тӑрса каласан та ӗненмӗҫ“»+.

17-мӗш сыпӑк

Ҫылӑха кӗресси, каҫарасси, ӗненесси ҫинчен

(Мф. 18:6-7, 21-22; Мк. 9:42)

17^1•Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсене ҫапла каланӑ: «Этемӗн ҫылӑха кӗресси пулатех, анчах илӗртсе ҫылӑха кӗртекене хуйхӑ пулӗ+. 2Ӑна, мӑйне арман чулӗ ҫакса тинӗсе пӑрахсан, ҫак пӗчӗкскерсенчен пӗрне те пулин илӗртсе ҫылӑха кӗртнинчен лайӑхрах пулӗччӗ+. 3Хӑвӑра хӑвӑр астуса пурӑнӑр. Тӑвану сан умӑнта ҫылӑха кӗрсен эсӗ ӑна йӑнӑшне кӑтарт; ӳкӗнет пулсан каҫар+. 4Вӑл сан умӑнта кунне ҫичӗ хут ҫылӑха кӗрсен те, ҫичӗ хут пырса: „Ӳкӗнетӗп“, – тесен, каҫар ӑна»+.

5Апостолсем вара Хуҫамӑра: «Пирӗн ӗненӗве вӑйлатсам», – тенӗ+. 6Хуҫамӑр вӗсене каланӑ: «Эсир пӗр пӗрчӗк те пулин ӗненсессӗн те, ҫак смоква йывӑҫҫине: „Тымарупах кӑкланса тинӗсе куҫса лар!“ – тесе каласан, вӑл сире итленӗ пулӗччӗ»+.

7«Калӑпӑр, санӑн суха тӑвакан е кӗтӳ кӗтекен чуру пур. Вӑл хиртен тавӑрӑнсан эсӗ ӑна: „Кил, сӗтел хушшине ларса апат ҫи“, – тесе калӑн-и? 8Ҫук, апла каличчен хуҫи малтан: „Ӗҫ тумтирне улӑштарса тӑхӑн та ман валли каҫхи апат хатӗрле, эпӗ ӗҫсе ҫием! Кайран ху ларса ҫи“, – тейӗ. 9Хушнӑ ӗҫе тунӑшӑн хуҫи чурине тав тӑвӗ-и? Тав тӑвӗ тесе шухӑшламастӑп. 10Эсир те ҫаплах, хӑвӑра мӗн хушнине тусассӑн: „Эпир ним тӗшне тӑман чурасем, мӗншӗн тесен хамӑр тума тивӗҫлине кӑна турӑмӑр“, – тейӗр».

Юхан-суранлӑ вунӑ ҫынна сыватни

11Иисус Иерусалим хулине кайнӑ чух Галилейӑпа Самари хушшинчи ҫулпа иртсе пынӑ. 12-13Пӗр яла кӗрес умӗн Ӑна юхан-суранлӑ вунӑ ҫын тӗл пулнӑ. Вӗсем чарӑнса аякранах хыттӑн кӑшкӑрма пуҫланӑ: «Эй, Вӗрентӳҫӗ Иисус! Хӗрхенсем пире!»+
14Иисус вӗсене асӑрхасан каланӑ: «Эсир кайӑр та священниксене курӑнӑр». Вара лешсем ҫулпа пынӑ чухнех чиртен тасалнӑ+. 15Вӗсенчен пӗри хӑй сывалнине курсанах хытӑ сасӑпа Турра мухтаса каялла тавӑрӑннӑ. 16Вара Иисуса тав туса, Ун умне ӳксе пуҫҫапнӑ. Ҫакскер Самари ҫынни пулнӑ+. 17«Эсир вуннӑн юхан-суранран тасалмарӑр-и? Тепӗр тӑххӑрӑшӗ ӑҫта? – тенӗ ҫавӑн чухне Иисус. 18– Ҫак урӑх халӑх ҫыннисӗр пуҫне ыттисем мӗншӗн Турра мухтама тавӑрӑнмарӗҫ?» 19Унтан Иисус ӑна: «Эсӗ тӑрса каях, ӗненӗвӳ сана ҫӑлчӗ», – тенӗ+.

Турӑ Патшалӑхӗ килесси

(Мф. 24:23-28, 37-41)

20•Пӗррехинче фарисейсем Иисусран: «Турӑ Патшалӑхӗ хӑҫан килет?» – тесе ыйтнӑ. Иисус вӗсене хирӗҫ ҫапла каланӑ: «Турӑ Патшалӑхӗ куҫа курӑнса килмест+. 21Турӑ Патшалӑхӗ – сирӗн ӑшӑрта, ҫавӑнпа та: „Акӑ вӑл кунта“ е: „Авӑ унта“, – тесе калакан пулмӗ».

22Кайран Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсене каланӑ: «Акӑ вӑхӑт ҫитӗ, эсир ун чух Этем Ывӑлне пӗр кунлӑх та пулин курасшӑн пулӑр, анчах кураймӑр+. 23„Акӑ Вӑл кунта“ е: „Авӑ унта“, – тейӗҫ сире, анчах эсир вӗсем хыҫҫӑн ан кайӑр+. 24Хӑй килес кун Этем Ывӑлӗ пӗлӗте енчен енне ялтӑртаттарса ҫутатакан ҫиҫӗм пек палӑрса килӗ. 25Анчах та унччен малтан Унӑн нумай асап курмалла, ҫак ӑру ҫыннисем Ӑна йышӑнмӗҫ+.

26Ной вӑхӑтӗнче мӗнле пулнӑ, Этем Ывӑлӗ килес кун та ҫаплах пулӗ. 27Ной карап ҫине ларас кунчченех ҫынсем ӗҫсе ҫинӗ, авланнӑ, качча кайнӑ. Кайран ҫӗр ҫине шыв илнӗ те пурне те пӗтернӗ. 28Лот вӑхӑтӗнче те ҫавӑн пекех пулнӑ. Ҫынсем ӗҫнӗ, ҫинӗ, сутнӑ, илнӗ, акнӑ, ҫуртсем лартнӑ. 29Анчах Лот Содомран тухнӑ кунах вутлӑ кӳкӗрт пӗлӗтрен ҫумӑр пек ҫунӑ та пӗтӗм халӑха пӗтернӗ+. 30Этем Ывӑлӗ ҫӗр ҫине килес кун та ҫавӑн пекех пулӗ. 31Ҫав кун кам та пулин кил хушшинче пулсан, хӑйӗн япалисене илме пӳрте ан кӗтӗр. Хирте пулсан, вӑл та каялла ан тавӑрӑнтӑр+. 32Лот арӑмне аса илӗр! 33Кам хӑйӗн пурӑнӑҫне упрасшӑн тӑрӑшӗ, ҫав ӑна пӗтерӗ. Кам та кам пурӑнӑҫне пӗтерӗ, ҫав ӑна ҫӑлса хӑварӗ+. 34Калатӑп сире: ҫав каҫ пӗр вырӑн ҫинчи икӗ ҫынран пӗрне илӗҫ, теприне хӑварӗҫ. 35Икӗ хӗрарӑм пӗрле тырӑ авӑртӗҫ: пӗрне илӗҫ, теприне хӑварӗҫ. 36Иккӗн хирте пулӗҫ: пӗрне илӗҫ, теприне хӑварӗҫ»[*].

37Вӗренекенӗсем Иисусран ыйтнӑ: «Хуҫамӑр! Ку вара ӑҫта пулӗ?» «Виле выртакан вырӑна ӑмӑрт кайӑксем те пуҫтарӑнӗҫ», – тенӗ Иисус.

18-мӗш сыпӑк

Тӑлӑх арӑмпа тӳрӗ мар судья

18^1Ялан Турра кӗлтумаллине тата хуйха ӳкме юраманнине пӗлччӗр тесе Иисус вӗсене ҫакӑн пек ытарлӑх каланӑ:+
2«Пӗр хулара судья пурӑннӑ, вӑл Турӑран та хӑраман, ҫынсене те ним вырӑнне хуман. 3Ҫав хуларах тата тӑлӑх арӑм пулнӑ. Вӑл ялан ҫав судья патне пырса: „Мана хампа хирӗҫекен ҫынран хӳтӗлесемччӗ,“ – тесе йӑлӑннӑ. 4Судья нумайччен ун хутне кӗресшӗн пулман. Юлашкинчен хӑй ӑшӗнче шутланӑ: „Эпӗ Турӑран та хӑрамастӑп, ҫынсене те ним вырӑнне хумастӑп! 5Анчах ку тӑлӑх арӑм мана пӗртте канӑҫ памасть. Ҫавӑнпа ун ыйтӑвне татса парам, урӑх аптӑратса ан ҫӳретӗр“».

6«Тӳрӗ мар судья мӗн каланине астӑвӑр, – тенӗ унтан Хуҫамӑр.
7– Кунӗн-ҫӗрӗн йӑлӑнса ыйтсан Турӑ Хӑйӗн суйланӑ ҫыннисене, васкаман пек туйӑнсан та, хӳтӗлесе хӑвармӗ-и+? 8Калатӑп сире: Вӑл часах вӗсен хутне кӗрӗ. Анчах та Этем Ывӑлӗ килсен ҫӗр ҫинче ӗненӳ тупайӗ-ши?»+

Фарисейпа налук пухакан ҫинчен каланӑ ытарлӑх

9Ытти ҫынсенчен йӗрӗнсе, эпир кӑна тӳрӗ пурӑнатпӑр тесе шутлакансене Иисус ҫакӑн пек ытарлӑх каласа кӑтартнӑ:+
10«Икӗ ҫын Турӑ Ҫуртне кӗлтума кӗнӗ: пӗри фарисей пулнӑ, тепри – налук пухакан.+
11Фарисейӗ тӑнӑ та хӑй ӑшӗнче ҫапла кӗлтунӑ: „Эй, Турӑҫӑм! Тавтапуҫ Сана, эпӗ ӗнтӗ вӑрлакан, кӳрентерекен, мӑшӑрӗсене улталакан ытти ҫынсем пек мар. Акӑ ҫак налук пухакан пек те мар+. 12Эрнере икӗ хут типӗ тытатӑп, хам ӗҫлесе илнинчен вуннӑмӗш пайне Турӑшӑн паратӑп“+. 13Налук пухаканӗ кӑна пуҫне ҫӗклеме те хӑяймасӑр аякра тӑнӑ. Вӑл хуҫӑк кӑмӑлпа каланӑ: „Эй, Турӑҫӑм! Хӗрхен мана, ҫылӑхлӑ ҫынна!“ 14Чӑн калатӑп сире: ҫак ҫын килне фарисейран ытларах тӳрре тухса тавӑрӑнӗ. Мӗншӗн тесен кам хӑйне асла хурать, ҫав кӗҫӗне юлӗ; хӑйне кӗҫӗне хуракан асла тухӗ»+.

Иисус ачасене пиллет

(Мф. 19:13-15; Мк. 10:13-16)

15•Иисус аллипе сӗртӗнтӗр тесе Ун патне ҫынсем пӗчӗк ачисене те илсе пынӑ; ҫавна курсан вӗренекенӗсем вӗсене Иисуса кансӗрлеме чарнӑ. 16Анчах та Иисус, ачасене Хӑй патне чӗнсе илсе, вӗренекенӗсене каланӑ: «Ачасене Ман патӑма ярӑр, килме ан чарӑр, мӗншӗн тесен Турӑ Патшалӑхӗ вӗсем пеккисемшӗн. 17Чӑн калатӑп сире: Турӑ Патшалӑхне кам ача пек йышӑнмасть, ҫав унта кӗреймӗ»+.

Иисуспа пӗр пуян ҫамрӑк

(Мф. 19:16-30; Мк. 10:17-31)

18•Пӗр пуҫлӑх Иисусран ыйтнӑ: «Эй, Ырӑ Вӗрентекен! Ӗмӗрлӗх пурӑнӑҫлӑ пулас тесен манӑн мӗн тумалла?»+
19Иисус ӑна ҫапла каланӑ: «Мӗншӗн эсӗ Мана ырӑ тетӗн? Пӗр Турӑсӑр пуҫне никам та ырӑ мар. 20Пил-хушусене эсӗ пӗлетӗн: мӑшӑрна ан ултала, ан вӗлер, ан вӑрла, судра суйса ан пӗлтер, аҫу-аннӳне хисепле». 21«Эпӗ вӗсене пурне те мӗн ачаранах пӑхӑнса пурӑнатӑп», – тенӗ лешӗ+. 22Ҫавна илтсен Иисус ӑна каланӑ: «Санӑн ӗнтӗ пӗри ҫитеймест. Хӑвӑн пӗтӗм пурлӑхна сут та укҫине чухӑнсене валеҫсе пар, вара сан валли пурлӑх ҫӳл тӳпере пулӗ. Ху кил те Ман хыҫҫӑн пыракан пул»+.

23Капла каланине илтсен пуян ҫын салхуланнӑ, мӗншӗн тесен унӑн пурлӑхӗ питӗ нумай пулнӑ. 24Иисус вара, вӑл салхуланнине курса, ҫапла каланӑ: «Пуянсене Турӑ Патшалӑхне кӗме епле йывӑр! 25Пуяна Турӑ Патшалӑхне кӗрессинчен тӗвене йӗп ҫӑрти витӗр тухма ҫӑмӑлтарах». 26Ҫакна илтнӗ ҫынсем: «Эппин кам ҫӑлӑнма пултарӗ?» – тесе ыйтнӑ. 27Иисус каланӑ: «Этем пултарайманнине Турӑ пултарать»+. 28Петр Ӑна каланӑ: «Акӑ эпир хамӑрӑн мӗн пуррине пӗтӗмпех хӑвартӑмӑр та Сан хыҫҫӑн пыракансем пултӑмӑр»+. 29Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Чӑн калатӑп сире: кам та кам хӑйӗн кил-ҫуртне е ашшӗ-амӑшне, е тӑванӗсене, е арӑмне, е ачисене Турӑ Патшалӑхӗшӗн пӑрахать,+
30вӑл кунти пурӑнӑҫрах чылай ытларах илӗ. Лери пурӑнӑҫра вара ӗмӗрлӗх чӗрӗлӗхлӗ пулӗ».

Иисус Хӑй вилсе чӗрӗлесси ҫинчен виҫҫӗмӗш хут калани

(Мф. 20:17-19; Мк. 10:32-34)

31•Иисус Вун иккӗшне аяккарах чӗнсе илнӗ те каланӑ: «Акӑ эпир Иерусалималла ҫывхарса пыратпӑр. Унта вара Этем Ывӑлӗ ҫинчен пророксем ҫырса хуни пӗтӗмпех пурнӑҫланӗ. 32Ӑна урӑх халӑх ҫыннисен аллине тытса парӗҫ, лешсем Унран мӑшкӑлласа кулӗҫ, Ӑна хур тӑвӗҫ, Ун ҫине сурса пӗтерӗҫ, 33чӗн пушӑпа хӗнӗҫ, унтан вӗлерӗҫ. Виҫҫӗмӗш кунне вара Вӑл чӗрӗлсе тӑрӗ»+. 34Анчах вӗренекенӗсем ҫапла каланинчен нимӗн те ӑнланса илеймен, вӗсемшӗн ҫав сӑмахсем пытарӑнчӑк пулнӑ. Иисус мӗн каланине вӗсем пӗлеймесӗрех юлнӑ+.

Суккӑр ҫынна сыватни

(Мф. 20:29-34; Мк. 10:46-52)

35•Иисус Иерихон хули патне ҫывхарса пынӑ. Унта пӗр суккӑр ҫын ҫул хӗрринче ыйткаласа ларнӑ. 36Вӑл юнашарах халӑх иртнине илтнӗ те: «Унта мӗн тӑваҫҫӗ?» – тесе ыйтнӑ. 37Ҫынсем ӑна: «Назорей Иисусӗ иртсе пырать», – тенӗ. 38Вӑл вара: «Эй, Давид йӑхӗнчи Иисус! Хӗрхенсем мана!» – тесе кӑшкӑрма пуҫланӑ+. 39Малта пыракансем ӑна шӑпланма хушнӑ. Анчах суккӑр ҫын тата хытӑрах: «Давид йӑхӗн Ывӑлӗ! Хӗрхенсем мана!» – тесе кӑшкӑрнӑ. 40Иисус чарӑннӑ та суккӑра Хӑй патне ҫавӑтса пыма хушнӑ. Хайхискер Ун патне пырсан Иисус унран: 41«Эсӗ Мана мӗншӗн чӗнетӗн?» – тесе ыйтнӑ. «Эй, Хуҫамӑр! Манӑн куракан пуласчӗ», – хуравланӑ лешӗ. 42Иисус ӑна каланӑ: «Куракан пул! Ӗненӗвӳ сана ҫӑлчӗ»+. 43Суккӑр ҫав самантрах куракан пулнӑ та, Турра мухтаса, Иисус хыҫҫӑн кайнӑ. Ҫавна курсан пӗтӗм халӑх Турра мухтама пуҫланӑ.

19-мӗш сыпӑк

Иисуспа Закхей

19^1Ҫавӑн хыҫҫӑн Иисус Иерихон хулине кӗнӗ те урампа утса пынӑ. 2Ҫав хулара налук пухакансен пуҫлӑхӗ, Закхей ятлӑ пӗр пуян ҫын, пурӑннӑ. 3Вӑл Иисуса курасшӑн питӗ тӑрӑшнӑ, анчах хӑй лутра пирки халӑх хушшинчен Ӑна курайман. 4Вара Закхей маларах чупса кайнӑ та Вӑл иртес тӗлти смоква йывӑҫҫи ҫине хӑпарса тӑнӑ. 5Ҫав вырӑна ҫитсен Иисус ҫӳлелле пӑхнӑ та Закхея асӑрханӑ. «Закхей! Хӑвӑртрах ан, Манӑн паян сан патна хӑнана пымалла», – тенӗ ӑна Иисус.

6Закхей васкаса йывӑҫ ҫинчен аннӑ та Иисуса хӑй патне савӑнсах илсе кӗнӗ. 7Ҫавна курсан ҫынсем: «Вӑл ҫылӑхлӑ ҫын патне кӗчӗ!» – тесе Иисуса ӳпкелешме пуҫланӑ+. 8Вара Закхей тӑнӑ та Хуҫамӑра ҫапла каланӑ: «Эй, Хуҫамӑр! Эпӗ халех хамӑн пурлӑхӑн ҫуррине чухӑнсене валеҫсе паратӑп. Кама та пулин улталанӑ пулсан, эпӗ ӑна тӑватӑ хут ытларах тавӑрса парӑп»+. 9«Паян Закхей кил-йышне ҫӑлӑнӑҫ ҫитрӗ, мӗншӗн тесен вӑл та Авраам ачи!+
10Этем Ывӑлӗ ҫухалнӑ ҫынсене шыраса тупса ҫӑлма килнӗ», – тенӗ Иисус.

Вунӑ мина укҫа ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 25:14-30)

11•Ҫакна итлекен ҫынсене Вӑл тата тепӗр ытарлӑх каласа панӑ. Иисус Иерусалималла ҫывхарса пынӑҫемӗн ҫынсем Турӑ Патшалӑхӗ те часах ҫитӗ тесе шутланӑ+. 12Иисус ҫапла каланӑ: «Пӗр чаплӑ ӑруран тухнӑ ҫын, патшана ларма ирӗк илсе тавӑрӑнас тесе, инҫетри ҫӗр-шыва кайма хатӗрленнӗ. 13Вӑл вунӑ чурине чӗннӗ те кашнинех пӗрер мина укҫа парса каланӑ: „Эпӗ тавӑрӑниччен эсир ҫак укҫана ӗҫе хывса тупӑш тӑвӑр“, – тенӗ. 14Анчах ҫав ҫӗр-шывра пурӑнакансем ӑна курайман пирки: „Вӑл пирӗн патша ан пултӑр!“ – тесе калама ун хыҫӗнчен хӑйсен ҫыннисене янӑ+. 15Хайхискер, патшана ларма ирӗк илсе тавӑрӑнсан, кӗмӗл укҫа парса хӑварнӑ чурисене чӗнтернӗ те кам мӗн чухлӗ тупӑш тунине тӗпчеме тытӑннӑ. 16Пӗр чури пынӑ та: „Хуҫам, эсӗ парса хӑварнӑ мина вунӑ мина тупӑш кӳчӗ“, – тенӗ. 17„Аван, эсӗ ырӑ чура! Пӗчӗк тивӗҫе тӳрре кӑларнӑшӑн эпӗ сана вунӑ хула пуҫлӑхӗ тӑватӑп“, – тенӗ ӑна хуҫи+. 18Унтан иккӗмӗш чури те: „Хуҫам, эсӗ парса хӑварнӑ мина пилӗк мина тупӑш кӳчӗ“, – тенӗ. 19„Сана та пилӗк хула пуҫлӑхӗ тӑватӑп“, – тенӗ хуҫи ӑна. 20Кайран виҫҫӗмӗшӗ пырса ҫапла каланӑ: „Хуҫам! Акӑ эсӗ парса хӑварнӑ мина, эпӗ ӑна тутӑрпа чӗркесе усрарӑм. 21Эпӗ санран хӑрарӑм, мӗншӗн тесен эсӗ хытӑ чунлӑ ҫын: памасӑрах илетӗн, акмасӑрах выратӑн“. 22Хуҫи ӑна каланӑ: „Эй, усал чура! Эпӗ сана хӑвӑн сӑмахусемпех айӑплатӑп! Эпӗ хытӑ чунлӑ пулнине, памасӑрах илнине, акмасӑрах вырнине эсӗ пӗлнӗ. 23Апла мӗншӗн ман кӗмӗл укҫана усламҫӑсене те пулин памарӑн? Тавӑрӑнсан эпӗ тупӑш илнӗ пулӑттӑм“. 24Унтан хуҫа хӑй умӗнче тӑракансене каланӑ: „Унри пӗр мина укҫана илӗр те вунӑ мина укҫаллӑ чурама парӑр“. 25„Хуҫамӑр, унӑн ахаль те вунӑ мина пур вӗт“, – тенӗ лешсем. 26„Калатӑп сире: камӑн пур, ӑна татах парӗҫ. Камӑн ҫук, унӑнне мӗн пур пеккине те туртса илӗҫ, – тенӗ хуҫа+. 27– Эпӗ хӑйсен патши пулнипе килӗшмен леш тӑшманӑмсене кунта илсе килӗр те хам куҫ умӗнчех вӗлерӗр“»+.

Иисус Христос Иерусалим хулине кӗни

(Мф. 21:1-11; Мк. 11:1-11; Ин. 12:12-19)

28•Ҫакна каласан Иисус малалла кайнӑ. Вӑл Иерусалим хулинелле хӑпарса пынӑ. 29Елеон текен ту патӗнчи Вифагипе Вифани патне ҫывхарсан Вӑл икӗ вӗренекенне+
30ҫапла каласа янӑ: «Хамӑр умра ларакан ҫак яла кайӑр. Эсир унта кӗрсенех кӑкарса хунӑ ҫамрӑк ашака курӑр, ун ҫине ку таранччен никам та утланса ҫӳремен. Эсир ӑна вӗҫертсе ҫавӑтса килӗр. 31Кам та пулин сирӗнтен: „Ашака мӗншӗн вӗҫертетӗр?“ – тесе ыйтсан, „Вӑл Хуҫамӑра кирлӗ“, – тейӗр». 32Вӗренекенӗсем яла ҫитсен пӗтӗмпех Иисус каланӑ пек пулса иртнӗ. 33Ашакне вӗҫертнӗ чух хуҫисем вӗсенчен: «Ашак тихине мӗншӗн вӗҫертетӗр?» – тесе ыйтнӑ. 34«Вӑл Хуҫамӑра кирлӗ», – тенӗ лешсем. 35Унтан вӗсем ашак тихине ҫавӑтса пынӑ та ун ҫине хӑйсен тумтирне хунӑ, ашак ҫине Иисуса утлантарнӑ. 36Ашак ҫине утланнӑ Иисус пынӑ чух ҫынсем хӑйсен тумтирӗсене ҫул тӑрӑх сарса пынӑ.

37Иисус Елеон тӑвӗ ҫинчен анмалли вырӑна ҫитсен вӗренекенӗсем пурте, темӗн чухлӗн, хӑйсем курнӑ мӗн пур хӑватсемшӗн Турра мухтаса, савӑнса хытӑ кӑшкӑрма пуҫланӑ: 38«Хуҫа Турӑ ячӗпе килекен Патша мухтавлӑ! Пӗлӗт ҫинче канӑҫлӑх, ҫӳлте мухтав пултӑр!» 39Халӑх хушшинчен хӑш-пӗр фарисейсем Иисуса каланӑ: «Вӗрентекен, Хӑвӑн вӗренекенӳсене чар!» – тенӗ+. 40«Калатӑп сире, – тенӗ Иисус вӗсене хирӗҫ, – вӗсем шӑплансан чулсем кӑшкӑрма пуҫлӗҫ».

Иисус Иерусалимшӑн йӗни

41Иерусалим патне ҫывхарсан Иисус хула ҫине пӑхнӑ та ун шӑпишӗн хурланса йӗрсе янӑ+. 42Вара ҫапла каланӑ: «Эх, Иерусалим! Хӑвна мӗн канӑҫлӑх кӳнине эсӗ ҫак кунсенче те пулин пӗлес пулсанччӗ, анчах та вӑл халӗ саншӑн пытарӑнчӑк. 43Акӑ кунсем ҫитӗҫ, тӑшманусем сана хупӑрласа илӗҫ, йӗри-тавра шӑтӑксем чавӗҫ, пур енчен те хӗстерсе ҫитерӗҫ. 44Вӗсем сана та, ачусене те тӗп тӑвӗҫ; ҫак вырӑнта чул ҫинче чул та хӑвармӗҫ, мӗншӗн тесен эсӗ хӑвӑн патна Турӑ килнӗ вӑхӑта пӗлеймерӗн»+.

Иисус Турӑ Ҫуртӗнчи сутуҫӑсене хӑваласа кӑларни

(Мф. 21:12-17; Мк. 11:15-19; Ин. 2:13-22)

45•Иисус Турӑ Ҫуртне кӗнӗ те унта суту-илӳ тӑвакансене хӑваласа кӑларма пуҫланӑ, 46вӗсене ҫапла каланӑ: «„Манӑн ҫуртӑм – кӗлӗ ҫурчӗ“, – тенӗ Ҫырнинче. Эсир вара ӑна вӑрӑ-хурах йӑви туса хунӑ!»

47Иисус кашни кун Турӑ Ҫуртӗнче вӗрентнӗ. Аслӑ священниксем, саккун вӗрентӳҫисемпе халӑх хушшинчи ятлӑ-сумлӑ ҫынсем вара Ӑна пӗтересшӗн пулнӑ, 48анчах нимӗнле те май тупайман, мӗншӗн тесен пӗтӗм халӑх, Иисуса итлес тесе, Унран уйӑрӑлман.

20-мӗш сыпӑк

Кам Сана ҫакнашкал ирӗк панӑ?

(Мф. 21:23-27; Мк. 11:27-33)

20^1•Пӗррехинче, Иисус Турӑ Ҫуртӗнче халӑха Ырӑ Хыпар каласа вӗрентнӗ чух, Ун патне аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисем тата ятлӑ-сумлӑ ҫынсем пынӑ та: 2«Эсӗ ҫакна мӗнле тивӗҫпе тӑватӑн? Кам Сана ҫакнашкал ирӗк панӑ?» – тесе ыйтнӑ+. 3-4«Манӑн та сирӗнтен пӗр сӑмах ыйтмалли пур, – тавӑрнӑ вӗсене Иисус. – Калӑр-ха Мана, Иоанн шыва кӗртни ҫӳлтен е этемрен пулнӑ?»+
5Лешсем вара пӗр-пӗринпе канашлама пуҫланӑ: «„Ҫӳлтен“, – тесен, „Эсир мӗншӗн Иоана ӗненмерӗр?“ – тейӗ Вӑл+. 6„Этемрен“, – теес, пӗтӗм халӑх пире чулпа пере-пере вӗлерӗ, мӗншӗн тесен халӑх Иоана пророк тесе шанать»+. 7Вара вӗсем: «Пӗлместпӗр!» – тесе хуравланӑ. 8«Эппин Эпӗ те сире ҫакна мӗнле тивӗҫпе тунине каламастӑп», – тенӗ вӗсене Иисус.

Усал пахчаҫӑсем ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 21:33-46; Мк. 12:1-12)

9•Кайран Иисус халӑха ҫакӑн пек ытарлӑх каласа панӑ: «Пӗр ҫын иҫӗм ҫырли лартса пахча тунӑ та ӑна тара тытнӑ пахчаҫӑсене парса хӑварса хӑй нумайлӑха тухса кайнӑ+. 10Иҫӗм ҫырли пухма вӑхӑт ҫитсессӗн ҫав хуҫа чурине пахчаҫӑсем патне ҫырла илме янӑ. Анчах лешсем ӑна хӗнесе тӑкнӑ та пуш алӑпах кӑларса янӑ. 11Вара вӑл тата тепӗр чурине янӑ. Пахчаҫӑсем ӑна та хӗнесе-вӑрҫса нимӗнсӗрех янӑ. 12Вара вӑл виҫҫӗмӗш чурине ярса пӑхнӑ. Лешсем ӑна аманичченех хӗненӗ те пахчаран кӑларса пӑрахнӑ+. 13Унтан пахча хуҫи: „Мӗн тӑвам-ши? Юратнӑ ывӑлӑма ярса пӑхам-ха, тен, ӑна курсан, вӑтанӗҫ“, – тенӗ+. 14Анчах та пахчаҫӑсем, хуҫа ывӑлне курсан: „Ашшӗн пурлӑхӗ ҫакна юлмалла, атьӑр ӑна вӗлерер те тивӗҫлӗ еткерне хамӑр илер“, – тесе шут тунӑ+. 15Вӗсем вара ӑна пахчаран илсе тухнӑ та вӗлернӗ. Ҫавӑн хыҫҫӑн пахча хуҫи вӗсене мӗн тӑвӗ+? 16Вӑл килсе ҫав пахчаҫӑсене вӗлерттерӗ те пахчине урӑххисене парӗ». Ҫак ытарлӑха итлекенсем вара: «Ун пек ан пултӑрах!» – тенӗ+. 17Анчах та Иисус вӗсене тинкерсе пӑхнӑ та: «„Ҫурт тӑвакансем пӑрахӑҫланӑ чул никӗсри тӗп чул пулса тӑчӗ“, – тесе ҫырни мӗне пӗлтерет? 18Ҫав чул ҫине ӳкекен арканӗ. Чулӗ хӑй кам ҫине ӳкӗ, ӑна лапчӑтса пӑрахӗ», – тенӗ. 19•Вара аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисем ҫак ытарлӑха хӑйсем ҫинчен каланине ӑнланса илнӗ. Ҫавӑнтах вӗсем Иисуса ярса тытасшӑн пулнӑ, анчах та халӑхран хӑранӑ.

Рим патшине тӳлемелли налук

(Мф. 22:15-22; Мк. 12:13-17)

20Вӗсем Ӑна сӑнасах тӑнӑ. Пуҫлӑхсен, влаҫсен аллине тытса памашкӑн Иисус каланинче айӑпламалли сӑлтав тупас тесе Ун патне вӗсем ырӑ пуланҫи чее ҫынсене янӑ+. 21Лешсем вара Иисусран ыйтнӑ: «Вӗрентекен! Эсӗ тӗрӗс каланине, тӗрӗс вӗрентнине тата ҫынна вӑл кам пулнине кура хакламаннине эпир пӗлетпӗр. Эсӗ, чӑнах та, Турӑ ҫулӗ ҫинчен вӗрентетӗн. 22Эппин каласамччӗ: эпир Рим патшине налук пани тӗрӗс-и, тӗрӗс мар-и?»+
23Иисус вара, вӗсен чеелӗхне пӗлсе тӑрса: «Мӗн эсир Мана илӗртсе тӗрӗслетӗр? – тенӗ+. 24– Укҫӑра кӑтартӑр-ха Мана. Ун ҫине кам сӑнне ҫаптарнӑ, кам ятне ҫырнӑ?» Вӗсем Ӑна хирӗҫ: «Патшанне», – тесе тавӑрнӑ. 25Иисус вӗсене каланӑ: «Эппин патшанне патшана парӑр, Туррӑнне – Турра»+. 26Ҫапла вӗсем Иисус ҫын ҫинче каланӑ сӑмахӗнче айӑп тупайман, Унӑн хуравӗнчен тӗлӗнсе шӑпланнӑ.

Вилнисем чӗрӗлсе тӑрасси ҫинчен ыйтни

(Мф. 22:23-33; Мк. 12:18-27)

27•Кайран Иисус патне вилнисем чӗрӗлессине ӗненмен саддукейсенчен хӑшӗ-пӗрисем пырса ҫапла ыйтнӑ:+
28«Вӗрентекен, Моисей пирӗн валли ҫапла ҫырса хӑварнӑ: „Камӑн та пулин авланнӑ пиччӗшӗ ача-пӑчасӑр вилсен, шӑллӗ унӑн арӑмне качча илтӗр, пиччӗшӗн йӑхне тӑстӑр“. 29Пӗр кил-йышра ҫичӗ пӗртӑванччӗ. Асли авланчӗ те ача-пӑча хӑвармасӑрах вилчӗ. 30Вара ун арӑмне иккӗмӗшӗ качча илчӗ, вӑл та ача-пӑча хӑвармасӑр вилчӗ. 31Унтан ҫав хӗрарӑмпа виҫҫӗмӗшӗ пӗрлешрӗ. Ҫапла ҫичӗ тӑванӗ те ӑна качча илчӗҫ, анчах пурте ачаллӑ пулаймасӑрах вилчӗҫ. 32Пуринчен кайран хӗрарӑмӗ те вилчӗ. 33Ӗнтӗ вилнӗ ҫынсем чӗрӗлсе тӑрас вӑхӑт ҫитсен вӑл хӑшӗн арӑмӗ пулӗ? Ҫиччӗшӗ те унпа пурӑннӑ-ҫке-ха».

34Иисус вӗсене ҫапла хуравланӑ: «Ҫак пурӑнӑҫра пурӑнакансем авланаҫҫӗ те, качча та каяҫҫӗ. 35Анчах та лери пурӑнӑҫра вилӗмрен чӗрӗлсе тӑма тивӗҫлӗ пулнисем авланмаҫҫӗ те, качча та каймаҫҫӗ+. 36Вӗсем ӗнтӗ, чӗрӗлсе тӑма тивӗҫлӗ пулнисем – Турӑ ачисем, ангелсемпе танах вилӗмсӗр. 37Вилнисем чӗрӗлсе тӑрасси пирки вара Моисей кӗнекинче ҫунса тӑракан тӗмӗ ҫинчен каланӑ вырӑн пур. Хуҫамӑр унта ӑна: „Эпӗ – Авраам Турри те, Исаак Турри те, Иаков Турри те“, – тенӗ. 38Турӑ вӑл вилнисен Турри мар, чӗррисен Турри. Уншӑн пурте чӗрӗ». 39Вара хӑш-пӗр саккун вӗрентӳҫисем Ӑна хирӗҫ: «Вӗрентекен, Эсӗ аван каларӑн», – тенӗ.

40Ҫавӑн хыҫҫӑн пӗри те Иисуса ыйтусем пама хӑяйман.

Турӑ Суйласа илни кам йӑхӗнчен пулмалла?

(Мф. 22:41-46; Мк. 12:35-37)

Иисус вара вӗсенчен ыйтнӑ:+
41•«Епле-ха тата Турӑ Суйласа илни Давид йӑхӗнчен пулмалла теҫҫӗ+? 42-43Давид хӑй вара псалом кӗнекинче ҫапла ҫырнӑ: „Хуҫамӑр манӑн Хуҫама каланӑ: Эпӗ Сан тӑшманусене Санӑн уру айне тӑвиччен Эсӗ Манӑн сылтӑм енче, хисеплӗ вырӑнта лар“+. 44Ҫапла вара, Давид Ӑна Хуҫам тет. Эппин епле-ха Вӑл унӑн йӑхӗнчен пулма пултарать?»

Саккун вӗрентӳҫисенчен асӑрхаттарни

(Мф. 23:1-36; Мк. 12:38-40; Лк. 11:37-54)

45Пӗтӗм халӑх Иисус сӑмахне итлесе тӑнӑ чухне Вӑл Хӑйӗн вӗренекенӗсене ҫапла каланӑ: 46«Саккун вӗрентӳҫисенчен сыхланӑр. Вӗсем вӑрӑм тумтирпе саркаланса ҫӳреме юратаҫҫӗ, халӑх йышлӑ ҫӗрте хӑйсене саламланине килӗштереҫҫӗ; синагогӑра малта ларма, ӗҫкӗ-ҫикӗре кӗрекере ларма юратаҫҫӗ+. 47Ҫавсем ӗнтӗ тӑлӑх арӑмсене кил-ҫуртсӑр хӑвараҫҫӗ тата ҫын умӗнче юриех нумайччен кӗлтӑваҫҫӗ. Вӗсене ыттисенчен те йывӑртарах айӑплав пулӗ».

21-мӗш сыпӑк

Тӑлӑх арӑмӑн икӗ вак укҫи

(Мк. 12:41-44)

21^1•Унтан Иисус ҫавӑрӑнса пӑхнӑ та Турӑ Ҫуртӗнчи парне арчине пуянсем хӑйсен укҫине янине курнӑ+. 2Пӗр чухӑн тӑлӑх арӑм та пырса икӗ лептӑлӑх вак укҫа хунӑ. 3Ҫавна курсан Иисус каланӑ: «Чӑннипех те, ҫак чухӑн тӑлӑх арӑм пуринчен те ытларах хучӗ. 4Мӗншӗн тесен пурте ытлашшине Турра парне пачӗҫ. Ку вара хӑйне тӑранса пурӑнмалӑх юлашки пур-ҫук укҫине пӗтӗмпех хучӗ»+.

Турӑ Ҫуртне аркатасси ҫинчен

(Мф. 24:1-2; Мк. 13:1-2)

5•Иисусӑн хӑш-пӗр вӗренекенӗсем Турӑ Ҫурчӗ ҫинчен: «Вӑл епле капмар! Ӑна хаклӑ чулсемпе, Турра парнеленӗ япаласемпе илемлетнӗ», – тесе калаҫнӑ. Ҫавӑн чухне Иисус вӗсене каланӑ: 6«Вӑхӑт ҫитӗ, эсир ҫакӑнта куракан ҫуртсене пӗтӗмпех аркатӗҫ, чул ҫинче чул та юлмӗ»+.

7«Вӗрентекен, вӑл хӑҫан пулӗ? Ҫавӑ пуласса мӗнле паллӑ тӑрӑх пӗлмелле?» – тесе ыйтнӑ Унран вӗренекенӗсем. 8Иисус вара ҫапла каланӑ: «Хӑвӑра илӗртсе улталасран асӑрханӑр, мӗншӗн тесен нумайӑшӗ Ман ятӑмпа килӗҫ те: „Эпӗ – Христос!“ – тейӗҫ. „Ӗнтӗ вӑхӑт пӗтесси ҫывӑх!“ – тейӗҫ. Вӗсем хыҫҫӑн ан кайӑр+. 9Вӑрҫӑсем ҫинчен, халӑх пӑлханни ҫинчен илтсен хӑраса ан ӳкӗр. Ҫавӑ малтан пулмалла, анчах ун хыҫҫӑн та тӳрех вӑхӑт пӗтмӗ-ха». 10Иисус татах каланӑ: «Халӑх ҫине халӑх тапӑнӗ, патшалӑх ҫине патшалӑх вӑрҫӑпа тухӗ;+
11вырӑнӑн-вырӑнӑн питӗ хытӑ ҫӗр чӗтреннисем, выҫлӑх ҫулсем тата вӗлерекен чир-чӗрсем пулӗҫ. Тӳпере хӑрушӑ пулӑмсемпе аслӑ паллӑсем курӑнӗҫ+.

12Ҫаксем пурте пуличчен, малтан, Ман ятӑмшӑн сирӗн ҫине алӑ ҫӗклӗҫ, синагогӑсемпе тӗрмесене тытса парса хӗсӗрлӗҫ, пуҫлӑхсемпе патшасем умне илсе пырса тӑратӗҫ+. 13Ҫакӑ йӑлтах Ман ҫинчен ҫирӗплетсе пӗлтермешкӗн пулӗ. 14Ҫакна чӗре варне хурӑр: мӗн тавӑрса калас-ши тесе малтанах ан кулянӑр, 15мӗншӗн тесен Эпӗ сирӗн чӗлхе-ҫӑварӑра ӑслӑлӑх парӑп. Тӑшманӑрсенчен пӗри те сире хирӗҫ сӑмах тупса калаймӗ, сире хирӗҫ тӑраймӗ+. 16Тата сире аҫӑр-аннӗрсем те, тӑванӑрсем те, хурӑнташӑрсем те, тусӑрсем те сутӗҫ, сиртен хӑшне-пӗрне вӗлерӗҫ. 17Ман ятӑмшӑн сире пурте курайми пулӗҫ. 18Анчах та сирӗн пуҫӑр ҫинчи пӗр ҫӳҫ пӗрчине пӗтерни те Турӑ ӗҫӗшӗн усӑсӑр пулмӗ+. 19Чӑтӑмлӑ пулнипе чунӑрсене ҫӑлса хӑварӑр».

Иерусалима аркатасси ҫинчен

(Мф. 24:15-21; Мк. 13:14-19)

20•«Иерусалима йӗри-тавра ҫар хупӑрласа илнине курсан, вара унӑн юхӑнса тӑрас вӑхӑчӗ ҫывхарнине пӗлӗр! 21Иудея халӑхӗ ун чухне тусем ҫине тартӑр, Иерусалимри ҫынсем хӑвӑртрах хуларан тухчӑр, хула таврашӗнчисем хулана ан кӗччӗр. 22Мӗншӗн тесен ҫак кунсем – тавӑру кунӗсем, вӗсем пирки Ҫырнинче мӗн калани йӑлтах пурнӑҫланӗ. 23Ҫав кунсенче йывӑр ҫын пулнӑ хӗрарӑмсене, кӑкӑр ҫитерекен амӑшӗсене хуйхӑ пулӗ. Ҫӗр ҫине пысӑк асаплӑх килӗ, ҫак халӑха Турӑ ҫилли ҫитӗ+. 24Пӗрисене хӗҫпе вӗлерӗҫ, теприсене тӗрлӗрен урӑх халӑх хушшине тыткӑна илсе кайӗҫ. Иерусалима ют халӑхсем хӑйсен вӑхӑчӗ иртичченех таптӗҫ»+.

Христос тепӗр хут килесси

(Мф. 24:29-31; Мк. 13:24-27)

25•«Хӗвелпе уйӑх ҫинчи, ҫӑлтӑрсем ҫинчи пулӑмсем хӑрушӑ паллӑсем пулӗҫ. Ҫӗр ҫинчи халӑхсем хуйха ӳкӗҫ, ӑнран кайӗҫ. Тинӗс шавласа, кӗрлесе тӑрӗ. 26Тӳпери вӑй-хӑватсем кисренӗҫ. Ҫавӑнпа та, тӗнчене килес асапсене кӗтсе, ҫынсем вилесле сехӗрленсе ӳкӗҫ. 27Вара тӳпери пӗлӗт ҫинче аслӑран та аслӑ мухтавпа тата хӑватпа килекен Этем Ывӑлне курӗҫ. 28Ҫаксем пула пуҫласан пуҫӑрсене усас вырӑнне ҫӗклӗр, мӗншӗн тесен сирӗн ҫӑлӑнас вӑхӑтӑр ҫывхарать».

Смоква йывӑҫҫипе танлаштарни

(Мф. 24:32-35; Мк. 13:28-31)

29•Унтан Иисус вӗсене ытарлӑх каласа панӑ: «Смоква йывӑҫҫи ҫине, ытти мӗн пур йывӑҫсем ҫине пӑхӑр-ха. 30Вӗсем ҫулҫӑ кӑлара пуҫласан эсир ҫу ҫывхарса килнине пӗлетӗр. 31Ҫавӑн пекех, ҫаксем пула пуҫланине курсан, Турӑ Патшалӑхӗ ҫывӑххине пӗлӗр. 32Чӑн калатӑп сире: ҫаксем пурте ҫак ӑру пӗтичченех пулса иртӗҫ+. 33Ҫӗрпе пӗлӗт те пӗтӗ, Ман сӑмахӑмсенчен пӗри те пӗтмӗ»+.

Сыхӑ тӑма чӗнни

34«Хӑвӑра хӑвӑр асӑрхӑр: ҫиесшӗн, ӗҫсе ӳсӗрӗлесшӗн ҫӑткӑнланса ан ҫӳрӗр, пурӑнӑҫ хуйхи-суйхипе кӑмӑлӑрсене ан хуҫӑр. Ҫав кун сирӗншӗн кӗтмен ҫӗртен ан пултӑр, 35мӗншӗн тесен ҫав кун пӗтӗм ҫӗр пичӗ ҫинче пурӑнакансене тетеле ҫаклатнӑ пек ҫаклатӗ. 36Ҫавӑнпа ӗнтӗ яланах сыхӑ тӑрӑр, ҫав килес асапсенчен хӑтӑлма вӑй-хал ыйтса кӗлтӑвӑр, Этем Ывӑлӗ умне тӑма тивӗҫлӗ пулӑр»+.

37Кӑнтӑрла Иисус Турӑ Ҫуртӗнче вӗрентнӗ, каҫхине хуларан тухса Елеон ятлӑ ту ҫинче ҫӗр каҫнӑ+. 38Вӑл вӗрентнине итлеме пӗтӗм халӑх куллен ир-ирех Турӑ Ҫуртне пуҫтарӑннӑ.

22-мӗш сыпӑк

Иисуса хирӗҫ тунӑ кавар

(Мф. 26:1-5, 14-16; Мк. 14:1-2, 10-11; Ин. 11:45-53)

22^1•Тутлӑлла ҫӑкӑр уявӗ, пасха текен уяв, ҫывхарса килнӗ. 2Аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисем, халӑхран хӑранипе, Иисуса вӗлерме вӑрттӑн май шыранӑ. 3Вун иккӗшӗнчен пӗрин, Искариот текен Иудӑн, ӑшне шуйттан кӗнӗ+. 4Вӑл вара кайнӑ та Иисуса мӗнле тытса парасси ҫинчен аслӑ священниксемпе, пуҫлӑхсемпе канаш тунӑ. 5Лешсем савӑннипе ӑна укҫа пама пулнӑ. 6Вара Иуда, вӗсемпе килӗшсе татӑлсан, Иисуса халӑхран вӑрттӑн тытса пама меллӗ вӑхӑт шыранӑ+.

Пасха апачӗ тума хатӗрленни

(Мф. 26:17-25; Мк. 14:12-21; Ин. 13:21-30)

7•Тутлӑлла ҫӑкӑр уявӗ ҫитнӗ. Ҫавӑн чухне пасха валли путек пусмалла пулнӑ+. 8Иисус вара Петрпа Иоана ҫапла каласа янӑ: «Кайӑр та хамӑр валли пасха апачӗ хатӗрлесе хурӑр». 9«Эсӗ пире ӑҫта хатӗрлеме хушатӑн?» – тесе ыйтнӑ Унран вӗсем. 10Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Эсир хулана пырса кӗнӗ чух кӑкшӑмпа шыв ҫӗклесе пыракан ҫынна тӗл пулӑр. Вара ун хыҫӗнчен кайӑр та вӑл кӗрекен ҫурта кӗрӗр. 11Унтан кил хуҫине калӑр: „Вӗрентекен санран ыйтать: Манӑн пасха апатне вӗренекенӗмсемпе пӗрле хӑш пӳлӗмре ҫимелле пулать?“ 12Вӑл сире янтӑласа хунӑ пысӑк та хӑтлӑ пӳлӗм кӑтартӗ, ҫавӑнта хатӗрлӗр». 13Петрпа Иоанн хулана кайсан пӗтӗмпех Иисус каланӑ пек пулса иртнӗ. Унтан вӗсем пасха апачӗ хатӗрлесе хунӑ.

Аслӑ каҫхи апат

(Мф. 26:26-30; Мк. 14:22-26; 1 Кор. 11:23-25)

14•Вӑхӑт ҫитсен Иисус вун икӗ апостолӗпе пӗрле сӗтел хушшине ларнӑ. 15-16Унтан вӗсене ҫапла каланӑ: «Пасха апачӗ Турӑ Патшалӑхӗнче пулса ҫитмесӗр те Эпӗ ӑна урӑх ҫиеймӗп, ҫавӑнпа калатӑп та сире: асап куриччен малтан Манӑн ӑна питӗ сирӗнпе ларса ҫиес килет»+. 17Вара Иисус курка илсе Турра тав тунӑ та каланӑ: «Ҫакна илӗр те кашниех ӗҫсе парӑр. 18Калатӑп сире: Турӑ Патшалӑхӗ килмесӗр те Эпӗ ӗнтӗ иҫӗм ҫырли эрехне ӗҫеймӗп». 19Вӑл тата ҫӑкӑр илсе Турра тав тунӑ та, вӗренекенӗсене хуҫа-хуҫа парса, каланӑ: «Ҫакӑ – сирӗншӗн паракан Манӑн Ӳтӗм. Малашне те Мана аса илсе ҫак йӑлана тӑвӑр»+. 20Каҫхи апат хыҫҫӑн, ҫавнашкалах, Иисус курка илсе каланӑ: «Ҫак курка – сирӗншӗн юхакан Юнӑмпа ҫирӗплетнӗ Ҫӗнӗ Халал.
21Акӑ ӗнтӗ Мана сутакан та Манпа пӗрле ҫак сӗтел хушшинчех ларать+. 22Этем Ывӑлӗн малтанах палӑртнӑ ҫулне утса тухмаллах, анчах та Ӑна тытса паракана хуйхӑ пулӗ»+.

23Вӗренекенӗсем вара пӗр-пӗринчен ыйтса: «Пирӗн хушшӑмӑртан кам тытса пама пултарӗ-ши?» – тесе калаҫнӑ.

Тарҫӑ пек пулӑр

24•Ҫавӑнтах тата вӗсем хӑйсем хушшинче хӑшӗ аслӑраххи пирки тавлашма тытӑннӑ. 25Иисус вӗсене каланӑ: «Патшасем халӑхпа хуҫаланаҫҫӗ, халӑхпа пуҫ пулакансене „ырӑ хуҫам“ теҫҫӗ. 26Эсир унашкал ан пулӑр. Сирӗн хушшӑрта асли кӗҫӗнни пек пултӑр, хуҫи те тарҫӑ пек пултӑр+. 27Хӑшӗ аслӑ: кӗрекере лараканни-и е ӗҫлесе тӑракан тарҫи? Кӗрекере лараканни мар-и вара? Анчах та акӑ Эпӗ сирӗн хушшӑрта тарҫӑ пек пултӑм+. 28Мана йывӑр чухне эсир Манпа пӗрле пултӑр+. 29-30Ман Патшалӑхӑмра кӗрекере ӗҫсе ҫиччӗр тесе, Израилӗн вун икӗ ӑрӑвӗн тӳри пулма престол ҫине ларччӑр тесе Аттем Мана Патшалӑх парса хӑварнӑ пекех, Эпӗ те сире Патшалӑх шанса парса хӑваратӑп»++.

Петр тунасса Иисус малтанах калани

(Мф. 26:31-35; Мк. 14:27-31; Ин. 13:36-38)

31•Иисус вара каланӑ: «Эх, Симон, Симон! Акӑ ӗнтӗ шуйттан сире тулӑ алланӑ пек аллама ирӗк ыйтса илчӗ. 32Анчах та ӗненӗвӳ ан чактӑр тесе Эпӗ саншӑн кӗлтурӑм. Эсӗ те кайран, ху тӗрексӗр пулнӑшӑн ӳкӗнсен, тӑванусене тӗреклӗх пар»+. 33«Хуҫамӑр, эпӗ Санпа пӗрле тӗрмене ларма та, вилме те хатӗр!» – тенӗ Ӑна Петр+. 34«Петр, сана калатӑп: кӗҫӗр, автан авӑтичченех, эсӗ Мана виҫӗ хутчен пӗлмӗш пулӑн», – тенӗ ӑна Иисус.

35Унтан вӗренекенӗсенчен ыйтнӑ: «Эпӗ сире укҫа енчӗкӗсӗр, хутаҫсӑр, пушмаксӑр янӑ чух сирӗн мӗн те пулин ҫитменни пулчӗ-и?» Лешсем Ӑна хирӗҫ: «Ҫитменни нимӗн те пулмарӗ!» – тенӗ+. 36Иисус вӗсене каланӑ: «Халӗ ӗнтӗ укҫа енчӗкӗ пуррисем ӑна илччӗр, хутаҫне те илччӗр. Камӑн хӗҫ ҫук, вӑл тумтирне сутса хӗҫ илтӗр. 37Мӗншӗн тесен Ҫырнинче: „Ӑна вӑрӑ-хурах шутне кӗртӗҫ“ тесе калани Манпа пурнӑҫланмаллах, ҫакӑ часах пулса иртмелле». 38«Хуҫамӑр! Акӑ кунта икӗ хӗҫ пур», – тенӗ вӗсем. «Ҫитет», – тенӗ Вӑл вӗренекенӗсене.

Елеон тӑвӗ ҫинче кӗлтуни

(Мф. 26:36-46; Мк. 14:32-42)

39•Унтан тухсан Иисус хӑнӑхнӑ йӑлипе Елеон тӑвӗ ҫине кайнӑ. Унпа пӗрле вӗренекенӗсем те пынӑ. 40Вырӑна ҫитсен Иисус вӗсене каланӑ: «Илӗртнипе ҫылӑха кӗрес марччӗ тесе кӗлтӑвӑр»+. 41Хӑй вара вӗсем патӗнчен пӗр вӑтӑр утӑма кайнӑ та чӗркуҫленсе ларса 42ҫапла кӗлтунӑ: «Эй, Аттем! Кӑмӑлу пулсан, ҫак асап куркине Манран ирттерсе ярсамччӗ. Ҫапах та Ман ирӗк мар, Санӑн ирӗкӳ пултӑр»+. 43Вара тӳперен ангел курӑнса Ӑна вӑй-хӑват панӑ+. 44Пӑлхана-пӑлхана Иисус тата хытӑрах кӗлтунӑ. Унӑн тарӗ ҫӗре юн пек тумланӑ. 45Кӗлтунӑ хыҫҫӑн Вӑл вӗренекенӗсем патне пынӑ та лешсем куляна-куляна ҫывӑрсах кайнине курнӑ. 46«Эсир мӗншӗн ҫывӑратӑр? Илӗртнипе ҫылӑха кӗрес марччӗ тесе, тӑрса кӗлтӑвӑр», – тенӗ вӗсене Иисус.

Иисуса тытни

(Мф. 26:47-56; Мк. 14:43-50; Ин. 18:3-11)

47•Иисус ҫапла каласа тӑнӑ чух унта пӗр ушкӑн халӑх пырса ҫитнӗ. Вӗсен умӗнче Вун иккӗшӗнчен пӗри, Иуда ятли, пынӑ. Вӑл Иисуса чуптума Ун умне пырса тӑнӑ, мӗншӗн тесен Иуда лешсене: «Эпӗ Кама чуптӑвӑп, Ҫавӑ Иисус пулӗ», – тесе паллӑ пама пулнӑ[*]+. 48Иисус вара ӑна каланӑ: «Иуда, Этем Ывӑлне чуптусах тытса паратӑн-и?»

49Иисуспа пӗрле пулнисем, ӗҫ-пуҫ епле кайнине курсан: «Хуҫамӑр, хӗҫсене кӑларар мар-и?» – тенӗ Ӑна+. 50Вӗсенчен пӗри аслӑ священникӑн чурине хӗҫпе сулса янӑ та унӑн сылтӑм хӑлхине касса татнӑ. 51Иисус вӗсене каланӑ: «Чарӑнӑр, ҫитӗ!» Унтан Вӑл ҫав тарҫӑ хӑлхине сӗртӗнсе сыватнӑ. 52Хӑйне тытма пынӑ аслӑ священниксене, Турӑ Ҫурчӗн хурал пуҫлӑхӗсене, ятлӑ-сумлӑ ҫынсене Иисус ҫапла каланӑ: «Эсир Мана тытма, вӑрӑ-хураха хирӗҫ тухнӑ пек, хӗҫсемпе, шалҫасемпе килтӗр. 53Эпӗ кашни кун сирӗнпе пӗрле Турӑ Ҫуртӗнче пултӑм, эсир ун чух Мана тӗкӗнмерӗр. Халӗ ӗнтӗ тӗттӗмлӗх хуҫаланать, ку – сирӗн вӑхӑтӑр»+.

Петр Иисуса пӗлмӗш пулни

(Мф. 26:57-58, 69-75; Мк. 14:53-54, 66-72; Ин. 18:12-18, 25-27)

54•Вӗсем Иисуса ярса тытнӑ та аслӑ священник ҫуртне илсе кайнӑ. Петр вӗсем хыҫҫӑн чылай каярахра утса пынӑ. 55Ҫынсем картиш варринче кӑвайт хурса пурте йӗри-тавра пухӑнсан, вӗсен хушшине Петр та пырса ларнӑ. 56Пӗр хӗрарӑм тарҫӑ, Петр кӑвайт умӗнче ларнине курсан, ун ҫине тинкерсе пӑхса каланӑ: «Ку ҫын та Унпа пӗрлеччӗ». 57Анчах та Петр, Иисусран тунса, ҫав хӗрарӑма: «Эпӗ Ӑна пӗлместӗп», – тесе тавӑрнӑ. 58Кӑштахран тепри ӑна асӑрханӑ та: «Эсӗ те ҫав ушкӑнранахчӗ», – тенӗ. Петр ҫав ҫынна та: «Ҫук, ҫук!» – тенӗ. 59Сехете яхӑн вӑхӑт иртсен татах тепри ҫине тӑрсах: «Чӑнах, ку та Унпа пӗрлеччӗ, ку Галилея ҫынни», – тенӗ. 60«Эсӗ тем калаҫатӑн, пӗлместӗп», – тенӗ Петр ӑна хирӗҫ. Вӑл ҫапла каласа тӑнӑ вӑхӑтрах сасартӑк автан авӑтса янӑ. 61Хуҫамӑр ҫавӑрӑнса Петр ҫине тинкерсе пӑхнӑ. Петр вара Хуҫамӑр сӑмахӗсене: «Автан авӑтичченех эсӗ Мана виҫӗ хут пӗлмӗш пулӑн», – тенине аса илнӗ+.

62Унтан Петр картишӗнчен тухнӑ та татӑлсах йӗнӗ.

Иисусран мӑшкӑлласа кулни

(Мф. 26:67-68; Мк. 14:65)

63•Иисуса хураллакан салтаксем Унран ҫав тери мӑшкӑлласа кулнӑ, хӗнесе пӗтернӗ. 64Вӗсем Унӑн куҫне хупласа питрен ҫупа-ҫупа ярса ыйтнӑ: «Эсӗ пророк пулсан, кала, кам ҫапрӗ Сана?» 65Ӑна урӑх сӑмахсем каласа та нумай хур тунӑ.

Иисуса синедриона илсе пыни

(Мф. 26:59-66; Мк. 14:55-64; Ин. 18:19-24)

66•Тул ҫутӑлсанах халӑх хушшинчи ятлӑ-сумлӑ ҫынсемпе аслӑ священниксем тата саккун вӗрентӳҫисем пуҫтарӑннӑ. Вӗсем Иисуса синедрион канашӗ умне тӑратса: 67«Каласам пире: Эсӗ Турӑ Суйласа илни-и? Христос-и?» – тенӗ. «Эпӗ сире каласан та, эсир Мана ӗненмӗр, – тавӑрнӑ Иисус. 68– Хӑвӑртан ыйтсан та эсир Мана хирӗҫ тавӑрса каламӑр, Мана ирӗке те ямӑр. 69Паянтан пуҫласа, малашлӑхра, Этем Ывӑлӗ хӑватлӑ Туррӑн сылтӑм енне ларӗ»+. 70Вара пурте: «Апла Эсӗ – Турӑ Ывӑлӗ-и?» – тесе ыйтма пуҫланӑ. Иисус хуравланӑ: «Вӑл Эпӗ тесе эсир каларӑр». 71Лешсем вара: «Ун айӑпне кӑтартни мӗн тума кирлӗ тата пире? Ӗнтӗ Унӑн сӑмахӗсене хамӑр хӑлхапа хамӑрах илтрӗмӗр!» – тенӗ+.

23-мӗш сыпӑк

Иисус Пилат патӗнче

(Мф. 27:1-2, 11-14; Мк. 15:1-5; Ин. 18:28-38)

23^1•Унтан синедрион канашӗнчисем пӗтӗм йышӗпех пурте тӑнӑ та Иисуса Пилат патне илсе кайнӑ+. 2Вара Ӑна ҫапла айӑплама пуҫланӑ: «Ку Ҫын пирӗн халӑха пӑлхатса ҫӳрет. Хӑйне Христос Патша тесе императора налук тӳлеме хушмасть!»+
3Пилат Иисусран ыйтнӑ: «Эсӗ Иудея Патши-и?» Иисус ӑна хирӗҫ: «Эсӗ ху ҫапла каларӑн», – тенӗ+. 4Пилат вара аслӑ священниксене те, халӑха та каланӑ: «Ку Ҫынна айӑплама эпӗ нимӗнле сӑлтав та курмастӑп»+. 5Анчах лешсем ҫине тӑрса хистенӗ: «Галилейӑран пуҫласах Вӑл пӗтӗм Иудея тӑрӑх Хӑйӗн вӗрентӗвӗпе халӑха пӑлхатса ҫӳрет. Акӑ, халӗ кунта килчӗ!» – тенӗ.

Иисуса Ирод патне яни

6Галилея тенине илтсен Пилат: «Вӑл Галилея ҫынни-им?» – тесе ыйтнӑ. 7Иисус хайхи Ирод тытса тӑракан ҫӗр-шывран пулнине пӗлсен, Пилат Ӑна шӑпах ҫав вӑхӑтра Иерусалима пынӑ Ирод патша патне янӑ+. 8Иисуса курсан Ирод питӗ савӑннӑ, мӗншӗн тесен вӑл Ӑна унчченех курасшӑн пулнӑ. Иисус тунӑ ӗҫсем ҫинчен Ирод нумай илтнӗ, ҫавӑнпа Унран мӗнле те пулин хӑват курма ӗмӗтленнӗ+. 9Ирод Ӑна тӗрлӗрен ыйтусем панӑ, анчах Иисус хирӗҫ нимӗн те тавӑрса каламан. 10Аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисем вара Иисуса хыттӑн кӑшкӑра-кӑшкӑра айӑпласа тӑнӑ. 11Анчах та Ирод, салтакӗсемпе пӗрле, Унран тӑраничченех мӑшкӑлласа кулнӑ та Ӑна патшалла ҫутӑ тум тӑхӑнтартса Пилат патне каялла янӑ. 12Малтан пӗр-пӗринпе хирӗҫсе пурӑннӑ Пилатпа Ирод ҫав кун туслашса кайнӑ.

Иисуса вӗлерме ыйтни

(Мф. 27:15-26; Мк. 15:6-15; Ин. 18:39–19:16)

13•Унтан Пилат аслӑ священниксене, пуҫлӑхсене, халӑха чӗнсе пуҫтарнӑ та 14вӗсене каланӑ: «Ку Ҫынна эсир ман пата халӑха пӑтратакан тесе тытса килтӗр. Акӑ, эпӗ сирӗн умӑртах тӗпчерӗм, анчах та эсир айӑпланине ҫирӗплетекен пӗр сӑлтав та тупмарӑм. 15Ирод хӑй те ҫак Ҫынна вӗлермеллех айӑплама нимӗнле сӑлтав та тупайман. Эпӗ Ӑна ун патне янӑччӗ. 16Ҫавӑнпа эпӗ Ӑна чӗн пушӑпа хӗнеттерем те кӑларса ярам». 17Пилатӑн пасха уявӗ ячӗпе тӗрмере ларакансенчен пӗрне халӑх ыйтнипе кӑларса ямалла пулнӑ[*]. 18Вара пӗтӗм халӑх: «Иисуса вӗлерттер! Эпир Вараввӑна ирӗке кӑларттарасшӑн!» – тесе кӑшкӑрма пуҫланӑ. 19Вараввӑна хула халӑхне пӑлхатнӑшӑн, ҫын вӗлернӗшӗн тӗрмене хупса лартнӑ пулнӑ. 20Пилат, Иисуса кӑларса ярасшӑн пулса, каллех халӑха чӗнсе каланӑ. 21Анчах та лешсем: «Пӑталаттар Ӑна! Пӑталаттар!» – тесе кӑшкӑрнӑ. 22Пилат вӗсене виҫҫӗмӗш хут каланӑ: «Мӗн усалли тунӑ вара Вӑл? Ку Ҫынна вӗлерме эпӗ нимӗнле сӑлтав та тупмарӑм, ҫавӑнпа ӗнтӗ Ӑна хӗнеттерем те кӑларса ярам», – тенӗ. 23Анчах та вӗсем хыттӑн кӑшкӑрса, ҫине тӑрсах Иисуса пӑталаттарма ыйтнӑ. Ҫапла кӑшкӑрса-хистесе халӑхпа аслӑ священниксем ҫиеле тухнӑ. 24Пилат вара вӗсем ыйтнине тивӗҫтерес тенӗ. 25Вӑл пӑлхав ҫӗкленӗшӗн тата ҫын вӗлернӗшӗн тӗрмене хупнӑ Вараввӑна вӗсем ыйтнипе ирӗке кӑларса янӑ, Иисуса вара вӗсен аллине панӑ.

Иисус Христоса пӑталани

(Мф. 27:32-44; Мк. 15:21-32; Ин. 19:17-27)

26•Ӑна илсе кайнӑ чух салтаксем хиртен тавӑрӑнакан Киринея ҫыннине, Симона, ярса тытнӑ та, хӗрес йӑттарса, Иисус хыҫҫӑн ҫӗклесе пыма хушнӑ. 27Иисус хыҫӗнчен ҫынсем нумаййӑн пынӑ, хӗрарӑмсем те Уншӑн кӑшкӑрса йӗрсе утнӑ. 28Иисус вӗсем енне ҫавӑрӑнса каланӑ: «Эй, Иерусалим хӗрӗсем! Маншӑн мар, хӑвӑршӑн тата ачӑрсемшӗн хуйхӑрса макӑрӑр. 29Акӑ вӑхӑт ҫитӗ, ун чухне ҫынсем: „Ача туман арӑмсем, ҫуратманнисем, кӑкӑр ҫитерменнисем телейлӗ!“ – тесе калӗҫ+. 30Ҫавӑн чух вӗсем тусене калӗҫ: „Пирӗн ҫине ӳкӗр!“ Сӑртсене те: „Пире хупласа хурӑр!“ – теме пуҫлӗҫ+. 31Ешерсе ларакан йывӑҫа ҫапла тӑваҫҫӗ пулсан, апла хӑрӑккине мӗн пулӗ?»

32Иисуспа пӗрле тата икӗ вӑрӑ-хураха вӗлерме илсе пынӑ. 33«Пуҫ купташки» текен вырӑна ҫитсен Иисуса та, икӗ вӑрӑ-хурахне те хӗрессем ҫумне пӑталанӑ. Пӗрне – Унӑн сылтӑм енне, теприне сулахай енне пӑталаса хунӑ. 34Иисус каланӑ: «Эй, Аттем, каҫар вӗсене! Вӗсем хӑйсем мӗн тунине те пӗлмеҫҫӗ». Иисуса пӑталанӑ салтаксем вара Унӑн тумтирне шӑпа ярса валеҫнӗ+. 35Халӑх пӑхса тӑнӑ. Пуҫлӑхсем те халӑхпа пӗрле Иисусран тӑрӑхласа кулнӑ: «Ыттисене ҫӑлатчӗ! Вӑл Турӑ Суйласа илни, Христос пулсан, Хӑйне Хӑй ҫӑлтӑр», – тенӗ+. 36Салтаксем те, пыра-пыра, Ӑна хӗрхӳлентернӗ хӗрлӗ эрех парса, Унран мӑшкӑлласа 37ҫапла каланӑ: «Эсӗ Иудея Патши пулсан, Хӑвна Ху ҫӑл ӗнтӗ!» 38Унӑн пуҫӗ тӗлне: «Ҫакӑ – Иудея Патши», – тесе грекла, латинла, еврейла ҫырса ҫапнӑ.

39Хӗрес ҫумне пӑталанӑ вӑрӑ-хурахсенчен пӗри Иисуса мӑшкӑлласа: «Эсӗ Христос пулсан, Хӑвна та, пире те ҫӑл!» – тенӗ. 40Тепри вара, пачах урӑхла, ӑна чарса каланӑ: «Эсӗ Турӑран хӑрамастӑн-и-мӗн? Хӑвна та вӗлерме суд тунӑ-ҫке. 41Пире тӗрӗсех айӑпланӑ, ӗҫӗмӗрсемшӗн эпир вилӗме тивӗҫлӗ. Вӑл вара нимӗнле усал ӗҫ те туман»+. 42Унтан вӑл Иисуса: «Хуҫамӑр, Хӑвӑн Патшалӑху ҫитсен аса илсем мана», – тенӗ. 43Иисус ӑна каланӑ: «Чӑн калатӑп сана, паянах эсӗ Манпа пӗрле райра пулӑн».

Иисус Христос вилӗмӗ

(Мф. 27:45-56; Мк. 15:33-41; Ин. 19:28-30)

44-45•Кӑнтӑрла, вун икӗ сехетрен пуҫласа виҫӗ сехетсенелле, пӗтӗм ҫӗр ҫинче сӗм тӗттӗм пулса ларнӑ. Хӗвел тӗттӗмленнӗ. Турӑ Ҫуртӗнчи чаршав та ҫурмалла ҫурӑлса аннӑ. 46Иисус хытӑ кӑшкӑрса каланӑ: «Эй, Аттем! Сывлӑшӑма Санӑн аллуна паратӑп». Ҫапла каласанах Унӑн юлашки сывлӑшӗ тухнӑ+.

47Ҫӗрпӳ, ҫавӑнта мӗн пулнине курсан, Турра мухтаса каланӑ: «Ку, чӑнах та, тӳрӗ ҫын пулнӑ иккен!» 48Пуҫтарӑннӑ халӑх та, мӗн пулса иртнине курсан, хӗрхеннипе пуҫӗсене усса килӗсене тавӑрӑннӑ+. 49Иисуса паллакансем тата Унпа пӗрле Галилейӑран пынӑ хӗрарӑмсем ҫавна аякран пӑхса тӑнӑ+.

Иисус ӳтне тупӑклӑха хуни

(Мф. 27:57-61; Мк. 15:42-47; Ин. 19:38-42)

50-51•Иудейӑри Аримафея хулинче ҫуралса ӳснӗ пӗр Иосиф ятлӑ ҫын пулнӑ. Вӑл, тӳрӗ тата ырӑ кӑмӑллӑскер, иудейсен канашӗнче ларнӑ пулин те, канаш ӗҫӗпе те, йышӑнӑвӗпе те килӗшмен. Вӑл хӑй те Турӑ Патшалӑхне кӗтсе пурӑннӑ. 52Иосиф, Пилат патне пырса, унран Иисус ӳтне пама ыйтнӑ. 53Унтан Ӑна хӗрес ҫинчен антарса пирпе чӗркенӗ те чул ту хысакне алтса тунӑ тупӑклӑха хунӑ. Унччен кунта никама та пытарман пулнӑ. 54-55Галилейӑран Иисуспа пӗрле пынӑ хӗрарӑмсем те Иосиф хыҫӗнчен кайнӑ, вӗсем Унӑн ӳтне тупӑклӑха епле хунине сӑнаса тӑнӑ. Ҫакӑ эрне кун пулса иртнӗ, шӑмат кун вара ӗҫлеме юраман, 56ҫавӑнпа вӗсем килне тавӑрӑннӑ та ырӑ шӑршӑллӑ курӑксем тата сӗрмелли ҫусем хатӗрлесе хунӑ. Вара, саккуна пӑхӑнса, шӑмат кун каннӑ.

24-мӗш сыпӑк

Иисус Христос чӗрӗлсе тӑни

(Мф. 28:1-10; Мк. 16:1-8; Ин. 20:1-10)

24^1•Эрнен малтанхи кунӗнче, ирпе ирех, хатӗрлесе хунӑ ырӑ шӑршӑллӑ ҫӑвӗсене илсе хӗрарӑмсем тупӑклӑх патне пынӑ. Вӗсемпе пӗрле урӑх хӗрарӑмсем те пулнӑ. 2Хайхисем ҫитнӗ те тупӑклӑх умӗнчи чула йӑвантарса куҫарса хунине асӑрханӑ. 3Вара вӗсем тупӑклӑха кӗрсе пӑхнӑ, анчах унта Иисус Хуҫамӑрӑн ӳчӗ пулман. 4Хӗрарӑмсем ним тума пӗлмесӗр тӗлӗнсе тӑнӑ чух, сасартӑк вӗсен умне ҫап-ҫутӑ тумтирлӗ икӗ ҫын пырса тӑнӑ+. 5Хӗрарӑмсем питӗ хӑранипе ҫӗрелле пӑхса тӑнӑ чух вӗсем: «Эсир мӗншӗн Чӗрӗскере вилнисем хушшинче шыратӑр? – тенӗ. 6– Иисус кунта ҫук, Вӑл чӗрӗлсе тӑнӑ! Астӑватӑр-и, Галилейӑра чухнех Вӑл сире: 7„Этем Ывӑлне ҫылӑхлӑ ҫынсен аллине тытса парӗҫ, Ӑна хӗрес ҫумне пӑталӗҫ, виҫҫӗмӗш кунне Вӑл чӗрӗлсе тӑрӗ“, – тесе каланӑччӗ»+. 8Вара хӗрарӑмсем Иисус сӑмахӗсене астуса илнӗ+. 9-10Вӗсем, тупӑклӑх патӗнчен тавӑрӑнсан, мӗн курнине пӗтӗмпех вун пӗр апостола тата ыттисене пурне те каланӑ. Ҫавӑн ҫинчен каласа кӑтартакансем – Мария Магдалина, Иоанна, Иаков амӑшӗ Мария; вӗсемпе пӗрле тата урӑх хӗрарӑмсем те пулнӑ+. 11Анчах вӗсем каласа пани апостолсене пустуй сӑмах пек туйӑннӑ, вӗсем хӗрарӑмсене ӗненмен+.

12Ҫапах та Петр тупӑклӑх патне чупса кайнӑ. Вӑл пӗшкӗнсе шалалла пӑхнӑ та унта выртакан пирсене ҫеҫ курнӑ. Вара мӗн пулнинчен тӗлӗнсе каялла тавӑрӑннӑ.

Еммауса каякан ҫул ҫинче

(Мк. 16:12-13)

13•Ҫав кунах икӗ вӗренекенӗ Иерусалимран вун пӗр ҫухрӑмсенелле ларакан Еммаус ятлӑ яла кайнӑ. 14Ҫул ҫинче вӗсем иртнӗ кунсенче мӗн пулни ҫинчен калаҫса пынӑ. 15Ҫапла вӗсем пӗр-пӗринпе сӑмахласа, тавлашкаласа пынӑ чухне Иисус Хӑй вӗсем патне ҫывхарнӑ та юнашар утнӑ. 16Анчах вӗсен куҫӗсене ҫавӑн чухне улшу курмалла тунӑран вӗсем Иисуса паллайман+. 17«Эсир мӗн ҫинчен калаҫса пыратӑр, мӗншӗн питӗ салхуллӑ?» – тесе ыйтнӑ вӗсенчен Иисус. 18Пӗри, Клеопа ятли, Ӑна ҫапла каланӑ: «Иерусалима килнӗ ҫынсенчен пӗр Эсӗ ҫеҫ ҫак кунсенче унта мӗн пулса иртнине пӗлместӗн пулӗ?»+
19«Мӗн пирки вара?» – тесе ыйтнӑ Иисус. «Назаретри Иисус пирки, – хуравланӑ лешсем. – Вӑл пророкчӗ, Турӑпа пӗтӗм халӑх умӗнче ӗҫӗпе те, сӑмахӗпе те хӑватлӑччӗ. 20Пирӗн аслӑ священниксемпе пуҫлӑхсем вара Ӑна вӗлерме суд тумашкӑн тытса пачӗҫ те хӗрес ҫумне пӑталаттарчӗҫ+. 21Эпир вара Израиле хӑтараканни Ҫавӑ тесе ӗмӗтленеттӗмӗр. Ҫак ӗҫ пулнӑранпа икӗ кун та иртрӗ ӗнтӗ. 22Ҫитменнине тата хамӑр хӗрарӑмсенчен хӑшӗ-пӗрисем пире тӗлӗнтерчӗҫ! Паян ирхине ирех вӗсем тупӑклӑх патне кайнӑ, 23анчах та Унӑн ӳтне тупайман. Тавӑрӑнсан вӗсем хӑйсене ангелсем курӑнни ҫинчен каласа пачӗҫ. Ангелсем вӗсене Иисус чӗрех пулни ҫинчен пӗлтернӗ. 24Вара хамӑр ҫынсем те тупӑклӑх патне кайса пӑхрӗҫ, хӗрарӑмсем каласа пани тӗрӗсех пулнӑ. Вӗсем унта Иисуса Хӑйне курман». 25«Эх, тавҫӑрусӑр та мӑран чунлӑскерсем! – тенӗ вӗсене Иисус. – Пророксем малтанах каланине те ӗненме пултараймастӑр-ҫке. 26Мухтавлӑран та мухтавлӑ пулма Христосӑн ҫак асапа курмалла марччӗ-им вара?»+
27Унтан Иисус вӗсене Моисейран пуҫласа пур пророксем те Ҫырнинче Хӑйӗн пирки мӗн каланине ӑнлантарса панӑ+.

28Вӗсем хӑйсем ҫитес ял патне ҫывхарнӑ. Иисус татах малалла кайма пуҫтарӑннӑ пек тусан, 29вӗренекенӗсем Ӑна чарса: «Кун каҫалана сулӑнчӗ ӗнтӗ, атя, пирӗнпе юл», – тенӗ. Вара Иисус вӗсемпе пӗр пӳрте кӗнӗ. 30Ҫиме ларсан Вӑл ҫӑкӑр илсе пилленӗ те вӗренекенӗсене хуҫа-хуҫа панӑ+. 31Тинех вӗсен куҫӗсем уҫӑлнӑ, тинех вӗсем Ӑна палласа илнӗ, анчах та Иисус вӗсен куҫне курӑнми пулнӑ. 32Вӗренекенӗсем пӗр-пӗрне каланӑ: «Вӑл ҫул ҫинче пирӗнпе калаҫса, Ҫырнине ӑнлантарса пынӑ чух пирӗн чӗресем хавхаланса ҫунмарӗҫ-и вара?»

33Икӗ вӗренекенӗ ҫавӑнтах тӑнӑ та Иерусалима каялла тавӑрӑннӑ. Унта вӗсем вун пӗр апостолпа ыттисем пӗрле пухӑннӑ ҫӗре пынӑ. 34Вара пухӑннисем: «Хуҫамӑр чӑннипех чӗрӗлсе тӑнӑ! Вӑл Симона та курӑннӑ», – тенӗ+. 35Икӗ вӗренекенӗ ҫул ҫинче мӗн пулса иртнине тата ҫӑкӑр хуҫа-хуҫа панинчен хӑйсем Иисуса епле палласа илнине каласа кӑтартнӑ.

Чӗрӗлсе тӑнӑ Иисус вӗренекенӗсене курӑнни

(Мф. 28:16-20; Мк. 16:14-18; Ин. 20:19-23; Ӗҫ-хӗл. 1:6-8)

36•Ҫапла калаҫса ларнӑ чух вӗсем Иисус хӑйсем хушшинче тӑнине курах кайнӑ. «Канӑҫлӑх пултӑр сире», – тенӗ Вӑл. 37Вӗренекенӗсем ҫав тери хӑраса ӳкнӗ, куҫа темле сывлӑш курӑнать пулӗ тесе шухӑшланӑ+. 38«Эсир мӗншӗн аптӑраса ӳкрӗр? – тенӗ вӗсене Иисус. – Сирӗн пуҫӑра мӗншӗн унашкал шухӑшсем пырса кӗреҫҫӗ? 39Ман алӑсене, урасене пӑхӑр-ха: Ку – Эпӗ! Эсир Мана хыпаласа пӑхӑр. Куратӑр вӗт, Манӑн ӳт те, шӑмӑ та пур. Сывлӑшӑн ҫавсем ҫук»+. 40Ҫапла каласан вӗсене Хӑйӗн аллине, урине кӑтартнӑ. 41Вӗсем савӑннипе ӗненеймесӗр тӗлӗнсе тӑнӑ чух Иисус вӗсенчен: «Сирӗн кунта мӗн те пулин ҫимелли пур-и?» – тесе ыйтнӑ+. 42Вӗренекенӗсем Ӑна ӑшаланӑ пулӑ тата караслӑ пыл панӑ. 43Иисус, илсе, вӗсем умӗнчех ҫинӗ.

44Унтан Вӑл вӗренекенӗсене ҫапла каланӑ: «Ман ҫинчен Моисей саккунӗнче, пророксен кӗнекинче, псаломсенче ҫырни пурте пурнӑҫланмалла тесе Эпӗ хӑвӑрпа пӗрле чухнех каланӑччӗ. Ҫавсем ӗнтӗ пӗтӗмпех пурнӑҫланчӗҫ». 45Ҫавӑн чух Вӑл вӗренекенӗсене Ҫырнинче мӗн каланине ӑнланма ӑслӑлӑх панӑ,+
46вара вӗсене каланӑ: «Ҫырнинчи пекех, Христосӑн ҫапла асап курмаллаччӗ, виҫҫӗмӗш кунне вилӗмрен чӗрӗлсе тӑмаллаччӗ+. 47Иерусалимран пуҫласа мӗн пур халӑхсене ӳкӗнме, ҫылӑх каҫарттарма Ун ячӗпе ӳкӗтлесе вӗрентмелле. 48Эсир вара – ҫавна курса-илтсе ҫирӗплетекенсем+. 49Мана Атте пама пулнине Эпӗ сире те паратӑп, анчах та эсир ҫӳлтен хӑват иличчен Иерусалимрах юлӑр»+.

Иисус Христос тӳпене ҫӗкленни

(Мк. 16:19-20; Ӗҫ-хӗл. 1:9-11)

50•Унтан Иисус вӗренекенӗсене хуларан илсе тухнӑ та Вифание ҫитиччен вӗсемпе пынӑ. Вара аллисене ҫӗклесе вӗсене пилленӗ+. 51Пиллесе тӑнӑ чухнех Вӑл, вӗсенчен уйӑрӑлса, тӳпене ҫӗклене пуҫланӑ. 52Вӗренекенӗсем Ӑна ӳксе пуҫҫапнӑ та питӗ савӑнса Иерусалим хулине тавӑрӑннӑ+. 53Ҫав кунран пуҫласа вӗсем ялан Турӑ Ҫуртӗнче пулнӑ, ялан Турра аслӑласа мухтанӑ.

Аминь.+

* 5:27 Левий – Матфей апостолӑн еврейла ячӗ.

* 9:55-56 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче «Чун-чӗрӗрсем мӗнле Сывлӑшпа тулнине те пӗлместӗр. Этем Ывӑлӗ ҫын чунне пӗтерме килмен, ҫӑлма килнӗ» сӑмахсем ҫук.

* 11:2 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче «Санӑн ирӗкӳ ҫӗр ҫинче те ҫӳлти пекех пултӑр» сӑмахсем ҫук.

* 11:4 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче «усалтан хӑтар пире» сӑмахсем ҫук.

* 11:15 Веельзевул – шуйттанӑн, усал сывлӑшсен пуҫлӑхӗн, пӗр ячӗ.

* 14:24 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче «мӗншӗн тесен чӗнсе хунисем нумай та, суйласа илнисем сахал» сӑмахсем ҫук.

* 17:36 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче ку сӑвӑ ҫук.

* 22:47 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче «мӗншӗн тесен Иуда лешсене: „Эпӗ Кама чуптӑвӑп, Ҫавӑ Иисус пулӗ“, – тесе паллӑ пама пулнӑ» сӑмахсем ҫук.

* 23:17 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче ку сӑвӑ ҫук.

+ 1:3 Ӗҫ-хӗл. 1:1
+ 1:5 Мф. 2:1,
+ 1:6 Филиппӑсем патне 3:6
+ 1:13 Ӗҫ-хӗл. 10:4

+ 1:15 Лк. 7:28, Лк. 7:33, Галатсем патне 1:15

+ 1:17 Мф. 11:14, Мф. 17:12-13, Мк. 1:2
+ 1:26 Мф. 2:23, Ин. 1:45, Мф. 1:16
+ 1:31 Мф. 1:20
+ 1:32 Мк. 11:10
+ 1:33 1 Кор. 15:24, Апокалипсис 11:15
+ 1:35 Мф. 18:20, Мф. 14:33
+ 1:37 Мк. 10:27
+ 1:48 Лк. 11:27

+ 1:54 Римсем патне 4:13, Галатсем патне 3:16, Еврейсем патне 2:16

+ 1:69 Ӗҫ-хӗл. 3:21, Римсем патне 1:2, Тит патне 1:1-2

+ 1:73 Еврейсем патне 6:13,
+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6, Мф. 3:3, Мк. 1:2-3
+ 1:77 Лк. 3:3
+ 1:79 Мф. 4:16
+ 1:80 Лк. 3:2
• 2:1 Мф. 1:18-25
+ 2:1 Ӗҫ-хӗл. 5:37
+ 2:4 Лк. 1:26-27,
+ 2:9 Ӗҫ-хӗл. 12:7
+ 2:11 Мф. 1:21,
+ 2:13 Апокалипсис 5:11
+ 2:14 Лк. 19:38
+ 2:19 Лк. 2:51
+ 2:30 Ин. 8:12
+ 2:35 Ин. 19:25
+ 2:37 Ӗҫ-хӗл. 13:2, Ӗҫ-хӗл. 14:23
+ 2:39 Мф. 2:23, Лк. 1:26-27
+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34
+ 2:51 Лк. 2:19
• 3:1 Мф. 3:1-12, Мк. 1:1-8, Ин. 1:19-28
+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Мф. 26:3, Ин. 11:49, Лк. 1:63, Лк. 1:80, Ин. 1:6-7

+ 3:7 Мф. 12:34, Мф. 23:33
+ 3:8 Лк. 16:24, Ин. 8:33
+ 3:9 Лк. 13:9, Мф. 7:19
+ 3:10 Ӗҫ-хӗл. 2:37, Ӗҫ-хӗл. 16:30
+ 3:11 Мф. 25:35, Иаков ҫырӑвӗ 2:15-16
+ 3:14 Лк. 19:8
+ 3:15 Ин. 1:19-20
+ 3:17 Мф. 13:30

+ 3:20 Мф. 11:2, Мф. 14:1-12, Мк. 6:17-18, Ин. 3:24

• 3:21 Мф. 3:13-17, Мк. 1:9-11

+ 3:21 Ӗҫ-хӗл. 7:56

+ 3:22 Ин. 1:32-33, Мк. 9:7, Ин. 12:28, Лк. 9:35, Петрӑн 2-мӗш 1:17

• 3:23 Мф. 1:1-17

• 4:1 Мф. 4:1-11, Мк. 1:12-13

+ 4:2 Фессалоникисем патне 1-мӗш 3:5, Мф. 21:18

+ 4:6 Иоанӑн 1-мӗш 5:19, Апокалипсис 13:2
• 4:14 Мф. 13:53-58, Мк. 6:1-6
+ 4:15 Мк. 1:21
+ 4:16 Мф. 2:23, Лк. 2:39
+ 4:23 Мф. 11:23, Мк. 2:1-12, Ин. 4:46-53
+ 4:24 Ин. 4:44
+ 4:25 Иаков ҫырӑвӗ 5:17
+ 4:30 Ин. 8:59, Ин. 10:39
• 4:31 Мк. 1:21-28
+ 4:31 Мф. 4:13
+ 4:32 Мф. 7:28-29

+ 4:34 Мф. 8:29, Мк. 1:23-24, Лк. 8:28, Ӗҫ-хӗл. 19:15

+ 4:35 Лк. 9:42, Ӗҫ-хӗл. 8:7
• 4:38 Мф. 8:14-17, Мк. 1:29-34
+ 4:38 1 Кор. 9:5
+ 4:41 Мф. 12:16, Мк. 3:12
• 4:42 Мк. 1:35-39
+ 4:42 Лк. 5:16
• 5:1 Мф. 4:18-22, Мк. 1:16-20
+ 5:1 Мф. 14:34, Мк. 6:53
+ 5:4 Ин. 21:6
+ 5:10 Мф. 13:47
• 5:12 Мф. 8:1-4, Мк. 1:40-45
+ 5:12 Мк. 9:22

+ 5:14 Мф. 9:30, Мф. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14

+ 5:16 Мф. 14:23, Лк. 4:42
• 5:17 Мф. 9:1-8, Мк. 2:1-12
+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46
+ 5:20 Мф. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 5:21 Мф. 26:65,
• 5:27 Мф. 9:9-17, Мк. 2:13-22
+ 5:29 Лк. 19:6
+ 5:30 Лк. 15:2
+ 5:32 Лк. 15:7, Тимофей патне 1-мӗш 1:15
• 5:33 Мф. 9:14-17, Мк. 2:18-22

+ 5:33 Мф. 11:2, Лк. 11:1, Ин. 1:35, Лк. 18:12

+ 5:34 Мф. 25:1-13, Ин. 3:29, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2

+ 5:35 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 6:1 Мф. 12:1-14, Мк. 2:23
+ 6:6 Мк. 1:21
+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 6:9 Лк. 14:3
• 6:12 Мф. 10:1-4, Мк. 3:13-19
+ 6:14 Мф. 16:18, Ин. 1:42
+ 6:15 Мф. 9:9
+ 6:16 Лк. 22:47
• 6:17 Мф. 4:23
+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46
+ 6:21 Ин. 7:37, 2 Кор. 7:10
+ 6:22 Петрӑн 1-мӗш 4:14

+ 6:23 Ӗҫ-хӗл. 5:41, Иаков ҫырӑвӗ 1:2, 2 Кор. 12:10

+ 6:24 Мф. 6:2, Иаков ҫырӑвӗ 5:1

• 6:27 Мф. 5:38-48

+ 6:28 Лк. 23:34, Ӗҫ-хӗл. 7:60, Петрӑн 1-мӗш 3:9

+ 6:29 Петрӑн 1-мӗш 2:23, 1 Кор. 6:7
+ 6:31 Мф. 7:12
+ 6:36 Мф. 5:7
• 6:37 Мф. 7:1-5

+ 6:37 Римсем патне 14:10, 1 Кор. 4:5, Римсем патне 2:1, Римсем патне 14:10, Иаков ҫырӑвӗ 2:13

+ 6:38 2 Кор. 9:6, Мк. 4:24, Римсем патне 2:1
+ 6:39 Мф. 15:14
+ 6:40 Мф. 10:24, Ин. 13:16
• 6:43 Мф. 7:17-20, Мф. 12:33-35
+ 6:45 Мф. 15:18, Иаков ҫырӑвӗ 3:6
• 6:46 Мф. 7:24-27
+ 6:46 Мф. 7:22, Мф. 25:11, Ин. 13:13
• 7:1 Мф. 8:5-13
+ 7:4 Ӗҫ-хӗл. 10:2
+ 7:13 Мф. 20:34
+ 7:14 Лк. 8:54
+ 7:16 Мф. 21:11
• 7:18 Мф. 11:2-19
+ 7:19 Ин. 4:25, Ин. 6:14, Ин. 11:27
+ 7:23 Ин. 6:61, Ин. 16:1
+ 7:24 Лк. 3:2
+ 7:26 Мф. 14:5, Мф. 21:26
+ 7:27 Мк. 1:2
+ 7:28 Лк. 1:15
+ 7:29 Лк. 3:12
+ 7:33 Мф. 3:4, Лк. 1:15
+ 7:34 Ин. 2:1, Ин. 12:2, Лк. 5:30
• 7:36 Мф. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Ин. 12:1-8
+ 7:39 Лк. 15:2
+ 7:41 Мф. 18:28

+ 7:42 Мф. 6:14, Мк. 11:25-26, Ефессем патне 4:32, Колоссӑсем патне 3:13

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42, Ефессем патне 2:8

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Мф. 27:56, Мк. 16:9, Лк. 24:10, Ин. 19:25

+ 8:3 Лк. 24:10
• 8:4 Мф. 13:1-9, Мк. 4:1-9
+ 8:8 Мф. 11:15, Апокалипсис 2:7
• 8:9 Мф. 13:10-23, Мк. 4:10-25
+ 8:10 Мф. 19:11,
+ 8:11 Ӗҫ-хӗл. 8:4
+ 8:13 Галатсем патне 1:6, Еврейсем патне 6:4

+ 8:14 Мф. 6:25, Мк. 10:23, Тимофей патне 1-мӗш 6:10

+ 8:15 Ин. 15:5
+ 8:16 Мф. 5:15, Лк. 11:33
+ 8:17 Мф. 10:26, Лк. 12:2
• 8:19 Мф. 12:46-50, Мк. 3:31-35

+ 8:19 Мк. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Ӗҫ-хӗл. 1:14, 1 Кор. 9:5, Галатсем патне 1:19

+ 8:21 Ин. 15:14, Еврейсем патне 2:11
• 8:22 Мф. 8:23-27, Мк. 4:35-41
+ 8:22 Мф. 8:18, Мк. 4:35
• 8:26 Мф. 8:28-34, Мк. 5:1-20
+ 8:28 Лк. 4:34
+ 8:35 Лк. 10:39
+ 8:37 Лк. 5:8, Ӗҫ-хӗл. 16:39
• 8:40 Мф. 9:18-26, Мк. 5:21-43
+ 8:41 Лк. 13:14, Ӗҫ-хӗл. 13:15, Ӗҫ-хӗл. 18:8
+ 8:44 Мк. 3:10
+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 8:48 Лк. 7:50, Ефессем патне 2:8
+ 8:51 Мк. 14:33, Лк. 9:28
+ 8:52 Ин. 11:11

+ 8:54 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ӗҫ-хӗл. 3:7, Ӗҫ-хӗл. 9:41, Лк. 7:14

+ 8:56 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 9:1 Мф. 10:5-15, Мк. 6:7-13
+ 9:1 Лк. 6:12-16
+ 9:5 Ӗҫ-хӗл. 13:51
+ 9:6 Мк. 1:15
• 9:7 Мф. 14:1-12, Мк. 6:14-29
+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19
+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8
• 9:10 Мф. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Ин. 6:1-14
+ 9:10 Лк. 9:2
• 9:18 Мф. 16:13-19, Мк. 8:27-29
+ 9:19 Лк. 9:7,
+ 9:20 Лк. 22:67, Ин. 11:27
• 9:21 Мф. 16:20-28, Мк. 8:30

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7, Ин. 2:19

+ 9:23 Мф. 10:38-39, Лк. 14:27

+ 9:25 Лк. 12:20

+ 9:26 Римсем патне 1:16, Тимофей патне 2-мӗш 1:8,

+ 9:27 Лк. 21:32, Ин. 21:22
• 9:28 Мф. 17:1-8, Мк. 9:2-8
+ 9:28 Мк. 14:33, Лк. 8:51
+ 9:35 Лк. 23:35, Петрӑн 2-мӗш 1:17
• 9:37 Мф. 17:14-18, Мк. 9:14-27
+ 9:42 Лк. 4:35
• 9:43 Мф. 17:22-23, Мк. 9:30-32
+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33
+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34
• 9:46 Мф. 18:1-5, Мк. 9:33-40
+ 9:48 Мф. 10:40, Лк. 10:16, Ин. 13:20
+ 9:49 Мф. 7:22, Мф. 12:27, Ӗҫ-хӗл. 19:13,
+ 9:50 Лк. 11:23
+ 9:51 Лк. 24:51, Ӗҫ-хӗл. 1:9
+ 9:52 Мф. 10:5
+ 9:54 Апокалипсис 13:13
• 9:57 Мф. 8:19-22
• 10:1 Мф. 10:7-16
+ 10:2 Мф. 9:37-38, Ин. 4:35
+ 10:3 Мф. 10:16

+ 10:7 Галатсем патне 6:6, Тимофей патне 1-мӗш 5:18

+ 10:8 1 Кор. 10:27
+ 10:9 Мк. 1:15
+ 10:11 Ӗҫ-хӗл. 13:51
• 10:13 Мф. 11:20-24
+ 10:13 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 10:16 Мф. 10:40, Мф. 25:45, Ин. 13:20, Галатсем патне 4:14

+ 10:17 Мк. 16:17, Ӗҫ-хӗл. 5:16, Ӗҫ-хӗл. 8:7, Ӗҫ-хӗл. 16:18, Ӗҫ-хӗл. 19:12

+ 10:18 Апокалипсис 9:1, Апокалипсис 12:8-9

+ 10:19 Мк. 16:18, Ӗҫ-хӗл. 28:3-5

+ 10:20 Еврейсем патне 12:23, Апокалипсис 3:5

• 10:21 Мф. 11:25-27, Мф. 13:16-17

+ 10:22 Ин. 6:46, Ин. 7:29, Ин. 8:19, Ин. 10:15

+ 10:23 Мф. 13:16-17

+ 10:24 Еврейсем патне 11:13, Петрӑн 1-мӗш 1:10-12

+ 10:25 Лк. 18:18

+ 10:27 Мф. 22:37, Мк. 12:30

+ 10:28 Римсем патне 10:5, Галатсем патне 3:12

+ 10:33 Ин. 4:9, Ин. 8:48
+ 10:38 Ин. 11:1, Ин. 12:2
+ 10:39 Лк. 8:35
+ 10:41 Лк. 12:25
• 11:1 Мф. 6:9-15, Мф. 7:7-11
+ 11:1 Мф. 11:2, Мк. 2:18, Ин. 1:35
+ 11:4 Мф. 26:41

+ 11:10 Мф. 18:19, Мф. 21:22, Мк. 11:24, Ин. 14:13-14, Иоанӑн 1-мӗш 3:22, Иоанӑн 1-мӗш 5:14

+ 11:13 Мф. 12:34, Ӗҫ-хӗл. 2:38

• 11:14 Мф. 12:22-30, Мф. 12:43-45, Мк. 3:20-27

+ 11:15 Мф. 9:34, Мф. 10:25
+ 11:16 Мк. 8:11, 1 Кор. 1:22
+ 11:19 Лк. 9:49, Ӗҫ-хӗл. 19:13
+ 11:23 Лк. 9:50
+ 11:26 Петрӑн 2-мӗш 2:20
+ 11:27 Лк. 1:48

+ 11:28 Ин. 13:17, Иаков ҫырӑвӗ 1:22, Римсем патне 2:13

• 11:29 Мф. 12:38-42, Мф. 16:1-4, Мк. 8:11-13
+ 11:31 Мф. 12:6
• 11:33 Мф. 6:22-23
+ 11:33 Мф. 5:15, Мк. 4:21, Лк. 8:16

• 11:37 Мф. 23:1-36, Мк. 12:38-40, Лк. 20:45-47

+ 11:38 Мк. 7:3-5
+ 11:42 Лк. 18:12
+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46
+ 11:48 Ӗҫ-хӗл. 7:51-52
+ 11:49 Мф. 21:35

+ 11:50 Апокалипсис 18:24, Иоанӑн 1-мӗш 3:12, Еврейсем патне 11:4,

+ 11:54 Лк. 20:20
+ 12:1 Мф. 16:6, Мк. 8:15, 1 Кор. 5:7-8
+ 12:2 Мф. 10:26, Мк. 4:22, Лк. 8:17
• 12:4 Мф. 10:17-20, Мф. 10:28-33
+ 12:5 Еврейсем патне 10:31
+ 12:7 Мф. 6:26, Мф. 12:12
+ 12:8 Римсем патне 10:9, Апокалипсис 3:5

+ 12:9 Мф. 25:12, Иоанӑн 1-мӗш 2:23, Тимофей патне 2-мӗш 2:12

+ 12:10 Мф. 12:31-32, Мк. 3:29
• 12:13 Мф. 6:19-21, Мф. 6:25-34
+ 12:15 Тимофей патне 1-мӗш 6:6-10,
+ 12:21 Тимофей патне 1-мӗш 6:18

+ 12:22 Филиппӑсем патне 4:6, Петрӑн 1-мӗш 5:7

+ 12:24 Мф. 10:31, Мф. 12:12
+ 12:28 Мф. 8:26, Мф. 14:31, Мф. 16:8
+ 12:32 Ин. 10:16, Лк. 22:29
+ 12:33 Мф. 19:21, Лк. 18:22
• 12:35 Мф. 24:45-51
+ 12:36 Апокалипсис 3:20

+ 12:39 Петрӑн 2-мӗш 3:10, Фессалоникисем патне 1-мӗш 5:2

+ 12:43 Мф. 25:21, Ин. 13:17
+ 12:45 Мф. 25:5
• 12:49 Мф. 10:34-36
+ 12:50 Мк. 10:38
+ 12:51 Ӗҫ-хӗл. 14:4
• 12:54 Мф. 5:25-26, Мф. 16:2-3
+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1
+ 13:4 Ин. 9:7, Ин. 9:11
+ 13:6 Мф. 21:19, Мк. 11:13
+ 13:7 Мф. 7:19, Лк. 3:9
+ 13:10 Мф. 4:23, Мк. 6:2

+ 13:14 Лк. 8:41, Ӗҫ-хӗл. 13:15, Ӗҫ-хӗл. 18:8,

+ 13:15 Лк. 14:5
+ 13:17 Петрӑн 1-мӗш 3:16
• 13:18 Мф. 13:31-33, Мк. 4:30-32
+ 13:19 Мф. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:21 1 Кор. 5:6, Галатсем патне 5:9
• 13:22 Мф. 7:13-14, Мф. 7:21-23
+ 13:25 Мф. 25:11-12
+ 13:28 Мф. 8:12
+ 13:29 Мф. 8:11, Ефессем патне 3:6
+ 13:30 Мф. 19:30, Мф. 20:16, Мк. 10:31
• 13:31 Мф. 23:37-39
+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 13:34 Ӗҫ-хӗл. 7:52,
+ 13:35 Лк. 19:38
+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20
+ 14:3 Мф. 12:10, Мк. 3:4
+ 14:5 Лк. 13:15
+ 14:7 Лк. 11:43
+ 14:11 Мф. 23:12, Лк. 18:14

+ 14:14 1 Кор. 15:23, Фессалоникисем патне 1-мӗш 4:16

• 14:15 Мф. 22:1-10
+ 14:15 Апокалипсис 19:9
• 14:25 Мф. 10:37-38
+ 14:26 Ин. 12:25
+ 14:27 Мф. 16:24, Лк. 9:23
+ 14:34 Мф. 5:13, Мк. 9:50
+ 14:35 Мф. 11:15, Лк. 8:8, Апокалипсис 2:7
• 15:1 Мф. 18:12-14
+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7
+ 15:6 Петрӑн 1-мӗш 2:25
+ 15:7 Лк. 5:31-32

+ 15:24 Римсем патне 11:15, Ефессем патне 2:1, Ефессем патне 2:5, Колоссӑсем патне 2:13

+ 16:8 Ин. 12:36, Фессалоникисем патне 1-мӗш 5:5

+ 16:10 Мф. 25:21, Лк. 19:17
+ 16:13 Мф. 6:24
• 16:14 Мф. 11:12-13
+ 16:14 Тимофей патне 1-мӗш 6:10
+ 16:16 Мф. 3:2, Лк. 4:43, Мф. 11:12-13
+ 16:17 Мф. 5:18
+ 16:18 Мф. 5:32, Мф. 19:19
+ 16:22 Мф. 18:10, Ӗҫ-хӗл. 12:15
+ 16:23 Мф. 11:23, Мф. 8:11
+ 16:24 Лк. 3:8
+ 16:29 Ӗҫ-хӗл. 26:22, Ӗҫ-хӗл. 28:23
+ 16:31 Мф. 28:11-15, Ин. 12:10-11
• 17:1 Мф. 18:6-7, Мф. 18:21-22
+ 17:1 Лк. 22:22
+ 17:2 Мк. 9:42
+ 17:3 Мф. 18:15
+ 17:4 Мф. 6:14
+ 17:5 Мк. 9:24
+ 17:6 Мф. 17:20, Лк. 13:19
+ 17:12 Лк. 5:11,
+ 17:14 Мф. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14
+ 17:16 Лк. 5:12, Ин. 4:9

+ 17:19 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Ефессем патне 2:8

• 17:20 Мф. 24:23-28, Мф. 24:37-41
+ 17:20 Лк. 19:11, Ӗҫ-хӗл. 1:6
+ 17:22 Лк. 5:35, Ин. 8:56
+ 17:23 Мк. 13:21, Лк. 21:28
+ 17:25 Лк. 9:22
+ 17:29 Петрӑн 2-мӗш 2:6-8
+ 17:31 Мк. 13:15
+ 17:33 Мф. 10:39

+ 18:1 Лк. 21:36, Римсем патне 12:12, Ефессем патне 6:18, Колоссӑсем патне 4:2, Фессалоникисем патне 1-мӗш 5:17

+ 18:7 Апокалипсис 6:10, Мк. 13:20, Римсем патне 8:33, Колоссӑсем патне 3:12, Тит патне 1:1

+ 18:8 Еврейсем патне 10:37
+ 18:9 Лк. 16:15
+ 18:10 Ӗҫ-хӗл. 3:1
+ 18:11 Мф. 6:5
+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42
+ 18:14 Мф. 23:12, Лк. 14:11
• 18:15 Мф. 19:13-15, Мк. 10:13-16
+ 18:17 Мф. 18:3
• 18:18 Мф. 19:16-30, Мк. 10:17-31
+ 18:18 Лк. 10:25
+ 18:21 Филиппӑсем патне 3:6
+ 18:22 Лк. 12:33
+ 18:27 Мк. 14:36
+ 18:28 Лк. 5:11
+ 18:29 Лк. 14:26
• 18:31 Мф. 20:17-19, Мк. 10:32-34
+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7, Ин. 2:19
+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45
• 18:35 Мф. 20:29-34, Мк. 10:46-52
+ 18:38 Мф. 22:42, Лк. 1:32
+ 18:42 Лк. 7:50, Ефессем патне 2:8
+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2
+ 19:8 Лк. 3:14
+ 19:9 Лк. 3:8, Ин. 8:33, Ин. 8:39
• 19:11 Мф. 25:14-30
+ 19:11 Лк. 17:20, Ӗҫ-хӗл. 1:6
+ 19:14 Ин. 15:8
+ 19:17 Лк. 16:10
+ 19:26 Мф. 13:12
+ 19:27 Мф. 22:7, Лк. 20:16

• 19:28 Мф. 21:1-11, Мк. 11:1-11, Ин. 12:12-19

+ 19:29 Ӗҫ-хӗл. 1:12
+ 19:39 Мф. 21:15-16
+ 19:41 Ин. 11:35
+ 19:44 Лк. 21:6

• 19:45 Мф. 21:12-17, Мк. 11:15-19, Ин. 2:13-22

• 20:1 Мф. 21:23-27, Мк. 11:27-33
+ 20:2 Ӗҫ-хӗл. 4:7
+ 20:4 Лк. 3:3
+ 20:5 Лк. 7:30
+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8
• 20:9 Мф. 21:33-46, Мк. 12:1-12
+ 20:9 Мк. 13:34
+ 20:12 Лк. 11:48-49
+ 20:13 Мф. 3:17, Еврейсем патне 1:1
+ 20:14 Еврейсем патне 1:2
+ 20:15 Еврейсем патне 13:12
+ 20:16 Ӗҫ-хӗл. 13:46
• 20:19 Мф. 22:15-22, Мк. 12:13-17
+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54
+ 20:22 Мф. 17:24-25
+ 20:23 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 20:25 Римсем патне 13:7
• 20:27 Мф. 22:23-33, Мк. 12:18-27
+ 20:27 Ӗҫ-хӗл. 23:8
+ 20:35 Фессалоникисем патне 2-мӗш 1:5
+ 20:40 Мф. 22:46
• 20:41 Мф. 22:41-46, Мк. 12:35-40
+ 20:41 Лк. 1:32, Лк. 18:38
+ 20:42 Ӗҫ-хӗл. 2:34-35
+ 20:46 Лк. 11:43
• 21:1 Мк. 12:41-44
+ 21:1 Мф. 27:6, Ин. 8:20
+ 21:4 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12
• 21:5 Мф. 24:1-14, Мк. 13:1-13
+ 21:6 Лк. 19:44

+ 21:8 Иоанӑн 1-мӗш 3:7, Колоссӑсем патне 2:8, Фессалоникисем патне 2-мӗш 2:3,

+ 21:10 Апокалипсис 6:4

+ 21:11 Ӗҫ-хӗл. 11:28, Апокалипсис 6:8, Апокалипсис 6:12

+ 21:12 Ӗҫ-хӗл. 4:3, Ӗҫ-хӗл. 17:6, Ӗҫ-хӗл. 18:12, Ӗҫ-хӗл. 24:1, Ӗҫ-хӗл. 25:6

+ 21:15 Ӗҫ-хӗл. 6:10
+ 21:18 Ӗҫ-хӗл. 27:34
• 21:20 Мф. 24:15-21, Мк. 13:14-19

+ 21:23 Мф. 27:25, Фессалоникисем патне 1-мӗш 2:16

+ 21:24 Апокалипсис 11:2
• 21:25 Мф. 24:29-31, Мк. 13:24-27
• 21:29 Мф. 24:32-35, Мк. 13:28-31
+ 21:32 Лк. 9:27
+ 21:33 Петрӑн 2-мӗш 3:10

+ 21:36 Мф. 25:13, Фессалоникисем патне 1-мӗш 5:6, Лк. 18:1, Римсем патне 12:12, Ефессем патне 6:18, Колоссӑсем патне 4:2, Фессалоникисем патне 1-мӗш 5:17

+ 21:37 Мф. 21:23, Мф. 26:55

• 22:1 Мф. 26:1-5, Мф. 26:14-16, Мк. 14:1-2, Мк. 14:10-11, Ин. 11:45-53

+ 22:3 Ин. 13:2

+ 22:6 Ӗҫ-хӗл. 1:16

• 22:7 Мф. 26:17-25, Мк. 14:12-21, Ин. 13:21-30

+ 22:7 1 Кор. 5:7

• 22:14 Мф. 26:26-30, Мк. 14:22-26, 1 Кор. 11:23-25

+ 22:16 Апокалипсис 19:9
+ 22:19 Ин. 6:51, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:24
+ 22:21 Ин. 13:18
+ 22:22 Ӗҫ-хӗл. 2:23
• 22:24 Мф. 18:1-5, Мк. 9:33-37, Лк. 9:46-50
+ 22:26 Мф. 20:26, Мк. 10:43-44
+ 22:27 Мф. 20:28, Ин. 13:4-5
+ 22:28 Еврейсем патне 2:18
+ 22:29 Лк. 12:32
+ 22:30 Мф. 19:28, Апокалипсис 3:21

• 22:31 Мф. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Ин. 13:36-38

+ 22:32 Ин. 17:9
+ 22:33 Ин. 21:19, Ӗҫ-хӗл. 12:4
+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4
• 22:39 Мф. 26:36-46, Мк. 14:32-42
+ 22:40 Мф. 6:13

+ 22:42 Мк. 10:38, Ин. 18:11, Еврейсем патне 5:7, Мф. 6:10

+ 22:43 Мф. 4:11, Мк. 1:13

• 22:47 Мф. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Ин. 18:3-11

+ 22:47 Ӗҫ-хӗл. 1:16
+ 22:49 Лк. 22:38
+ 22:53 Лк. 20:1, Ефессем патне 6:12

• 22:54 Мф. 26:57-58, Мф. 26:69-75, Мк. 14:53-54, Мк. 14:66-72, Ин. 18:12-18, Ин. 18:25-27

+ 22:61 Лк. 22:34

• 22:63 Мф. 26:67-68, Мк. 14:65

• 22:66 Мф. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Ин. 18:19-24

+ 22:69 Мк. 16:19, Ӗҫ-хӗл. 7:56, Еврейсем патне 1:3

+ 22:71 Мф. 9:3, Ин. 10:36

• 23:1 Мф. 27:1-2, Мф. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Ин. 18:28-30

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ӗҫ-хӗл. 3:13, Ӗҫ-хӗл. 4:27, Тимофей патне 1-мӗш 6:13

+ 23:2 Ӗҫ-хӗл. 17:7, Лк. 20:25

+ 23:3 Мф. 2:2

+ 23:4 Ин. 18:38, Ин. 19:4, Еврейсем патне 4:15

+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 23:8 Лк. 9:9
• 23:13 Мф. 27:15-26, Мк. 15:6-15, Ин. 18:39

• 23:26 Мф. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Ин. 19:17-27

+ 23:29 Мк. 13:17, Лк. 21:23
+ 23:30 Апокалипсис 6:16
+ 23:34 Ӗҫ-хӗл. 7:60,
+ 23:35 Лк. 9:35, Ин. 10:18
+ 23:41 Лк. 23:4, Еврейсем патне 4:15

• 23:44 Мф. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Ин. 19:28-30

+ 23:46 Ӗҫ-хӗл. 7:59
+ 23:48 Лк. 18:13
+ 23:49 Лк. 8:2

• 23:50 Мф. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Ин. 19:38-42

• 24:1 Мф. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Ин. 20:1-10
+ 24:4 Ин. 20:12
+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33, Ин. 2:19
+ 24:8 Ин. 2:22
+ 24:10 Мк. 15:40, Лк. 8:2-3
+ 24:11 Мк. 16:11
• 24:13 Мк. 16:12-13
+ 24:16 Ин. 20:14
+ 24:18 Ин. 19:25
+ 24:20 Ӗҫ-хӗл. 2:23
+ 24:26 Петрӑн 1-мӗш 1:11
+ 24:27 Ӗҫ-хӗл. 8:35
+ 24:30 Лк. 9:16
+ 24:34 1 Кор. 15:5

• 24:36 Мф. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Ин. 20:19-23, Ӗҫ-хӗл. 1:6-8

+ 24:37 Мф. 14:26, Мк. 6:49
+ 24:39 Иоанӑн 1-мӗш 1:1
+ 24:41 Ин. 21:5
+ 24:45 Ӗҫ-хӗл. 16:14
+ 24:46 Лк. 24:27
+ 24:48 Ӗҫ-хӗл. 1:8

+ 24:49 Ин. 14:26, Ӗҫ-хӗл. 1:8, Ӗҫ-хӗл. 1:4, Ӗҫ-хӗл. 2:4

• 24:50 Мк. 16:19-20, Ӗҫ-хӗл. 1:9-11

+ 24:50 Мф. 21:17, Лк. 19:29, Ин. 11:18, Ӗҫ-хӗл. 1:9

+ 24:52 Мф. 28:9

+ 24:53 Ӗҫ-хӗл. 2:46, Ӗҫ-хӗл. 3:1, Ӗҫ-хӗл. 5:21

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHV/CHV/1-Ҫӗнӗ%20Халал,%202009/Ҫӗнӗ-Халал__Tran.azw3

Ҫӗнӗ Халалри Сӑмахсене Ӑнлантарни

Ҫӗнӗ Халалри Сӑмахсене Ӑнлантарни

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. Е

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Ҫ

16. Т

17. У

18. Ӳ

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Ӑнлантарни

Аарон – Моисейӑн пиччӗшӗ. Еврей халӑхӗ Турӑран Моисей урлӑ Саккун илсессӗн Аарон малтанхи священник пулнӑ. Саккунпа килӗшӳллӗн Аарон ӑрӑвӗнчи ҫынсене ҫеҫ священника лартма юранӑ.

Авель – Адампа Евӑн ывӑлӗ. Ӑна Каин ятлӑ пиччӗшӗ кӗвӗҫнипе вӗлернӗ, мӗншӗн тесен Турӑ Авель парнине йышӑннӑ, унӑнне вара йышӑнман. Шӑллӗне вӗлерсе ҫылӑха кӗнӗшӗн Турӑ Каина айӑпланӑ: ҫӗрӗ-шывӗнчен хӑваласа ярса, тӗнче тӑрӑх ҫапкаланса ҫӳремелле тунӑ.

Авраам – Христос Ҫураличчен 2000 ҫула яхӑн маларах ҫуралнӑ. Еврейсен тата ытти халӑхсен ӑру пуҫӗ, мӑн аслашшӗ. Авраам Турра пӗтӗм чунтан-вартан ӗненнин тӗслӗхӗ пулса тӑрать, вӑл хӑйӗн ывӑлне Турра парнелӗхе кӳме те хатӗр пулнӑ. Турӑ Авраама тата унӑн ӑрӑвне суйласа илсе пил панӑ. Авраама Ҫӗнӗ Халалра Иисус Христоса ӗненекен мӗн пур ҫынсен ӑру пуҫӗ, «ӗненӳ ашшӗ» тенӗ.

Адам – Турӑ пултарнӑ чи малтанхи этем, ун хыҫҫӑн Вӑл унӑн арӑмне Евӑна пултарнӑ. Малтанах вӗсем райра пурӑннӑ, каярахпа вара Хӑй хушнине итлеменшӗн Турӑ вӗсене райран хӑваласа янӑ. Вӗсен Авель, Каин, Сиф ятлӑ ачисем пулнӑ.

Аллӑмӗш кун уявӗ – вырма вӑхӑчӗ вӗҫленнӗ ятпа паллӑ тӑвакан уяв. Иудей тӗнӗнчи чи пысӑк уявсенчен пӗри, ӑна Пасха иртсен аллӑмӗш кун уявлаҫҫӗ. Шӑпах ҫавӑн чухне, Ҫӑлаканӑмӑра пӑталани (ун хыҫҫӑн Вӑл чӗрӗлсе тӑнӑ) аллӑ кун иртсен, апостолсем ҫине Святой Сывлӑш аннӑ, вара вӗсем хӑйсем малтан пӗлмен чӗлхесемпе калаҫма тытӑннӑ. Ҫакӑ Ырӑ Хыпара пӗтӗм тӗнчипе ӳкӗтлесе вӗрентме пуҫланине пӗлтернӗ. (Апостол сӑмаха пӑхӑр.)

Аминь – еврейларан куҫарсан «чӑн, ҫапла» тени пулать. Кӗлӗсенче, ӳкӗтсенче, апостолсен ҫырӑвӗсенче тата ыттисенче юлашки сӑмах вырӑнне усӑ кураҫҫӗ.

Ангел – тӳпери ӳт-пӳсӗр пирӗшти; унӑн кӑмӑл-ирӗк, ӑс-хакӑл, вӑй-хӑват пур. Ангелсем – Турӑ пултарнисенчен чи пахисем, Турӑ хушнипе вӗсем ҫынсене пулӑшаҫҫӗ.

Апостол – грекларан куҫарсан «янӑскер» тени пулать. Апостол – Турӑ ирӗкне пӗлтерме тата пурнӑҫлама суйласа илнӗ Христосӑн вӗренекенӗ. Ытларах чухне апостол тесе Иисусӑн чи ҫывӑх вун икӗ вӗренекенне тата Павела калаҫҫӗ. Ӑна Хуҫамӑр Хӑй тӳпене ҫӗкленнӗ хыҫҫӑн Турӑшӑн ӗҫлесе тӑма чӗнсе илнӗ. Апостолсем Христос вӗрентӗвне пӗтӗм тӗнчипе сарса тата хӑйсен ӳкӗчӗсене хӑватсем кӑтартнипе ҫирӗплетсе христиансен нумай-нумай ушкӑнӗсене никӗсленӗ, вӗсене ертсе пынӑ.

Ареопаг – Афины хулинчи тӳпемлӗ вырӑн ячӗ, унта туса ирттернӗ аслӑ суда та ҫаплах каланӑ.

Ассарий – Рим империйӗнчи пӑхӑр вак укҫа, динарийӗн 1/16 пайӗ патнелле.

Вавилон – хальхи Ирак ҫӗр-шывӗнчи авалхи хула. Авалхи Халал саманинче Вавилон империйӗ еврей халӑхӗн чи хаяр тӑшманӗ пулнӑ. Ҫӗнӗ Халалра «Вавилон» – Турра хисеплеменнин, Турра курайманнин символӗ, шуйттан патшалӑхӗ. Тӗслӗхрен, Апостолсен Ӗҫӗ-хӗлӗ Кӗнекере тата Апокалипсис Кӗнекере Вавилона ҫапла хак панӑ.

Валаам – Моисей вӑхӑтӗнчи пророк. Моав патши Валак ӑна Израиль халӑхне ылханма хушнӑ, анчах та Турӑ Валаама ҫакна тума чарнӑ.

Вӑхӑт шучӗ – авалхи Израиль ҫыннисем ҫӗнӗ кун каҫхине пуҫланать тесе шутланӑ. Хӗвел ансан хӗвел тухичченхи ҫӗрлехи вӑхӑт тӑватӑ хурал черетне пайланнӑ, хӗвел тухсан хӗвел аничченхи кӑнтӑрлахи вӑхӑт вун икӗ сехете пайланнӑ.

Веельзевул – усалсен пуҫлӑхӗн, шуйттанӑн, пӗр ячӗ.

Вун иккӗшӗ – Апостол сӑмаха пӑхӑр.

Галилея – Палестинӑн ҫурҫӗр пайӗнчи ҫӗрӗ-шывӗ. Нумай ӗмӗрсем хушши ҫак ҫӗр-шывпа урӑх патшалӑхсем хуҫаланнӑ; Христос вӑхӑтӗнче кунта еврейсем те, урӑх халӑх ҫыннисем те пурӑннӑ. Унти чылай еврей ытти халӑхсемпе хутӑшса кайнӑ, апла пулин те вӗсем Моисей тӗнне тытса пынӑ. Иудейӑра пурӑнакан еврейсем вӗсем ҫине тӗттӗм кӗтесре пурӑнакансем ҫине пӑхнӑ пек мӑнкӑмӑллӑн пӑхнӑ. Иисус Христосӑн ачалӑхӗпе ҫамрӑклӑхӗ Галилейӑри Назарет хулинче иртнӗ.

Гоморра – Содомпа Гоморра сӑмахсене пӑхӑр.

Давид – Израилӗн чи чаплӑ патши, вӑл патшара Христос Ҫураличченхи 1000-мӗш ҫулсенчен пуҫласа ларнӑ. Ҫӗр-шыва ӑслӑн ертсе пырса, ҫар ӗҫне питӗ аван пӗлсе вӑл Израильтен аслӑ патшалӑх туса хунӑ, Иерусалима вара ҫав патшалӑхӑн тӗп хули тунӑ. Турӑ ирӗкне пурнӑҫласа Давид тӑнӑҫлӑхпа тӗрӗслӗхшӗн ҫуннӑ. Вӑл псаломсем – Турра мухтакан юрӑсем – нумай хывнӑ. Пророксем Христос ҫураличчен чылай малтан Вӑл Давид ӑрӑвӗнчен тухасса каланӑ.

Диакон – грекларан куҫарсан «пулӑшакан» тени пулать. Малтанхи христиансен ушкӑнӗнче диаконсем ытларах хуҫалӑх ыйтӑвӗсемпе ӗҫленӗ: тӗслӗхрен, чухӑнсене панӑ пулӑшӑва (укҫа-тенкӗ, апат-ҫимӗҫ т. ыт. те) валеҫекенсем пулнӑ.

Диаконисса – хӗрарӑм-диакон. (Диакон сӑмаха пӑхӑр.)

Динарий – Рим империйӗнчи кӗмӗл укҫа. Тара тытнӑ ҫыннӑн пӗр кунлӑх ӗҫ укҫи пӗр динарие яхӑн пулнӑ.

Драхма – Грецири кӗмӗл укҫа. Вӑтамран Рим империйӗнчи динарийпе тӳр килет. (Динарий сӑмаха пӑхӑр.)

Ева – Адам сӑмаха пӑхӑр.

Евангели – авалхи грек чӗлхинче ку сӑмах «Ырӑ Хыпар» тенине пӗлтерет. Ырӑ Хыпар вӑл – Ҫӑлаканӑмӑр Иисус Христос ҫинчен, Вӑл ҫурални ҫинчен, Турӑшӑн тӑрӑшни ҫинчен, Унӑн вӗрентӗвӗ ҫинчен, вилӗмӗ ҫинчен тата вилӗмрен чӗрӗлсе тӑни ҫинчен калакан хыпар. Ҫӑлаканӑмӑр ҫинчен ҫырса кӑтартнӑ тӑватӑ кӗнекене каярахпа ҫапла калама пуҫланӑ.

Евнух – кастарнӑ арҫын. Ӗлӗк-авал евнухсем патша гаремӗсене хуралланӑ. Тепӗр чухне вӗсем патша таврашӗнче самаях пысӑк витӗм кӳрекен ҫынсем, патша ҫумӗнчи аслӑ улпутсем пулса тӑнӑ.

Епископ – грекларан куҫарсан «упраса, пӑхса тӑракан» тенине пӗлтерет. Малтанхи христиансен ушкӑнӗнче вӗсене пресвитер тесе те каланӑ. (Пресвитер сӑмаха пӑхӑр.)

Иаков – Исаакпа Ревекка ывӑлӗ, Авраам мӑнукӗ. Иаковӑн Исав ятлӑ йӗкӗреш пӗртӑванӗ пулнӑ. Исав кӑшт маларах ҫуралнӑ пулин те, Иаков, хӑйне Турӑ суйласа илнӗ пирки, малтанхи ывӑлӑн тивӗҫӗсене тата ашшӗн пилне илнӗ. Иаковӑн вун икӗ ывӑл пулнӑ: Рувим, Симеон, Левий, Иуда, Дан, Неффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин – каярахпа вӗсенчен еврей халӑхӗн вун икӗ сыпӑкӗ (йӑхӗ) пулса кайнӑ. Турӑ Иакова ҫӗнӗ ят панӑ – Израиль, ҫак ят унран пулса кайнӑ еврей халӑхӗн ячӗ пулса тӑнӑ.

Иеремия – Израилӗн аслӑ пророкӗ, вӑл Христос Ҫураличченхи 627-580-мӗш ҫулсенче Турӑшӑн ӗҫлесе тӑнӑ. Иеремия Турӑран пӑрӑнса кӗлеткесене пуҫҫапма пуҫланӑ еврейсене питӗ вӑйлӑн питленӗ, Иерусалим ҫыннисем Турра хисеплеменшӗн ҫак хулана аркатасса малтанах каласа хунӑ. Ҫавӑншӑн ӑна тӑтӑшах хӗсӗрленӗ.

Иерусалим – Израиль патшалӑхӗн тӗп хули. Ҫак хулара мӗн пур еврей сума сӑвакан Турӑ Ҫурчӗ пулнӑ. Каярахпа, малтанхи пӗрлӗхлӗ патшалӑх Ҫурҫӗрти патшалӑха (вӑл Израиль ятлах пулнӑ) тата Кӑнтӑрти патшалӑха (Иуда, е Иудея) пайланса кайсан, Иерусалим Кӑнтӑрти патшалӑхӑн тӗп хули пулса тӑнӑ.

Иисус Навин – Моисей пурӑннӑ вӑхӑтра унӑн пулӑшаканӗ пулнӑ, Моисей вилсессӗн вара ун вырӑнне юлнӑ, Израиль ҫыннисен ҫулпуҫӗ пулса тӑнӑ. Шӑпах та вӑл ертсе пынипе Израиль ҫыннисем хӑйсене Турӑ шантарнӑ ҫӗре – Ханаан ҫӗрне – туртса илнӗ.

Илия – Израилӗн аслӑ пророкӗ. Вӑл Израилӗн Турра пачах та хисеплемен патши Ахав вӑхӑтӗнче пурӑннӑ, патшана Турӑ енне ҫавӑрӑнма ӳкӗтленӗ. Хӑйӗн тӳрӗлӗхӗшӗн вӑл чӗрӗллех тӳпене илӗннӗ. Ҫӑлакан килес умӗн Ун валли ҫул хатӗрлемешкӗн Илия ҫӗр ҫине тавӑрӑнасса еврейсем ӗненнӗ.

Император – Рим империйӗнчи чи аслӑ пуҫлӑх. Ӑна Рим империне кӗрекен мӗн пур ҫӗрсен пуҫлӑхӗсемпе патшисем (тӗслӗхрен, Пилат тата Ирод) пӑхӑнса тӑнӑ.

Иоиль – Израилӗн аслӑ пророкӗ. Иоиль хӑҫан пурӑнни паллах мар, анчах вӑл Хуҫа Туррӑмӑрӑн кунӗ килесси ҫинчен нумай хутчен пророкла каланӑ. Ҫав кун тӗнчене суд тумашкӑн Турӑ Суйласа илни тепӗр хут ҫӗр ҫине килесси ҫинчен те малтанах пӗлтернӗ. Чылай ӗмӗр иртсессӗн Петр апостол Иисус Христос Хуҫамӑр ҫинчен каланӑ чухне унӑн сӑмахӗсемпе усӑ курнӑ.

Иона – Израилӗн аслӑ пророкӗ. Иона кит ӑшӗнче виҫӗ кун та виҫӗ каҫ пулнӑ; Христос Хӑйӗн ӳт-пӗвӗпе те ҫапла пулассине малтанах каласа хунӑ. Тата Ҫӗнӗ Халалра Иона хӑйӗн ӳкӗчӗпе Турра хисеплемен Ниневи ҫыннисене ӳкӗнтерни ҫинчен асӑннӑ.

Иосиф – Ҫӗнӗ Халалра ку ятлӑ темиҫе ҫынна асӑннӑ, вӗсенчен паллӑраххисем ҫаксем: 1) Иисус Христос Хуҫамӑр Амӑшӗн, Мариян, упӑшки. 2) Иаковӑн вун икӗ ывӑлӗнчен пӗри. (Иаков сӑмаха пӑхӑр.) Пӗртӑванӗсем ӑна кӗвӗҫнипе Египета чуралӑха сутнӑ; каярахпа Иосиф ҫак ҫӗр-шывӑн пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ. 3) Иисус Хуҫамӑра тирпейлесе пытарнӑ Аримафея хулинчи Иосиф.

Ирод – пӗр династири темиҫе патша ячӗ: 1) Аслӑ Ирод: Христос Ҫураличченхи 40-мӗш ҫултан пуҫласа Христос Ҫуралнӑ хыҫҫӑн 4-мӗш ҫулччен пӗтӗм Палестина пуҫлӑхӗ пулнӑ. Иисус Хуҫамӑр ҫуралнӑ хыҫҫӑнах Вифлеемри ачасене вӗлерсе тухма шӑпах вӑл хушнӑ. 2) Ирод Антипа, Аслӑ Иродӑн ывӑлӗ: 4-39-мӗш ҫулсенче Галилея пуҫлӑхӗ пулнӑ. Вӑл Шыва кӗртекен Иоана тытма тата вӗлерме хушнӑ; Христоса суд тунӑ чухне вӑл Унпа кӗске вӑхӑтлӑха курнӑҫнӑ. 3) 1-мӗш Ирод Агриппа, Аслӑ Иродӑн мӑнукӗ: 41-44-мӗш ҫулсенче Палестина пуҫлӑхӗ пулнӑ. Христиансене тискеррӗн хӗсӗрлекенӗ. 4) 2-мӗш Ирод Агриппа, 1-мӗш Ирод Агриппа ывӑлӗ, Павел апостол ун умӗнче сӑмах каланӑ; 70-мӗш ҫулсемччен Палестинӑн тӗрлӗ пайӗсен пуҫлӑхӗ пулнӑ, кайран Рима куҫса кайнӑ.

Исаак – Авраампа (Авраам сӑмаха пӑхӑр) Сарра ывӑлӗ. Вӑл Турӑ хӑйӗн ашшӗпе тунӑ килӗшӗве еткерлӗхе илме тивӗҫ пулнӑ.

Исав – Исаакӑн аслӑ ывӑлӗ, Иаковпа йӗкӗрешскер, унран кӑшт маларах ҫуралнӑ. Анчах та пӗррехинче вӑл, выҫса кайнӑскер, малтанхи ывӑлӑн тивӗҫӗсене Иаков шӑллӗне ясмӑк яшкилле сутса янӑ. (Иаков сӑмаха пӑхӑр.)

Исаия – Израилӗн аслӑ пророкӗ, вӑл Христос Ҫураличченхи VIII ӗмӗрте пурӑннӑ. Унӑн кӗнекинче Христос килесси ҫинчен, Унӑн асапӗсем ҫинчен, вилӗмӗ тата вилӗмрен чӗрӗлсе тӑни ҫинчен пророкла каланӑ.

Иссоп – Авалхи Халал вӑхӑтӗнчи йӑла-йӗркере сирпӗтме-сапма усӑ курнӑ сунчӑклӑ ӳсен-тӑран.

Иуда – Ҫӗнӗ Халалра ку ятлӑ темиҫе ҫынна асӑннӑ, вӗсенчен паллӑраххисем ҫаксем: 1) Авалхи Халалри Иаковӑн вун икӗ ывӑлӗнчен пӗри. Унӑн ӑрӑвне «иудейсем» (Иудейсем сӑмаха пӑхӑр) теме пуҫланӑ, вӗсем пурӑнакан Израиль ҫӗрне Иудея тенӗ. Давид патша та, Иисус Христос Хуҫамӑр та Иуда ӑрӑвӗнчен пулнӑ. 2) Христосӑн вӗренекенӗ, ҫавскер кайран Иисуса сутнӑ.

Иудейсем – чӑн малтанах Иуда (Иуда сӑмаха пӑхӑр) ӑрӑвӗнчи ҫынсене ҫапла каланӑ. Каярахпа ҫак ят «еврей» е «Израиль ҫынни» сӑмахсен синонимӗ пулса тӑнӑ пулин те, «иудейсем» тесе еврей халӑхне мар, еврей тӗнне тытса пыракансене каласси йӑлана кӗнӗ. Иоанн пӗлтернӗ Ырӑ Хыпарта «иудейсем» тесе тӑтӑшах еврей тӗнӗн ертӳҫисене каланӑ.

Иудея – Израилӗн кӑнтӑр пайӗнчи ҫӗрӗ. Каярахпа «Иудея» тесе Кӑнтӑрти патшалӑха калама пуҫланӑ. Ку патшалӑх малтан пӗрлӗхлӗ пулнӑ Израиль патшалӑхӗ пайланса кайсан йӗркеленнӗ. (Иуда, Иерусалим сӑмахсене пӑхӑр.)

Каин – Авель сӑмаха пӑхӑр.

Кӗлӗ чатӑрӗ – еврейсен сӑваплӑ вырӑнӗ, куҫарса ҫӳремелли пысӑк чатӑр. Израиль ҫыннисем пуш хирте ҫӳренӗ вӑхӑтра ҫав чатӑрта Турра пуҫҫапнӑ. Кӗлӗ чатӑрне Турӑ Моисея панӑ ӗлкепе тунӑ пулнӑ. Чи шалти пӳлӗмӗнче вунӑ пил-хушу (Пил-хушу сӑмаха пӑхӑр) ҫырнӑ чул хӑмасем упранакан арча ларнӑ. Ҫав чул хӑмасене Турӑ Моисея Синай тӑвӗ ҫинче панӑ. Соломон Иерусалимри Турӑ Ҫуртне тӑвиччен еврейсем кӗлӗ чатӑрӗнче Турра пуҫҫапнӑ, Ӑна парне кӳнӗ.

Кодрант – Рим империйӗнчи вак укҫа, динарийӗн (Динарий сӑмаха пӑхӑр) 1/64-мӗш пайӗ патнелле.

Корей – Моисейпа Аарона хирӗҫ пӑлхав ҫӗкленӗ Израиль ҫынни. Турӑ ӑна айӑпланӑ: Корейпа унӑн майлисене ҫӗр ҫӑтнӑ.

Ладан – хаклӑ йышши сӑмала, ӑна ҫунтарсан ырӑ шӑршӑллӑ тӗтӗм тухать. Ладана ятарласа тунӑ парне вырӑнӗнче ҫунтарни – Турра парне кӳнин пӗр тӗсӗ.

Левит – Левий сыпӑкӗнчи (ӑрӑвӗнчи) ҫын. Левий Иаков (Иаков сӑмаха пӑхӑр) ывӑлӗ пулнӑ. Левитсене Турӑшӑн ӗҫлесе тӑма уйӑрса лартнӑ. Аарон тӑхӑмӗнчи левитсем священникра ӗҫленӗ, ыттисем кӗлӗ вӑхӑтӗнче священниксене пулӑшса тӑнӑ.

Лот – Авраамӑн иккӗмӗш сыпӑкри тӑванӗ, вӑл Содом (Содомпа Гоморра сӑмахсене пӑхӑр) хулинче пурӑннӑ. Турӑ ҫак хулана пӗтерме шутланӑ та Лот патне ангелсем ярса ӑна хуларан ҫавӑрӑнса пӑхмасӑр тухса кайма хушнӑ. Лот арӑмӗ, итлемесӗр, ҫавӑрӑнса пӑхнӑ та тӑвар юпа пулса тӑнӑ.

Маннӑ – Израиль ҫыннисем пуш хирте хӗрӗх ҫул хушши ҫӳренӗ чухне Турӑ вӗсем валли тӳперен антарнӑ ҫимӗҫ.

Мелхиседек – Салим патши тата священник. Авраам вӑрҫӑран ҫӗнтерсе тавӑрӑннӑ чухне вӑл ӑна хирӗҫ тухса кӗтсе илнӗ, пилленӗ. Авраам ӑна вӑрҫӑра ҫӗнсе илнӗ пурлӑхӑн вуннӑмӗш пайне панӑ.

Мессия – еврейларан куҫарсан «Ҫу сӗрсе палӑртни (Турӑ Суйласа илни)» тени пулать. Христос сӑмаха пӑхӑр.

Мина – Грецири укҫа виҫи (0,5 кг кӗмӗл патнелле), хаклӑхӗпе вӑл 100 драхмӑпа танлашнӑ. (Драхма сӑмаха пӑхӑр.)

Мирӑ – ырӑ шӑршӑллӑ питӗ хаклӑ ҫу. Тӗрлӗ ҫӗрте усӑ курнипе пӗрлех ҫак ҫупа вилесене пытарма хатӗрленӗ чухне те усӑ курнӑ.

Моисей – Израилӗн чи аслӑ пророкӗ. Турӑ Израиль халӑхне Египетран илсе тухнӑ чухне тата еврейсем пуш хирте хӗрӗх ҫул хушши ҫӳренӗ чухне Турӑ чӗнсе илнипе вӑл халӑха ертсе пынӑ. Шӑпах Моисей урлӑ Турӑ Хӑйӗн халӑхне, еврейсене, халал тата саккун панӑ. Ҫав саккуна еврейсен ҫирӗп тытса пымалла пулнӑ. (Саккун сӑмаха пӑхӑр.)

Налук пухакан – Рим пуҫлӑхӗсем валли хырҫӑ-налук пухакансем, халӑхра вӗсене пусмӑрҫӑ сӑнарӗпе танлаштарнӑ. Налук пухакансем Рим империйӗн аллине кӗрсе ӳкнӗ ҫӗрсенче Римшӑн ӗҫлесе тӑнӑ. Халӑха хӗстернӗрен, ҫаратнӑран ҫынсем вӗсене курайман.

Ниневи – ӗлӗк-авал хӑватлӑ пулнӑ Ассири патшалӑхӗн тӗп хули. Ҫылӑх ӑшне путнӑ Ниневи ҫыннисене ӳкӗнме чӗнмешкӗн Турӑ Иона пророка янӑ. Иона ӳкӗтне итлесе Ниневи ҫыннисем ӳкӗннӗ, вара ҫав хула Турӑ айӑплавӗнчен хӑтӑлса юлнӑ.

Ной – ҫӗр ҫинчи халӑх Турӑ ирӗкне пӑхӑнми пулнӑ чухне Ной Турра пӗтӗм чунтан парӑннӑ ҫын пулнӑ. Ҫавӑнпа та Турӑ, Хӑй пултарнӑ этемсене пурне те шыв илтерсе пӗтерме шутласан, Ноя пысӑк карап тума хушнӑ. Ной ҫав карап ҫине хӑйӗн пӗтӗм кил-йышӗпе ларнӑ та вилӗмрен ҫӑлӑннӑ.

Осанна – еврейларан куҫарсан «ҫӑлсамччӗ», авалхи еврейсен кӗлӗре каланӑ сӑмахӗ, вӑл савӑннине тата ырланине пӗлтернӗ. Ашак ҫине ларса Иерусалима кӗрекен Иисус Христоса еврейсем ҫапла кӑшкӑрса кӗтсе илнӗ.

Пасха – иудейсен тӗп уявӗсенчен пӗри. Еврейсем ӑна Египет чуралӑхӗнчен хӑтӑлнине паллӑ туса ҫуркунне уявланӑ. Пасха хыҫҫӑн Тутлӑлла пӗҫернӗ ҫӑкӑр уявӗ пуҫланнӑ: пӗр эрне хушши еврейсем йӳҫӗтмесӗр пӗҫернӗ ҫӑкӑр кӑна ҫинӗ (Ҫӗнӗ Халалра Пасха тата Тутлӑлла ҫӑкӑр уявӗ пӗр уяв шутланать). Иисус Христос Хуҫамӑра пӑталани тата Вӑл чӗрӗлсе тӑни Пасха кунӗсенче пулса иртнӗ, ҫавӑнпа та Пасха (Мункун) христиансен тӗп уявӗ – Христос вилӗмрен чӗрӗлнине палӑртакан уяв – пулса тӑнӑ.

Пил-хушу – кӗскен пӗтӗмлетсе каланӑ Турӑ панӑ тӗп йӗрке. Турӑ Моисей урлӑ еврейсене вунӑ тӗп пил-хушу панӑ, халӑхӑн ҫав пил-хушусене ҫирӗп тытса пымалла пулнӑ.

Пресвитер – грекларан куҫарсан «асли» тени пулать. Малтанхи христиансен ушкӑнӗнче пресвитерсем чун-чӗм ертӳҫин тата йӗркене пӑхса тӑраканӑн ӗҫне пурнӑҫланӑ. Пресвитера апостолсем лартнӑ е халӑх суйланӑ, анчах та яланах алӑ хурас йӑлана туса ирттернӗ: апостолсем (е вӗсен ӗҫне тӑсакансем) кӗлӗ туса пулас пресвитер ҫине алӑ хунӑ, ҫапла майпа ӑна ӑнӑҫлӑ ӗҫлемешкӗн Святой Сывлӑшӑн ырӑлӑхне панӑ. Ялан тенӗ пекех, ӗненекен ушкӑнра темиҫе пресвитер пулнӑ, вӗсем ушкӑнӑн ӗҫне канашласа йӗркелесе пынӑ.

Претори – Рим лартнӑ пуҫлӑхӑн тивӗҫӗсене туса тӑмалли вырӑнӗ. Преторире тӗрлӗ ҫурт-йӗр, картиш тата тӗрме пулнӑ.

Притвор – Иоанн пӗлтернӗ Ырӑ Хыпарта тата Апостолсен Ӗҫӗ-хӗлӗнче Соломон притворне асӑннӑ. Притвор тесе тӑррине витнӗ колоннадӑна каланӑ.

Пророк – Турӑ Хӑйӗн ирӗкне ҫынсене пӗлтермешкӗн суйласа илнӗ ҫын. Турӑ Сывлӑшӗн витӗмӗпе калаҫса, пророксем малашне мӗн пулассине кӑна уҫса паман, питлесе те ӳкӗтлесе, ҫынсене ҫылӑхсенчен ӳкӗнме, Турӑ енне ҫавӑрӑнма чӗннӗ. Пророксем Христос ҫураличчен чылай малтан ҫӗр ҫинчи пурӑнӑҫӗнче Унпа мӗн-мӗн пулассине пӗлтернӗ. Авалхи Халалра пророксем ҫырнӑ кӗнекесем нумай, – вӗсене кӗнеке ячӗсенченех пӗлме пулать. Ҫӗнӗ Халал хыҫҫӑнхи Чиркӳсенче те пророкла каланисем пулнӑ.

Раав – Иерихон хулинче пурӑннӑ аскӑн хӗрарӑм. Иисус Навин ертсе пынипе еврейсем ҫак хулана тытса илме шухӑшланӑ. Раав еврей сӑнавҫисене хӑй патӗнче пытарса хӑварнӑ. Ҫавӑншӑн вара, еврейсем хулана ҫӗнсе илсе халӑхне пӗтерсен, Раава чӗрӗ хӑварнӑ.

Равви – еврейларан куҫарсан «аслӑскерӗм», «вӗрентекен» тени пулать. Еврейсем тӗн вӗрентӳҫисене ҫапла хисеплесе каланӑ.

Ревекка – Исаак (Исаак сӑмаха пӑхӑр) арӑмӗ, Иаковпа Исав амӑшӗ. Иакова ашшӗн пилне илме шӑпах вӑл пулӑшнӑ.

Саддукейсем – Иисус Христос вӑхӑтӗнчи еврейсен тӗн ушкӑнӗсенчен пӗри. Саддукейсем саккуна питӗ ҫирӗп тытса пынӑ, анчах та, фарисейсемпе танлаштарсан, сӑмах вӗҫҫӗн ҫӳрекен халапсене тата пророксем ҫырнисене, вилнисем чӗрӗлсе тӑрассине, ангелсемпе усал сывлӑшсем пуррине йышӑнман. Синедрионра ларакансенчен ытларахӑшӗ саддукей пулнӑ.

Саккун – Турӑ Хӑйӗн халӑхне туса панӑ йӗркесен пуххи. Ҫав саккуна Вӑл Моисея Синай тӑвӗ ҫинче панӑ. Саккун икӗ пайран тӑнӑ: вунӑ тӗп пил-хушуран (Пил-хушу сӑмаха пӑхӑр) тата кулленхи пурӑнӑҫра еврейсен хӑйсене епле тытмалли ҫинчен каланисенчен. Саккун чи малтанах Турӑ халӑхне чун-чӗм тата ӳт-пӳ тӗлӗшӗнчен упраса хӑварма, пӗтӗм еврей халӑхӗ кӗтекен Турӑ Суйласа илни киличчен ӑна Турӑран пӑрӑнтармасӑр илсе пыма кирлӗ пулнӑ. Саккуна Библин малтанхи пилӗк кӗнекинче ҫутатса панӑ, ҫав пилӗк кӗнекене тата Моисей (Моисей сӑмаха пӑхӑр) кӗнекисем тесе те калаҫҫӗ.

Саккун вӗрентӳҫисем – Моисей саккунне лайӑх пӗлекен ҫынсем. Саккун вӗрентӳҫисем саккун текстне ҫӗнӗрен ҫыра-ҫыра илнӗ (текста вӗсем нимӗнле тӳрлетӳсем те кӗртмен), халӑх саккуна епле тытса пынине тимлӗн асӑрхаса тӑнӑ, еврей халӑхне саккун йӗркисене вӗрентнӗ.

Самари – Израилӗн варринче вырнаҫнӑ ҫӗр. Иисус Христос вӑхӑтӗнче Самарире Азирен куҫарса килнӗ халӑхсемпе хутӑшса кайнӑ еврейсен тӑхӑмӗсем пурӑннӑ. Самари ҫыннисен тӗнӗ иудейсен тӗнне ҫывӑх пулнӑ пулин те, кӑштах уйӑрӑлса тӑнӑ. Ҫак икӗ халӑх пӗр-пӗринпе килӗштерсе пурӑнман.

Самуил – еврейсен пророкӗ, Израилӗн (Христос Ҫураличченхи 1130-мӗш ҫулсем патнелле) юлашки аслӑ тӳри. Израильте, аслӑ влаҫа Турӑ суйласа илнӗ тӳресем тытса пынӑ ҫӗр-шывра, Самуил хыҫҫӑн влаҫ патшасен аллине куҫнӑ. Турӑ хушнипе Самуил чи малтанхи патшана – Саула – патшана ларма ҫу сӗрсе палӑртнӑ.

Сарра – Авраам (Авраам сӑмаха пӑхӑр) арӑмӗ. Саррӑн ача пулман, ватӑлсассӑн тин, Турӑ сӑмах панипе, унӑн Исаак ятлӑ ывӑл ҫуралнӑ.

Сӑваплӑ, сӑвапли – Библире ку сӑмах чи малтанах Турра тата Ӑна валли ятарласа уйӑрнӑ мӗнпурӑшне: Турӑ Ҫуртне, Турра кӗлтунӑ чухне усӑ куракан япаласене, Ӑна пуҫҫапакан ҫынсене (Авалхи Халалра – Израиль халӑхне, Ҫӗнӗ Халалра – Чиркӗве) пӗлтерет. Унсӑр пуҫне, ҫак сӑмахах харкам хӑйӗн чун-чӗм тасалӑхӗпе пахалӑхӗн чи ҫӳллӗ шайне те пӗлтерме пултарать.

Сӑваплӑ Ҫырни – е Библи – Турӑ суйласа илнӗ ҫынсем, пророксемпе апостолсем, Турӑ Сывлӑшӗ хавхалантарнипе ҫырнӑ кӗнекесем. Ҫырни Авалхи тата Ҫӗнӗ Халал пайсенчен тӑрать. Ҫӗнӗ Халала (I ӗмӗр варри) ҫыриччен «Ҫырни» тесе Авалхи Халал кӗнекисене каланӑ.

Синагога – еврейсен пӗрле кӗлӗ тумалли, Сӑваплӑ Ҫырнине вуламалли тата вӗренмелли пухӑвӗ; ҫакнашкал пухусем иртекен ҫурта та синагога тенӗ. Еврейсем пурӑнакан кашни хуларах синагога пулнӑ.

Синай – хальхи Египет ҫӗрӗнчи ту, вӑл Вӑта ҫӗр тинӗсрен кӑнтӑралла вырнаҫнӑ. Ҫак ту ҫинче Турӑ Моисея саккун панӑ. (Саккун сӑмаха пӑхӑр.)

Синедрион – еврейсен аслӑ канашӗ. Канашра ҫитмӗл ҫынна яхӑн ларнӑ. Вӗсем патшалӑхри паллӑ ҫынсем пулнӑ: халӑх пуҫлӑхӗсем, священниксем, саккун вӗрентӳҫисем т. ытт. те. Канаша аслӑ священник ертсе пынӑ. Синедрион аслӑ суд тумалли вырӑн пулнӑ, унта политикӑпа тӗнӗн чи кирлӗ ыйтӑвӗсене те сӳтсе явнӑ.

Смирна – Мирӑ сӑмаха пӑхӑр.

Смоква – Палестинӑра ӳсекен смоква йывӑҫҫин, е фига йывӑҫҫин ҫимӗҫӗ (инжир).

Содомпа Гоморра – икӗ хула ячӗ. Ҫӗнӗ Халалра ку хуласем Турра хисеплеменнин тӗслӗхӗ пулса тӑраҫҫӗ. Вӗсенче пурӑнакансен ҫылӑхӗсемшӗн Содомпа Гоморра ҫине вутлӑ кӳкӗрт ҫумӑрӗ ярса Турӑ ҫак хуласене тӗппипех пӗтернӗ. (Лот сӑмаха пӑхӑр.)

Соломон – Давид ывӑлӗ, Израиль патши тата пысӑк ӑсчах. Вӑл патшара ларнӑ чухне Израиль аталанса кайнӑ. Шӑпах Соломон патшара ларнӑ чухне Иерусалимри Турӑ Ҫуртне тунӑ; унччен еврейсем Турра чатӑрта пуҫҫапнӑ. (Чатӑр сӑмаха пӑхӑр.)

Статир – Грецири кӗмӗл укҫа, тӑватӑ драхмӑпа танлашнӑ. (Драхма сӑмаха пӑхӑр.)

Ҫӑлакан – Христос сӑмаха пӑхӑр.

Ҫӗрпӳ, пинпӳ – Рим ҫарӗн офицерӗсем; ҫӗрпӳ – ҫӗр салтак пуҫлӑхӗ, пинпӳ – пин салтак пуҫлӑхӗ.

Ҫӳлти Патшалӑх – Турӑ Патшалӑхӗ сӑмаха пӑхӑр.

Ҫылӑх – Турӑ пил-хушӑвӗсене пӗлсе тӑнӑ ҫинчех е пӗлмесӗр пӑсни; Турра итлеменни тата пӑхӑнманни. Чи малтан Адампа Ева ҫылӑха кӗнӗ; вӗсем ҫылӑха кӗнӗ хыҫҫӑн пӗтӗм этемлӗх ҫылӑх тыткӑнне кӗрсе ӳкнӗ, этем вилӗмлӗ пулса тӑнӑ.

Талант – Грецири йывӑрӑш виҫи (30 кг ытларах). Ҫӗнӗ Халалра ку сӑмахпа ытларах чухне талант кӗмӗл пӗлтерӗшпе усӑ курнӑ, хакӗпе вӑл 6000 драхмӑпа танлашать. (Драхма сӑмаха пӑхӑр.)

Тупӑклӑх – вилнӗ ҫынна пытармалли вырӑн. Еврейсем ытларах чухне пытармалли ҫӗр хӑвӑлне ту хысакне алтса тунӑ.

Турӑ Патшалӑхӗ – ку сӑмах ҫаврӑнӑшӗ Турӑпа ҫын хушшинчи хутшӑнусем ҫинчен калать. Ҫынсем Ӑна хӑйсен Патши тесе йышӑнаҫҫӗ тата Унпа хутшӑнса пурӑнаҫҫӗ. Турӑ Патшалӑхӗн тулли пӗлтерӗшӗ Турӑ Суйласа илни тепре килсессӗн ҫеҫ уҫӑлать. Турӑ халӑхӗн тӑшманӗсене ҫӗнтерӗҫ, малтанхи тӗнче пӗтет, ун вырӑнне ҫӗнӗ тӗнче пулать. Ҫӗнӗ тӗнче ӗмӗрлӗх килӗшӳлӗхпе тулӗ, унта нимӗнле усал та пулмӗ. Анчах та Турӑ Патшалӑхне малашлӑхра кӑна курмалла мар, вӑл халех пуҫланать. Ҫынсем хушшинче юратупа килӗшӳ пур ҫӗрте, ҫынсем Турӑ ирӗкӗ хыҫҫӑн кайнӑ ҫӗрте Турӑ Патшалӑхӗ пуҫланнӑ та ӗнтӗ. Турӑ Патшалӑхӗ – Иисус Христос, Шыва кӗртекен Иоанн (Шыва кӗртекен Иоанн сӑмаха пӑхӑр), апостолсем ӳкӗтлесе вӗрентнин тӗп теми.

Турӑ Путекки – Иоанн пӗлтернӗ Ырӑ Хыпарта Иисус Христос Хуҫамӑра ҫапла каланӑ. Ку ят Иисуса этемлӗхӗн ҫылӑхӗсемшӗн Турра парнелӗхе кӳнине кӑтартса парать. Тата ҫакна каламалла: Авалхи Халал саманинче ытларах чухне сурӑх е качака путеккисене Турра парнелӗхе кӳнӗ. Пӗррехинче, ҫӗрле, Турӑ Египет ҫыннисен малтан ҫуралнӑ ачисене пурне те пӗтернӗ, еврей ҫемйисене вара пӳрт алӑкӗн суллисене путек юнӗпе сӗрсе тухма хушнӑ. Ҫапла Турӑ Египет ҫыннисене тавӑру янӑ чухне еврей кил-ҫурчӗсене кӗмен, юнашар иртсе кайнӑ. Ҫавӑн хыҫҫӑн тин фараон еврейсене Египет тыткӑнӗнчен хӑтарма килӗшнӗ.

Турӑ Суйласа илни – Христос сӑмаха пӑхӑр.

Турӑ Сывлӑшӗ, Святой Сывлӑш – (вырӑсла: Дух Божий/Святой) Туррӑн мӗн пур пахалӑхӗсем: пурне те пӗлни, пур ҫӗрте те пулни, вилӗмсӗрлӗх, аслӑран та аслӑ хӑватлӑх – Турӑ Сывлӑшӗн те пур. Святой Сывлӑш Иисус Христоса ӗненекенсем ҫине анать, суйласа илнисене вара пророк пултарулӑхне, хӑват тӑвас пултарулӑха т. ыт. те парать. Турӑ Сывлӑшӗ ҫинчен вӗрентни Иисус Христос сӑмахӗсенче тата пророксемпе апостолсем каланисенче пур.

Турӑ Ҫурчӗ – Израилӗн тӗп хулинче Иерусалимра пулнӑ. Турра пуҫҫапмашкӑн тата Ӑна парне кӳмешкӗн кунта пӗтӗм тӗнчери еврейсем пырсах тӑнӑ. Христос Ҫураличченхи X ӗмӗрте Соломон лартнӑ Турӑ Ҫурчӗ Моисей вӑхӑтӗнчененех пыракан Кӗлӗ чатӑрне ылмаштарнӑ. Кӗлӗ чатӑрӗнчи пекех, Турӑ Ҫуртӗнче Тасаран таса текен шалти пӳлӗм пулнӑ, унта пил-хушу арчи упраннӑ. Турра ятарлӑ кӗлӗ тума ҫав пӳлӗме ҫулталӑкра пӗр хут аслӑ священникӑн кӑна кӗме юранӑ. 70-мӗш ҫулта, Иисус Христос Хуҫамӑр малтан каласа хунӑ пекех, Турӑ Ҫуртне Рим ҫарӗсем тӗппипех аркатнӑ.

Турӑ Ывӑлӗ – Христос, Этем Ывӑлӗ сӑмахсене пӑхӑр.

Урӑх халӑх ҫыннисем – Иисус Христос вӑхӑтӗнче еврей маррисене пурне те ҫапла чӗннӗ, мӗншӗн тесен вӗсем Пӗртен-пӗр Турра ӗненмен. Анчах та Ырӑ Хыпара иудей маррисем хушшинче те сарма пуҫӑнсан, вӗсем питӗ йышлӑн чӑн Турӑ енне ҫавӑрӑнсан, «урӑх халӑх ҫыннисем» тесе кӗлеткесене пуҫҫапакан халӑхсене калама пуҫланӑ.

Ӳт кастарни – Турӑ Израиль халӑхне панӑ халалӑн палли. Ҫуралнӑ хыҫҫӑн саккӑрмӗш кунне кашни арҫын ачаннех ӳтне кастарнӑ. Ӳт кастарас йӑлана чи малтан туса ирттерекенни Авраам пулнӑ: Турӑ хушнипе вӑл хӑйӗн Иаков ывӑлӗн ӳтне кастарнӑ. Израиль ҫыннисем ҫак йӑла-йӗркене пӗлмен ытти халӑх ҫыннисене хӑш-пӗр чухне йӗрӗнсе «ӳт кастарманнисем» тенӗ.

Фарисейсем – Иисус Христос вӑхӗтӗнчи еврейсен тӗн ушкӑнӗсенчен пӗри. Фарисейсем саккун йӑли-йӗркине тата ӗмӗрсем хушшинче ун ҫумне хушнӑ ытти йӗркесене питӗ ҫирӗп тытса пынӑ. Фарисейсем хӑйсене ыттисенчен уйрӑм ҫынсем тесе шутланӑ, хӑйсем Турра чунтан парӑннине ҫын умӗнче кӑтартма тӑрӑшнӑ.

Халал – Библире Турӑ ҫынсемпе тунӑ килӗшӗве ҫапла каланӑ. Синай тӑвӗ ҫинче Турӑ Моисей урлӑ пӗтӗм еврей халӑхне халал панӑ. Турӑ еврейсене пил пама, мӗн пур тӑшмансенчен упрама сӑмах панӑ. Ҫав хушӑрах еврейсен те Ӑна чунтан парӑнмалла, саккунра (Саккун сӑмаха пӑхӑр) ҫырнӑ Унӑн ирӗкне пурнӑҫласа пурӑнмалла пулнӑ. Ҫакӑн ҫинчен Авалхи Халал кӗнекисенче – Библин малтанхи пайӗнче – каласа панӑ. Малтанхи кивӗ, авалхи халал ҫӗнӗ халалпа ылмашнӑ. Ҫак Халала Иисус Христос Хӑйӗн Юнӗпе тата вилӗмрен чӗрӗлсе тӑнипе ҫирӗплетнӗ. Халӗ ӗнтӗ Христоса ӗненсе Вӑл вӗрентнӗ пек пурӑнакансем пурте, кирек епле халӑх ҫынни пулсассӑн та, Турӑ халӑхӗ пулса тӑраҫҫӗ. Ҫакӑн ҫинчен Ҫӗнӗ Халал кӗнекисенче – Библин иккӗмӗш пайӗнче – каласа панӑ.

Христос – грекларан куҫарсан «Ҫу сӗрсе палӑртни», урӑхла каласан «Турӑ Суйласа илни» тени пулать. Ҫакӑ авалхи йӑла-йӗркепе – священника е патшана лартнӑ чухне вӗсен пуҫне олив ҫӑвӗ сӗрессипе – ҫыхӑннӑ. Ку ӗнтӗ ҫу сӗрсе палӑртнӑ ҫынсем хӑйсен тивӗҫне туса пыма Турӑ Сывлӑшӗн ырӑлӑхне илнине пӗлтернӗ. Турӑ ӗлӗк-авалах пророкӗсем урлӑ еврей халӑхне Хӑй Суйласа илнине яма сӑмах панӑ. Вӑл вара Израиле тӑшмансенчен хӑтарӗ, ӑна малтанхи аслӑлӑхне тавӑрса парӗ тата ӗмӗр-ӗмӗр тӗнче Патши пулӗ тесе шантарнӑ. Турӑ Суйласа илни – Иисус Христос Хуҫамӑр. Вӑл ҫӗр ҫине килсе пӗтӗм этемлӗхе ҫылӑхпа вилӗм тыткӑнӗнчен хӑтарнӑ.

Хуҫа, Хуҫамӑр – аслӑрах ҫынсене (вӗрентекене, пуҫлӑха тата ыттисене) хисеплесе чӗнни. Еврейсен йӑлипе Турӑ ятне сасӑпа калама юраман, ҫавӑнпа та Ҫырнине вуланӑ чухне вӗсем сӗм авалтан Турӑ ятне калас вырӑнне Хуҫа, Хуҫамӑр тенӗ. Ҫӗнӗ Халалра Иисус Христоса чылай чухне ҫак сӑмахпа хисеплесе чӗннӗ, ҫапла майпа Вӑл Турӑ Суйласа илни пулнине палӑртнӑ.

Чиркӳ – ку сӑмахпа Ҫӗнӗ Халалра икӗ пӗлтерӗшпе усӑ курнӑ: 1) пӗр-пӗр вырӑнта пурӑнакан, Иисус Христоса ӗненекен ҫынсен пухӑвӗ, ушкӑнӗ; 2) пӗтӗм тӗнчери христиансем. Хальхи вӑхӑтра «чиркӳ» тесе ӗненекенсем пӗрле кӗлтума, пуҫҫапма пухӑнакан Турӑ ҫуртне те калаҫҫӗ.

Шӑмат кун – еврейсен кун шучӗпе эрнери ҫиччӗмӗш, юлашки кун. Ҫак куна Турра халалланӑ, шӑмат кун нимӗнле ӗҫ те тума юраман, шӑмат кун йӑли-йӗркине пӑснӑшӑн ҫынна вӗлернӗ.

Шыва кӗртекен Иоанн – Захария священникпа унӑн Елисавета арӑмӗн ывӑлӗ. Турӑ сӑмах парса шантарнипе ятарлӑ ӗҫ тумашкӑн ҫуралнӑ: Ҫӑлакан килнӗ ҫӗре унӑн халӑха хатӗрлемелле пулнӑ. Иордан юхан шывӗн таврашӗнче вӗрентсе, Иоанн халӑха ӳкӗнмешкӗн чӗннӗ, ӳкӗннине палӑртмашкӑн шыва кӗме ӳкӗтленӗ. Иоанн патӗнче шыва кӗрсе Иисус Хуҫамӑр шыва кӗрес (Шыва/тӗне кӗни сӑмаха пӑхӑр) йӑлана сӑваплатнӑ.

Шыва/тӗне кӗни – тӗн йӑли-йӗркисенчен чи пысӑк пӗлтерӗшли. Ку йӑлана тунӑ чухне шыва кӗртеҫҫӗ, ҫакӑ ҫынна ӗненекенсен ушкӑнне кӗртнине пӗлтерет. Ҫӗнӗ Халалра тӗне кӗртнин икӗ тӗсӗ ҫинчен каланӑ. Иоанн (Шыва кӗртекен Иоанн сӑмаха пӑхӑр) шыва кӗртни ҫылӑхран ӳкӗннине, хӑвӑн пурӑнӑҫна Турӑ аллине панине пӗлтернӗ. Иисус Христос Хуҫамӑр вилнӗ тата вилӗмрен чӗрӗлсе тӑнӑ хыҫҫӑн шыва кӗни тата пысӑкрах пӗлтерӗшлӗ пулса тӑнӑ: ҫын малтанхи «эпӗ» тенине пӑрахӑҫлать те, Христоспа пӗрлӗхлӗ пулса, ҫӗнӗ пурӑнӑҫшӑн чӗрӗлет. Ҫав ҫыннӑн ҫылӑхӗсем каҫарӑнаҫҫӗ, вӑл Святой Сывлӑш парнине илет.

Ытарлӑх – шухӑша ытарлӑн, сӑнарлӑн каласа пани. Ӳкӗтлесе вӗрентнӗ чухне Иисус Христос ытарлӑхсемпе тӑтӑшах усӑ курнӑ.

Этем Ывӑлӗ – чи малтанах ҫак сӑмах ҫаврӑнӑшӗ еврейла «этем» тенине кӑна пӗлтернӗ. Даниил пророк «Этем Ывӑлӗ» тесе Турӑ Суйласа илнине каланӑ. Вӑл килӗ те Израилӗн малтанхи аслӑлӑхне ҫӗнӗрен чӗртсе тӑратӗ тенӗ (Христос сӑмаха пӑхӑр). Пурте кӗтекен Турӑ Суйласа илни – Иисус – ҫӗр ҫине килсен Хӑйне тӑтӑшах «Этем Ывӑлӗ» тенӗ.

Географи Карттисемпе…

ГЕОГРАФИ КАРТТИСЕМПЕ БИБЛИРИ ВЫРӐНСЕН СӐН ӲКЕРЧӖКӖСЕМ

Ҫӗнӗ Килӗшӳри…

ҪӖНӖ КИЛӖШӲРИ СӐМАХСЕНЕ ӐНЛАНТАРНИ

Table of Contents

Ҫӗнӗ Халал

Ум Сӑмах

Лука

- 1-мӗш сыпӑк
- 2-мӗш сыпӑк
- 3-мӗш сыпӑк
- 4-мӗш сыпӑк
- 5-мӗш сыпӑк
- 6-мӗш сыпӑк
- 7-мӗш сыпӑк
- 8-мӗш сыпӑк
- 9-мӗш сыпӑк
- 10-мӗш сыпӑк
- 11-мӗш сыпӑк
- 12-мӗш сыпӑк
- 13-мӗш сыпӑк
- 14-мӗш сыпӑк
- 15-мӗш сыпӑк
- 16-мӗш сыпӑк
- 17-мӗш сыпӑк
- 18-мӗш сыпӑк
- 19-мӗш сыпӑк
- 20-мӗш сыпӑк
- 21-мӗш сыпӑк
- 22-мӗш сыпӑк
- 23-мӗш сыпӑк
- 24-мӗш сыпӑк

Ҫӗнӗ Халалри Сӑмахсене Ӑнлантарни

Аарон
Авель
Авраам
Адам
Аллӑмӗш кун уявӗ
Аминь
Ангел
Апостол
Ареопаг
Ассарий
Вавилон
Валаам
Вӑхӑт шучӗ
Веельзевул
Вун иккӗшӗ
Галилея
Гоморра
Давид
Диакон
Диаконисса
Динарий
Драхма
Ева
Евангели
Евнух
Епископ
Иаков
Иеремия
Иерусалим
Иисус Навин
Илия
Император
Иоиль
Иона
Иосиф
Ирод
Исаак
Исав
Исаия
Иссоп
Иуда
Иудейсем
Иудея
Каин
Кӗлӗ чатӑрӗ
Кодрант
Корей
Ладан
Левит
Лот
Маннӑ
Мелхиседек
Мессия
Мина
Мирӑ
Моисей
Налук пухакан
Ниневи
Ной
Осанна
Пасха
Пил-хушу
Пресвитер
Претори
Притвор
Пророк
Раав
Равви
Ревекка
Саддукейсем
Саккун
Саккун вӗрентӳҫисем
Самари
Самуил
Сарра
Сӑваплӑ, сӑвапли
Сӑваплӑ Ҫырни
Синагога
Синай
Синедрион
Смирна
Смоква
Содомпа Гоморра
Соломон
Статир
Ҫӑлакан
Ҫӗрпӳ, пинпӳ
Ҫӳлти Патшалӑх
Ҫылӑх
Талант
Тупӑклӑх
Турӑ Патшалӑхӗ
Турӑ Путекки
Турӑ Суйласа илни
Турӑ Сывлӑшӗ, Святой Сывлӑш
Турӑ Ҫурчӗ
Турӑ Ывӑлӗ
Урӑх халӑх ҫыннисем
Ӳт кастарни
Фарисейсем
Халал
Христос
Хуҫа, Хуҫамӑр
Чиркӳ
Шӑмат кун
Шыва кӗртекен Иоанн
Шыва/тӗне кӗни
Ытарлӑх
Этем Ывӑлӗ
Географи Карттисемпе…
Ҫӗнӗ Килӗшӳри…